Achtergrond

Lastpak eruit, oogappel erin: Britse minister van Financiën stapt op

Tot verbazing van velen heeft de Britse minister van Financiën deze week zijn ontslag ingediend. Sajid Javid weigerde te tekenen bij het kruisje. Een waarschuwingsschot voor Johnson, koppen de kranten.

Johnson en Javid (rechts) in betere tijden, tijdens een verkiezingsrally in december vorig jaar.Beeld Getty Images

Het moet geweldig hebben geknetterd donderdag in Downing Street, waar premier Boris Johnson op nummer 10 woont en werkt. De directe buurman? De minister van Financiën. Die woont op nummer 11.

Niet voor het eerst botsten Johnsons huisideoloog Dominic Cummings daar met Sajid Javid, in aanzien en invloed na Johnson de sterkste man van de Britse regering. Die had er na de zoveelste clash met Cummings – een van de meest controversiële figuren in de Britse politiek en op papier helemaal geen overheidsfunctionaris – schoon genoeg van.

Overdrijving is traditioneel al de favoriete stijlvorm van Britse kranten, de voorpagina’s van vandaag doen er nog een schepje bovenop. ‘Een bloedbad’ schrijft de Daily Mirror, in kapitalen, ‘Een waarschuwingsschot voor Johnson’ kopt The Times of London. Volgens Metro is de minister van Financiën onder de bus gegooid terwijl hij volgens de Financial Times wegloopt uit protest tegen een machtsgreep van Johnson.

Javid is naar eigen zeggen te verstaan gegeven dat hij onder één voorwaarde de tweede man in het kabinet kon blijven: vervang je hele adviseursploeg voor onze mensen. Volgens The Guar­dian riep een woedende Javid daarop uit dat ‘geen enkele zichzelf respecterende minister zulke voorwaarden accepteert’. Als hij alleen voor de bühne minister kon zijn, dan maar liever geen minister. “Ik vond dat ik geen andere keuze had dan op te stappen,” zei hij later tegen Britse media.

Stroman

De politieke invloed van Cummings – ook een van de architecten achter het referendum dat in 2016 tot de brexit leidde – is bepaald niet voor het eerst onderwerp van gesprek in Londen en ver daarbuiten. Sensatiekrant Daily Mirror foto­shopte hem op de voorpagina tot poppenspeler die de premier volledig onder controle heeft. John McDonnell, die namens oppositieleider Labour het woord voert over Financiën: “Cummings heeft duidelijk de strijd gewonnen om absolute controle over onze schatkist en kan daar nu zijn stroman installeren.”

Daarmee zal hij Rishi Sunak (39) bedoelen, Javids gisteren razendsnel aangewezen opvolger. Sunak kwam in 2015 namens de Conservatieven in het Britse Lagerhuis terecht en was daarvoor bankier in het financieel district van Londen. Hij is uitgesproken probrexit en naar verluidt een oogappel van de premier, niet in de laatste plaats om zijn loyaliteit.

Sunak kan aan de bak. Javid zou volgende maand zijn begroting presenteren, het Britse equivalent van de miljoenennota. Dat document had er eigenlijk al dinsdag moeten liggen, maar werd vertraagd. Javid, wordt gezegd, zou de hand op de knip willen houden om het begrotingstekort niet verder uit te laten dijen.

Een heel andere lijn dan Johnson, die miljarden wilden uitgeven aan de verbetering van het openbaar vervoer in het Verenigd Koninkrijk, aan een brug tussen Schotland en Noord-Ierland en aan de aanleg van een omstreden 5G-netwerk. Een woordvoerder kon gisteren niet zeggen of de rijksbegroting nu nog wel op tijd af komt. Over één heet hangijzer hoeft Sunak zich in elk geval niet meer druk te maken. Voormalig brexitminister Steve Barclay is benoemd tot tweede man op het ministerie van Financiën en zal zich uitsluitend bezighouden met de onderhandelingen over (handels)deals met de Europese Unie en de Verenigde Staten.

Nieuwe krachten

Johnsons ministersploeg zou na donderdag sowieso een aantal nieuwe gezichten kennen. In en om de ambtswoning op Downing Street zong al langer rond dat de premier met een aantal nieuwe krachten het cruciale brexitjaar 2020 in wilde gaan. Gisteren werden handelsminister Andrea Leadsom, klimaatminister Theresa Villiers en minister van Justitie Geoffrey Cox bedankt voor de bewezen diensten.

Juist de minister van Financiën werd steeds genoemd als iemand die hoe dan ook niet voor zijn baan hoefde te vrezen. Daarvoor had hij zich dan alleen wel naar de wensen van Johnson en Cummings moeten voegen. De snelheid waarmee een opvolger klaarstond, suggereert dat het duo dit scenario had ingecalculeerd.

Hoe belangrijk vindt Johnson de vrije pers?

Premier Johnson die interviewverzoeken weigert, journalisten die niet welkom zijn op persbriefings: voert de regering-Johnson een oorlog tegen de vrije pers?

Britse journalisten maken zich zorgen over de houding van Boris Johnson ten opzichte van de media: zij vinden dat de premier hen dwarsboomt in hun werk en vooral bezig is met het ­vermijden van lastige vragen.

De afgelopen maanden kwam de relatie tussen de pers en de premier steeds verder onder druk te staan. Vorige week kwam het tot een uitbarsting, toen alle Britse politiek verslaggevers een persbriefing op Downing Street boycotten, omdat sommige journalisten niet naar binnen mochten. De verslaggevers verklaarden zich solidair en liepen de ambtswoning uit. Dan maar geen persbriefing.

Pippa Crerar van de Daily Mirror schreef: ‘Ik voelde me ontzettend ongemakkelijk toen ik links in de kamer moest gaan staan, terwijl de namen van collega’s werden voorgelezen die blijkbaar wel acceptabel waren voor de regering. Het is sinister en droevig.’

Een storm in een glas water, aldus de regering. Dit was een ‘specialistische briefing’. “Bij de offici­ele persmomenten van de woordvoerder van de premier wordt ­niemand geweigerd.”

Linkse en rechtse media spraken schande van de handelswijze van de regering-Johnson. “Opvallend dat alle journalisten wegliepen en zelfs de tabloids zich uitspreken,” zegt Meera Selva van de opleiding journalistiek in Oxford. “Britse media vliegen elkaar graag in de haren. Dat ze zich zo verenigen, was verrassend.”

De boycot was het laatste incident in een langere lijst botsingen van Johnson met de Britse media. Nu slaat de journalistiek terug, bleek op brexitdag, 31 januari. Toen Johnson zijn speech liet filmen door zijn eigen team en verwachtte dat de nieuwszenders de video wel zouden uitzenden, weigerden BBC en ITV. De speech van de premier op deze historische dag werd dus niet uitgezonden.

Johnson zelf doet intussen alsof zijn neus bloedt.“Ik ben zelf journalist,” zegt hij. “Ik houd van de journalistiek.”

Suse van Kleef

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden