Plus

Macron belooft ‘gele hesjes’ sluiting eliteschool

De École Nationale d’Administration is een wereld van ons kent ons, van macht en intellect. De kweekvijver van de Franse elite gaat dicht, belooft president Macron, als reactie op de ‘gele hesjes’-crisis.

Afstudeerders aan eliteschool ENA in 1980, met vlnr omcirkeld Ségolène Royal, François Hollande en uiterst rechts oud-premier Dominique de Villepin. foto rex featuresBeeld Rex Features

De elite van Frankrijk wordt voor een groot deel opgeleid op maar één school: de École Nationale d’Administration (ENA). “We gaan samen op vakantie, onze kinderen kennen elkaar,” vertelde ex-president François Hollande ooit. Huidig president Macron studeerde er zelf ook – maar vindt de tijd rijp voor een definitief adieu.

Illustratief is een bijna veertig jaar oude, vergeelde, korrelige foto. Maar het is en blijft een legendarisch en veelzeggend beeld. De foto staat symbool voor dé elite van Frankrijk. Mannen met stropdassen en sobere pakken, en dames in nette jurken tot over de knie kijken allemaal lachend in de camera.

Het zijn studenten. De foto werd genomen in 1980, toen ze samen afstudeerden aan de ENA. Links in het midden is de toen nog slanke François Hollande te zien, met zijn wapperende haardos. Naast hem staat een stralende vrouw met wie hij vier kinderen kreeg: Ségolène Royal. Hij werd later president, zij minister. Op de klassenfoto staan nog vier anderen die het tot minister schopten, vier die de top van het bedrijfsleven bereikten en nog eens vier studenten die als topambtenaar voor een premier werkten.

Broers en zussen

En de ENA-alumni helpen elkaar. Toen François Hollande in 2012 president wilde worden, legde zijn jaargenoot en studievriend Henri de Castries (van bank-verzekeraar Axa) meteen 7500 euro op tafel om zijn campagne te financieren. “We voelden ons een beetje broers en zussen,” zei Frédérique Bredin, die ook in die klas van 1980 zat en later minister werd.

In Frankrijk heeft de ENA een reputatie als school van de elite. Het instituut werd in 1945 opgericht om bestuurders van het allerhoogste niveau te kweken. Jaarlijks melden zich meer dan 10.000 kandidaten, minder dan honderd worden toegelaten: alleen de allerbesten. Wie na twee jaar afstudeert, is zeker van een topbaan bij de Franse overheid. Het arbeidscontract volgt automatisch na het examen.

Vier van de acht naoorlogse Franse presidenten studeerden aan de ENA, acht Franse premiers deden hun opleiding aan het instituut. De huidige president Macron, en zijn premier Philippe horen ook bij de uitverkorenen.

Iedereen mag zich aanmelden voor het (veeleisende) toelatingsexamen. De totale studiekosten – 168.000 euro per student, 13 miljoen euro per jaar – worden betaald door de Franse overheid. En tóch is het een eliteschool.

Ons-kent-onscultuur

Onderzoeker Luc Rouban bekeek wie sinds 1950 naar de ENA ging. “Het idee om de school open te stellen voor een breed publiek is compleet mislukt,” concludeert hij. Het tegendeel gebeurde. In de jaren vijftig had 45 procent van de leerlingen minstens één ouder met een hoge opleiding, tussen 2005 en 2014 was hun aandeel gegroeid tot zeventig procent.

De elite reproduceert zichzelf. Diversiteit is nog steeds ver te zoeken. Alleen het aantal vrouwelijke studenten steeg flink.

De ENA lijdt aan een ons-kent-onscultuur. Rijke oud-ENA-studenten sturen hun kinderen vaak ook naar de school. Want als je het diploma op zak hebt, gaan overal deuren voor je open dankzij andere alumni. ‘Frankrijk wordt geregeerd door een kaste. Enkele honderden ENA-afgestudeerden zitten op bijna alle topposten bij de overheid, waardoor ze een enorme macht hebben,’ concludeerde de liberale denktank Ifrap in een ‘zwartboek’ over de school.

En die kaste, daar wil president Macron nu symbolisch het mes in zetten. De elitaire ENA moet verdwijnen. Jongeren in Frankrijk moeten kansen krijgen op basis van wat ze kunnen en niet op basis van hun sociale achtergrond of hun familie, vindt Macron.

Gele hesjes

De gedachte is ingegeven door de maandenlange protesten van de ‘gele hesjes’. Zij demonstreren voor méér koopkracht, maar beschuldigen de politieke elite er ook van dat ze geen benul heeft van wat zich in het ‘gewone’ Frankrijk afspeelt.

Dat verwijt is niet nieuw. “De helft van de studenten heeft vóór de ENA nog nooit gewerkt, loopt stages bij ministeries of ambassades en krijgt na het examen een prestigieuze baan. Je leeft de hele tijd in een bevoorrechte wereld,” aldus ex-ENA-leerling en jurist Olivier Saby, die in 2012 een kritisch boek schreef over zijn school.

En als je in die wereld wilt slagen, moet je geen dwarsligger zijn. De ENA is een fabriek die ambtelijke eenheidsworst creëert, wordt wel gezegd. Creativiteit en innovatie worden niet gewaardeerd.

Makke schapen

De ENA deed zelf in 2016 onderzoek naar haar studenten en omschreef ze als makke schapen: ze waren ‘conformistisch, saai, niet scherp en ontdaan van elke vorm van originaliteit’.

De school sluiten, zoals Macron eind april heeft beloofd, is symboolpolitiek, zeggen critici. Het zou slimmer zijn het curriculum aan te passen en de school te moderniseren. ‘Politici vergissen zich als ze denken dat ze de ‘gele hesjes’ geruststellen door de elite de kop af te hakken en de ENA af te schaffen,’ schreef Adeline Baldacchino, oud-ENA-student en werkzaam bij de Algemene Rekenkamer. ‘Als de ENA verdwijnt zonder dat er iets beters voor in de plaats komt, is die hele maatregel alleen maar bedoeld als politieke marketing.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden