PlusAchtergrond

Loekasjenko rest niets dan zich aan Rusland overleveren

Lange tijd schipperde hij behendig tussen oost en west. Nu rest het Belarus van president Loekasjenko nog maar één bondgenoot: Rusland.

Loekasjenko geeft een toespraak bij een militaire parade. De president is al sinds 1994 aan de macht in Belarus.  Beeld AP
Loekasjenko geeft een toespraak bij een militaire parade. De president is al sinds 1994 aan de macht in Belarus.Beeld AP

Loekasjenko kan het wel schudden. Na de gedwongen landing van het Ryanairtoestel in Minsk lijkt Europa voorgoed tabak te hebben van hem. We zijn ‘helemaal klaar’ met het Belarussische regime, zoals premier Rutte het maandagavond uitdrukte na een EU-overleg. Zelfs economische sancties, waar de westerse leiders nooit trek in hadden, liggen nu op tafel.

Daar staat voor de Belarussische dictator zijn ontmoeting met Vladimir Poetin tegenover. Vrijdag treffen de twee kompanen elkaar voor de derde maal dit jaar in de Russische badplaats Sotsji. Terwijl Loekasjenko ruim een kwarteeuw handig wist te manoeuvreren tussen oost en west, rest hem nu niets anders dan zich over te leveren aan de oosterbuur. Integratie is niet zijn wens, wel die van Poetin; vorige maand sprak de Russische premier in Minsk over de oprichting van een gezamenlijke belastingdienst.

Hoewel Rusland ontkent betrokken te zijn bij de landing van het Ryanairtoestel, kan Loekasjenko rekenen op Russische deelname aan zijn repressie. Loekasjenko’s opposanten zijn in Rusland niet veilig. In april arresteerde de Moskouse politie twee Belarussische intellectuelen, die een moordaanslag zouden willen plegen op de dictator. Een van hen, Alexander Feduta, is Loekasjenko’s biograaf. Hij oefende vanuit buurland Oekraïne geregeld kritiek uit op het regime, en zit nu vast in de KGB-gevangenis in Minsk.

Talent vlucht weg

Loekasjenko heeft Rusland dus nodig, maar de vraag is wat Rusland aan hem heeft. Zijn land staat er belabberd voor. Terwijl de Belarussische overheid een jaar of zeven terug enthousiast een IT-park liet bouwen, waar tienduizenden programmeurs aan de slag gingen, ontvluchtte al dat talent de afgelopen maanden het land. De laatste startup-hub, waar de Centrale Bank actief bemoeienis mee had en zelfs in investeerde, sloot begin mei definitief de deuren.

Door zijn aanpak van de coronacrisis vervreemde Loekasjenko dokters en onderwijzers van zich; zelfs de fabrieksarbeiders keerden hem de rug toe – hoewel zij aan het werk moeten blijven, afhankelijk als ze zijn van de staat, die hun behuizing en gezondheidszorg organiseert.

In eigen land heeft Loekasjenko alleen nog volledige steun van de politie- en veiligheidsdiensten. Die beseffen hun lotsverbondenheid aan de dictator: zodra Belarus een democratie wordt, wacht hen een slechte toekomst. Stapje voor stapje slaagden zij er de voorbije winter in de straatprotesten terug te dringen. Dit voorjaar spoorde de veiligheidsdienst, die in Belarus nog immer ‘KGB’ heet, met foto’s en videomateriaal iedereen op die ooit een demonstratie bijwoonde: hoge boetes en celstraffen volgden. Begin deze maand liet Loekasjenko de website van het grootste onafhankelijke mediabolwerk, TUT.BY, sluiten. Vorige week kwam hij met een wet die zelfs het verslag van ongeautoriseerde bijeenkomsten strafbaar maakt.

Ruilhandel

Nu de EU zich definitief van hem heeft afgekeerd, zit ‘ruilhandel’ er niet meer in voor de dictator. In 2016 werden de sancties van de EU jegens zijn regime nog afgebouwd, zodra hij de politieke gevangenen vrijliet. Zo’n deal lijkt sinds de arrestatie van Roman Protasevitsj niet meer mogelijk.

Rusland heeft Loekasjenko economisch altijd in het zadel gehouden, door ruwe olie te leveren tegen een lage prijs, die vervolgens verwerkt tot benzine naar de EU wordt geëxporteerd. Ondanks de sancties lijkt Loekasjenko’s marktmechaniek in stand te blijven. Maar met een verouderde economie, ontdaan van talent, lijkt zijn geavanceerde systeem van repressie het enige waarmee hij respect afdwingt bij zijn oosterbuur. Een welhaast militair bewind.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden