PlusAchtergrond

Loekasjenko wankelt, maar wat doet Poetin?

Vladimir Poetin en Aleksandr Loekasjenko ontmoetten elkaar in juni bij een Tweede Wereldoorlog-herdenking in Rusland.Beeld AP

Het regime van de Wit-Russische president Aleksandr Loekasjenko wankelt. Voor een menigte fabrieksarbeiders die hem recht in zijn gezicht uitjouwde, liet hij maandag uiteindelijk zelfs de optie open om nieuwe verkiezingen te houden. De vraag is echter: wat gaat Rusland doen?

Het voorstel van Loekasjenko lijkt een noodsprong, hij is nu alleen nog bezig met tijdrekken. Want ten overstaan van de stakende werknemers van een tractorfabriek in Minsk zei hij ook geen nieuwe stembusronde te willen: “Tenzij jullie me vermoorden, komen er geen nieuwe verkiezingen.”

Het waren beelden die herinnerden aan de laatste dagen van de Roemeense dictator Nicolae Ceaușescu. Het communistische staatshoofd hield in december 1989 een toespraak en was zichtbaar verbijsterd, toen het volk hem begon uit te joelen. Aan het eind van de maand rebelleerden de Roemenen tegen hem. Ceaușescu werd afgezet en samen met zijn vrouw geëxecuteerd.

‘Ga weg, ga weg!’

Hoewel de Wit-Russische arbeiders maandag vooraf waren geselecteerd, juist om te veel weerstand te voorkomen, scandeerden ze luid en eensgezind: ‘Ga weg, ga weg!’ Loekasjenko hoorde het gelaten aan en zei: “Dank u wel, ik zal u daar zo op antwoorden, schreeuwt u nog even door.”

De angst voor de ‘laatste dictator van Europa’ lijkt totaal verdwenen onder de Wit-Russen. Toen Loekasjenko in discussie ging met de fabrieksarbeiders en zei dat ‘een president onder druk geen beslissingen moet nemen’, diende een man hem direct onbeschroomd van repliek: “Een president moet compromissen sluiten!”

Loekasjenko antwoordde, dat er een referendum komt over een nieuwe grondwet. Op basis daarvan volgen er verkiezingen voor de president, parlement en regionale raden.

Een protest tegen Loekasjenko in Minsk.Beeld EPA

Honderdduizenden

De uitlatingen van Loekasjenko kwamen een dag na de grootste demonstraties in Wit-Rusland sinds het uiteenvallen van de Sovjet-Unie in 1992. Honderdduizenden trokken zondag in heel het land door de straten om het vertrek te eisen van de president, die al 26 jaar met ijzeren vuist regeert. Zondagavond demonstreerden volgens het Wit-Russiche kanaal Nasja Niva opnieuw ‘tienduizenden’ in het centrum van Minsk.

Om de druk op de gewraakte president te verhogen, lag maandag heel Wit-Rusland plat door stakingen. Het televisiekanaal Nexta Live toonde op het Telegram-account arbeiders die in optocht door stilgevallen fabrieken trokken en leuzen schreeuwden. Zelfs de staatstelevisie zond oude nieuwsbeelden van zondag uit. De oproerpolitie komt al dagen niet meer in actie. Een video op internet toont spelende kinderen in Minsk die zingen: ‘Loekasjenko in de arrestatiewagen!’

Tichanovskaja

Ook de ‘verliezende’ oppositiekandidaat bij de verkiezingen van 9 augustus, Svetlana Tichanovskaja, is de vrees voorbij. Vorige week leek ze de strijd nog op te geven door te vluchten naar Litouwen, waar haar kinderen al waren. Dat gebeurde hoogstwaarschijnlijk onder zware druk van de Wit-Russische veiligheidsdienst KGB.

Maar maandagochtend kwam ze opnieuw met een strijdvaardige videoboodschap, waarin ze aangaf alsnog het presidentschap op zich te willen nemen, mocht Loekasjenko opstappen. “Ik heb nooit die ambitie gehad, maar het lot heeft me ertoe gebracht. Ik ben bereid uw leider te worden,” zei Tichanovskaja.

Demonstranten dragen een portret van oppositieleidster Svetlana Tichanovskaja bij zich.Beeld AP

Poetin

De vraag blijft evenwel wat Rusland gaat doen. De Russische president Vladimir Poetin heeft altijd al een moeizame relatie gehad met Loekasjenko. Die weigert tot ergernis van Moskou halsstarrig een unieverdrag tussen beide landen uit 1996 nieuw leven in te blazen. De nieuwe overeenkomst zou bijna neerkomen op een fusie van Rusland en Wit-Rusland.

Daarom zou het Poetin wel goed uitkomen, dat Loekasjenko van het toneel zou verdwijnen en hij zaken kan doen met een gewilliger opvolger. Maar Moskou zit met een dilemma. Want een volgende president zou op termijn, evenals Oekraïne in 2014, zomaar richting de Europese Unie en zelfs de Navo kunnen gaan kijken. En dat is het laatste wat Poetin wil. Bovendien zouden de Russen zomaar op slechte ideeën kunnen komen bij weer een geslaagde revolutie in een voormalige Sovjetrepubliek.

Verontrustende signalen

Intussen geven de Russische staatszenders verontrustende signalen af. Dat westerse inmenging in Wit-Rusland allang gaande is en dat EU- en Navo-lid Polen uit is op dominantie in de regio. Warschau zou zich daarom ook graag bemoeien met de gang van zaken in Minsk.

Olie op het vuur was een tweet van hoofdredacteur Margarita Simonjan van de Russische propagandazender RT (voorheen Russia Today). Ze schreef vrijdag op Twitter: ‘Het wordt tijd dat de Groene Mannetjes ingrijpen in Wit-Rusland, zoals zij dat kunnen.’

Het was een verwijzing naar de Russische militairen die in het voorjaar van 2014 op de Krim incognito allerlei strategische punten bezetten. Dat leidde uiteindelijk tot de Russische annexatie van het schiereiland in de Zwarte Zee.

Brug te ver

Simonjan wordt betaald door het Kremlin en schrijft zoiets dus niet zomaar. Worden de geesten in Rusland, na de Krim en Syrië, rijp gemaakt voor een nieuw buitenlands avontuur? De Russische politicoloog Andrej Kolesnikov van het Carnegie-centrum in Moskou gelooft er niks van. “Het zou Poetin niks opleveren in de peilingen. Al zou hij dolgraag Wit-Rusland toevoegen als een westelijk district van Rusland.”

Maar volgens hem is dat een brug te ver. Kolesnikov: “Wit-Rusland heeft een eigen leger en de bevolking zou het nooit pikken. Ze willen Loekasjenko echt niet inruilen voor Poetin.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden