PlusAchtergrond

Kritiek op China kan de westerse kledingmerken duur komen te staan

Westerse bedrijven weigeren nog langer katoen af te nemen uit Xinjiang, de provincie waar Oeigoeren dwangarbeid verrichten in kampen. Peking slaat hard terug, maar wie doet wie nu eigenlijk pijn?

In Chinese staatsmedia wordt opgeroepen tot een boycot van westerse bedrijven, waaronder Nike. Beeld Getty Images
In Chinese staatsmedia wordt opgeroepen tot een boycot van westerse bedrijven, waaronder Nike.Beeld Getty Images

De bloezen, broeken en shirts hangen netjes naast elkaar op de rekken. Te netjes voor een zaterdagmiddag. In winkelcentrum Chrystal Gallery in Sjanghai is het gezellig druk, maar op de drie verdiepingen van H&M is het stil. Het Zweedse kledingbedrijf is het voornaamste doelwit in de boycot waartoe op Chinese sociale media is opgeroepen.

H&M verklaarde geen katoen uit Xinjiang meer te gebruiken in de kledingproductie. In die regio werden Oeigoeren eerst massaal in ‘heropvoedingskampen’ opgesloten, en nu massaal tewerkgesteld – onder meer in de katoensector. Dat is dwangarbeid, en dus gaven talloze bedrijven – veelal lid van het Better Cotton Initiative (BCI), dat zich inzet voor verantwoorde katoenteelt – gehoor aan de druk van westerse consumenten om zich verre te houden van Xinjiang. Verklaringen zijn maanden geleden al gegeven, nu was de tijd rijp om de Chinese consument in te schakelen voor een tegenoffensief. Daarbij vaardigde de Europese Unie de afgelopen week sancties uit tegen vier hooggeplaatste Chinezen die medeverantwoordelijk zijn voor de onderdrukking in Xinjiang.

Nationaal belang voorop

Peking zette een krachtig wapen in. De honderden miljoenen Chinese consumenten zijn namelijk goed voor zo’n 6 procent van de omzet van H&M. Bij het ook kritische sportmerk Nike is dat 20 procent. Nadat de storm was aangejaagd op sociale media, kondigde een lange lijst van beroemde Chinezen aan afstand te nemen van de westerse merken. “Het nationaal belang staat voorop,” verklaarde model Victoria Song, die reclame maakte voor H&M.

Vrijwel meteen stopte onlinewinkels Jingdong en Tmall de verkoop van H&M-producten – op de digitale plattegrond bestond de Zweedse kledingreus niet langer. Ondertussen werden ook andere westerse merken aangepakt. Zo wil het Chinese technologiebedrijf Tencent niet meer samenwerken met het Britse Burberry. Dat merk hielp bij de aankleding van de videogame Honor of Kings.

Op het sociale medium Weibo werd het vuurtje opgestookt door de Communistische Jeugdliga, die verontwaardigd stelde dat westerse bedrijven kritisch willen zijn maar intussen dik geld verdienen in China. Zogenaamd is de oproep tot een boycot een burgerinitiatief, maar met de media in haar zak kan de Chinese regering nationalisme aanwakkeren of dempen, net waar behoefte aan is.

Japan en Zuid-Korea

Peking heeft ruime ervaring met boycots. Het oplopende conflict rondom de betwiste Diaoyu-(in het Chinees) of Senkaku-eilanden (in het Japans) leidde in 2012 in China tot een boycot van alles wat Japans was. Pas toen demonstraties gewelddadig werden, greep de Chinese overheid in. De economische schade was aanzienlijk. Chinese toeristen lieten Japan links liggen, en de Japanse auto-industrie verloor 250 miljoen dollar omdat ze de productie in China tijdelijk stil moest leggen.

In 2017 was het de beurt aan Zuid-Korea. Het land had een Amerikaans raketafweersysteem geplaatst, Peking was kwaad. De verkoop van auto’s van Hyundai daalde dat jaar met 42 procent, die van KIA met 54 procent. Het Zuid-Koreaanse conglomeraat Lotte, dat het stuk land had verkocht waar het afweersysteem kwam, moest zijn Chinese supermarkten sluiten. Lotte Mart verloor honderden miljoenen euro en vertrok in 2019 uit China.

Kritiek leveren op wat Peking ‘binnenlandse aangelegenheden’ noemt, is riskant voor bedrijven die afhankelijk zijn van Chinese kooplust. In de winkelcentra van Sjanghai lijkt vooralsnog vooral H&M kop van Jut te zijn. Maar de lijst van westerse kledingbedrijven die geen katoen meer uit Xinjiang willen kopen, is lang. En de Chinese winkelstraten zijn niet meer voor te stellen zonder westerse merken. Kan de Chinees zomaar terugvallen op kleding en schoeisel van eigen bodem? Grote alternatieven voor H&M, Nike of Adidas zijn er niet.

Als de boycot doorzet, doet dat de westerse kledingindustrie pijn, maar China zal zelf ook een paar stappen terug moeten zetten. Op chat­app WeChat komen half grappig bedoelde plaatjes langs van nagemaakte producten van een westers merk. “Koop Nike gewoon in Putian,” bijvoorbeeld, refererend aan de stad die bekendstaat om zijn namaakindustrie.

De druk op buitenlandse bedrijven die zakendoen in China groeit. Lang kwamen ze weg met al dan niet geveinsde onwetendheid. Volkswagentopman Herbert Diess zei zonder blikken of blozen tegen de BBC dat hij niets wist over werkkampen. Nabij Urumqi, de hoofdstad van Xin­jiang, staat een grote Volkswagenfabriek.

Ook nu kiezen bedrijven geld boven principes. Hugo Boss verklaarde eerder geen producten in te kopen uit Xinjiang, omdat dat niet paste binnen de gedragscode van het bedrijf. Nu beweert het bedrijf juist wel katoen uit de regio te gebruiken. ‘Katoen uit Xinjiang is een van de beste ter wereld,’ schrijft Hugo Boss op Weibo. Ook sportkledingbedrijf Asics blijft katoen uit Xinjiang halen. Zijn Chinese concurrent Anta trekt zich terug uit het Better Coton Initiative. De druk ligt daarmee niet meer alleen op de westerse klant. Ook de Chinese klant dwingt kledingbedrijven te kiezen tussen principes en omzet.

Een mogelijk onbedoeld effect van de boycot is dat Chinezen nu méér horen over Xinjiang dan voorheen. Op de lijst van meest gebruikte zoektermen op Weibo staat ‘Xinjiang’ nu bovenaan, met ‘Nike’ en ‘H&M’. Hoe kunnen die bedrijven toch zo kritisch zijn, terwijl het volgens de Chinese media zo goed gaat in Xinjiang?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden