Ligt de toekomst van energie in de Noordzee?

In de Noordzee komen ‘energie-eilanden’ die gaan fungeren als verzamelplaats voor windmolenparken. Dat is veel en veel goedkoper dan overal apart kabels te leggen naar het vasteland.

- Beeld Remko de Waal/ANP

Netbeheerders in Nederland, Duitsland en Denemarken en de Rotterdamse haven hebben het plan voor de energie-eilanden dinsdag gepresenteerd. De aanleg is volgens de bedrijven noodzakelijk voor Nederland en andere Noordzeelanden om de klimaatdoelen te halen en om deze betaalbaar te houden.

Windparken op zee worden steeds verder uit de kust gebouwd. Dat maakt het lastiger en duurder om de stroom naar land te transporteren. Eilanden op de Noordzee moeten de parken met elkaar en de omringende landen verbinden. “Zo zijn minder kabels nodig en kunnen we efficiënt groene stroom uitwisselen. Want er zijn altijd wel plaatsen waar het niet waait en de zon niet schijnt,” zegt topvrouw Manon van Beek van TenneT, de hoogspanningsbeheerder in Nederland en delen van Duitsland. Doel is ook dat op de eilanden fabrieken worden gebouwd waar elektriciteit in waterstof wordt omgezet. Zo kan energie worden opgeslagen. Voor het transport van dat groene gas kunnen volgens Gasunie bestaande gasleidingen worden gebruikt.

Het klinkt futuristisch, een web van energie-eilanden. Maar technisch, economisch én juridisch is het haalbaar, blijkt uit onderzoeken van het North Sea Wind Power Hub consortium. Daarin werken TenneT en Gasunie samen met Havenbedrijf Rotterdam en de Deense netbeheerder Energinet. Aanvankelijk hadden de partijen ingezet op één groot energie-eiland midden in de Noordzee. Dat zou niet alleen een stopcontact op zee moeten zijn. Ingenieurs en waterbouwers droomden al hardop over een eiland met een waterstoffabriek en een haven van waaruit tankers waterstof de wereld over vervoeren. En waarom zou je daar niet meteen een getijdenstroomcentrale, zeewierboerderijen of zelfs een luchthaven bouwen?

Duurt nog jaren

Visionaire ideeën, en volgens het consortium voorlopig onhaalbaar. “Onze plannen voor een reeks kleinere eilanden zijn nog steeds vergelijkbaar met een man op de maan zetten, maar behapbaarder dan één groot eiland,” zegt vice president Hans Coenen van Gasunie. “De extra functies van één groot eiland wegen niet op tegen de nadelen. Bij de aanleg van een groot eiland zouden zoveel landen betrokken zijn, dat het te lang duurt. De impact op het milieu en de risico’s zouden groot zijn. Met een net van kleinere eilanden kunnen we sneller aan de slag.”

Voor de eilanden zijn drie basisontwerpen gemaakt: zandeilanden, caissoneilanden (afgezonken bakken gevuld met zand) en platforms op palen. Het is niet de bedoeling om bestaande boorplatforms te verbouwen, zegt Coenen. “Wij denken een factor tien tot honderd groter.” De ideale capaciteit per eiland zou 10 tot 15 gigawatt zijn – genoeg om 5,5 tot 8 miljoen huishoudens van stroom te voorzien.

Het ontwerp hangt af van de locatie. Onder meer de diepte en golfslag spelen een rol. Een platformeiland kan in drie jaar gebouwd worden, een zandeiland duurt acht jaar. Nog los van de voorbereidingen, als vergunningen en aanbestedingsprocedures, jaren duren.

Windmolenparkbouwers als Eneco, Vattenfall en Shell staan te trappelen. Ze denken dat het eerste energie-eiland begin jaren dertig af kan zijn. Detail: de politiek moet wel eerst akkoord gaan. TenneT-topvrouw Manon van Beek roept overheden in Nederland, Duitsland, Denemarken en de Europese Commissie op snel aan de slag te gaan. “Met alle plannen voor windparken staan we voor enorme netuitbreidingen. Daarom moeten we nu met een net op zee beginnen, anders zijn we te laat.”

40 procent goedkoper

In het nieuwe Deense regeerakkoord staat dat er een windhub op zee zal komen. In het Nederlandse Klimaatakkoord worden eilanden genoemd ‘met het oog op een kosteneffectieve inpassing van meer wind op zee.’ Wat het web van energie-eilanden gaat kosten, kunnen of willen de initiatiefnemers niet zeggen. “Het wordt in elk geval 30 tot 40 procent goedkoper dan wanneer verafgelegen windparken hun stroom via kabels gaan leveren aan slechts één land,” zegt manager Michiel Müller van het consortium.

Voor de aanleg zal overheidssubsidie nodig zijn, zegt hij. “Maar dat is nu ook het geval met de kabels naar windparken op zee. De windmolens zelf worden tegenwoordig zonder subsidie gebouwd, en dat zal zo blijven.”

De partijen gaan ervan uit dat Noorwegen en het Verenigd Koninkrijk op termijn ook aanhaken, dat laatste land zelfs na een brexit. “We zijn al met ze in gesprek. We vormen nu eenmaal één energiemarkt, met elkaar verbonden door kabels en pijpleidingen. We blijven van elkaar afhankelijk.”

Vattenfall bouwt tweede windpark op zee

Energieconcern Vattenfall gaat voor de Nederlandse kust aan de slag met een tweede windpark. Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat maakte bekend dat het van huis uit Zweedse bedrijf de opdracht zonder subsidie gegund heeft gekregen op de kavels III en IV van windenergiegebied Hollandse Kust (zuid).

Met de opdracht zou een bedrag van 1,5 miljard euro zijn gemoeid.

Het windpark moet in 2023 gereed zijn en zal 760 megawatt aan vermogen leveren. Dat is gelijk aan het stroomgebruik van 1 miljoen huishoudens. De windparken Hollandse Kust (zuid) III en IV komen op ongeveer 20 kilometer voor de kust van Den Haag te liggen.

Vattenfall kreeg vorig jaar via dochterbedrijf Chinook ook de vergunning om de andere kavels (I en II) van Hollandse Kust (zuid) te exploiteren. Behalve Vattenfall dong onder meer een consortium met daarin olie- en gasreus Shell mee naar de nieuwe opdracht.

Hollandse Kust

Bij windpark Hollandse Kust (zuid) III en IV moet Vattenfall huur betalen voor de plaats waar het in de zee staat. Het gaat om zo’n 2 miljoen euro aan erfpacht per jaar. De elektriciteitskabel naar land wordt door netbeheerder TenneT aangelegd.

Momenteel staan er windparken in zee met een totaalvermogen van ongeveer 1 gigawatt aan vermogen. In 2023 moet dat minstens 4,5 gigawatt zijn, goed voor 16 procent van de elektriciteitsproductie. Dit moet tegen 2030 zo’n 11 gigawatt zijn, goed voor 40 procent van het stroomverbruik.

De windmolens van Vattenfall worden onderhouden vanuit de haven van IJmuiden, zo hebben ze dit voorjaar samen afgesproken. De havens van Amsterdam en IJmuiden hebben zich samen gepresenteerd als uitvalsbasis voor bouw en onderhoud van windparken op zee

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden