PlusPunt voor punt

Krijgt Rusland met aardgas te veel invloed op Europa?

De VS wil niet dat Europa meer gas uit Rusland importeert en legt bedrijven sancties op. Die bemoeienis kan uitlopen op armworstelen op wereldschaal. 

Werk aan de gasleiding Nord Stream 2 bij het Noord-Duitse eiland Rügen.Beeld Hollandse Hoogte

1. Wat is er aan de hand?

De steen des aanstoots is Nord Stream 2, een gaspijpleiding van 1225 kilometer die dwars door de Baltische Zee van Rusland naar Duitsland loopt. Deze komt volgend jaar in gebruik. Er is al een Nord Stream 1, en de Amerikanen zijn bang dat de Russen met deze tweede leiding te veel invloed krijgen op de Europese energievoorziening. Ze zien het als een ‘veiligheids­risico’ en hebben sancties ingevoerd tegen bedrijven die de leiding aanleggen.

2. Hebben de Amerikanen een punt?

Waarnemers waarschuwen al langer dat Europa steeds afhankelijker wordt van Russisch gas. Vorig jaar leverden de Russen bijna de helft van het gas voor de Europese Unie. Binnenkort wordt dat nog meer. De rest komt grofweg uit Noorwegen en Noord-Afrika. Duitsland zelf importeert iets meer dan een derde van zijn gasverbruik uit Rusland. Ook Noorwegen en Nederland zijn grote leveranciers.

Ter nuancering: aardgas maakt niet meer dan een kwart uit van het totale Duitse energieverbruik. Dus het is niet zo dat Duitsland meteen in elkaar zakt als Moskou de kraan dichtdraait. De Russen zullen overigens wel twee keer nadenken voor ze die stap zetten. Wie geen gas levert, krijgt niet betaald. Zo warmpjes zitten de Russische staat en de gasbedrijven er niet bij.

Wat niet helpt voor de acceptatie van de leveringen, is de aankondiging van de Russische president Vladimir Poetin dat hij de pijplijn wil laten ‘beveiligen’ door zijn Baltische vloot. Hoewel iedereen weet dat hij graag paniek zaait, stond de regio op haar achterste benen.

De Amerikanen hebben verder een zakelijk belang. Zij exporteren vloeibaar aardgas (LNG) en voor hen is Europa een zeer aantrekkelijke markt. Polen wordt op dit moment via een leiding uit Noorwegen voorzien van Amerikaans LNG.

3. Wat is het belang van de Russen?

Allereerst natuurlijk het geld. De Russische economie, en eigenlijk de hele samenleving én de heerschappij van Poetin, draait voor een belangrijk deel op de inkomsten uit natuurlijke hulpbronnen. Er zijn ook geopolitieke overwegingen. Met de zeeleidingen Nord Stream 1 en 2 slaan de Russen twee vliegen in één klap. Om West-Europa te voorzien van gas, hoeven ze straks niet langer (of in elk geval veel minder) gebruik te maken van traditionele leidingen over het vasteland door Oekraïne, Polen en Wit-Rusland. Dat scheelt niet allereerst veel geld aan doorvoerrechten. 

Politiek wordt het makkelijker om die doorvoerlanden onder druk te zetten als Rusland dat nodig vindt. Toen Oekraïne tien jaar geleden zijn energieschulden niet kon betalen, draaide Moskou simpelweg de gaskraan dicht. Daardoor stokte toen ook de doorvoer naar Europa, waardoor hier tekorten ontstonden. Met Nord Stream kunnen Duitsland en Europa gewoon gas blijven ontvangen, mocht er zich weer iets voordoen tussen Rusland en de aangrenzende staten: win-win.

4. Wat zeggen de Russen en de Duitsers over de Amerikaanse sancties?

Die zijn heel duidelijk tegen de VS: bemoei je met je eigen zaken. Ook de Europese Unie is helder: “Wij zijn principieel tegen sancties tegen Europese bedrijven die niks illegaals doen.”

5. Hebben de sancties effect?

Ja. Het Zwitsers-Nederlandse Allseas, een van de bedrijven die leidingen leggen in de Baltische Zee, is onmiddellijk gestopt met zijn werkzaamheden. Het wil niet riskeren dat zijn schepen in beslag worden genomen als ze zich in Amerikaanse wateren begeven. Ook wil Allseas zijn kantoor in de Texaanse stad Houston graag open houden. Tegelijkertijd hebben zowel de Duitsers als de Russen benadrukt dat de aanleg van Nord Stream 2 gewoon doorgaat. Wordt vervolgd, dus.

Beeld Jamie Groenestein
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden