PlusAchtergrond

Krijgt Polen plots een progressieve president?

De Polen kiezen zondag een nieuwe president. De progressieve Rafal Trzaskowski is de onverwachte uitdager van de zittende conservatief Andrzej Duda.

Rafal Trzaskowski, burgemeester en presidentskandidaat. Beeld Reuters
Rafal Trzaskowski, burgemeester en presidentskandidaat.Beeld Reuters

Rafal Trzaskowski was nog maar anderhalf jaar burgemeester van Warschau, toen zijn partij, Burgerforum, hem in mei bijna smeekte zich kandidaat te stellen voor het presidentschap. De peilingen waren funest voor de partij, er moest per direct een charismatische leider opstaan. Anders dreigde in Polen hetzelfde te gebeuren als in Hongarije: een oppermachtige, autoritaire regering die probleemloos de restjes oppositie tegen elkaar uitspeelt.

Trzaskowski greep zijn kans en schoot in een maand naar ruim 30 procent van de stemmen in de eerste ronde. Aanzienlijk minder dan de zittende president, Andrzej Duda, maar genoeg om de tweede ronde zondag heel spannend te maken. Het is een botsing van twee werelden: een nationalistische conservatief tegenover een pro-Europese liberaal. Die tegenstelling is nu erg scherp: voor het eerst was er geen verkiezingsdebat.

Openheid

“Wie worden door president Duda uitgesloten?” vraagt Alicja Malinow­ska-Gorna. “Homo’s en mensen die hij elitair noemt: leraren, dokters, rechters.” Ze staat samen met andere leraren te wachten voor het schooltje van Lagiewniki Koscielne. Trzaskowski heeft dit dorp uitgekozen om te laten zien dat hij niet alleen de kandidaat van de grote steden is.

Opeens stopt een busje voor het hek: applaus en nerveus gedrang van cameramensen. Het scenario verloopt zoals altijd. Een dankwoord van Trzaskowski aan zijn collega-burgemeester, een hapje van de lokale specialiteit en dan een gesprek achter gesloten deuren, in dit geval met leraren. Na afloop mag elke redactie een vraag stellen, snel een kiekje en hup, naar het volgende dorp.

Mariusz Napierala, manager bij een handelsbedrijf, staat na te praten als het busje weer is verdwenen. Hij roemt Trzaskowski’s openheid. “Hij is bereid met iedereen over elk onderwerp te praten, van conservatief-­kerkelijk tot liberaal. Hij kijkt niet weg als hij met mensen praat.”

Trzaskowski spreekt zes talen, promoveerde in internationale betrekkingen en doceerde aan diverse hogescholen in Warschau. Pas in 2009 deed hij zijn intrede in de politiek, als europarlementariёr. In de laatste twee regeringsjaren van het Burgerplatform, 2014-2015, was hij minister van digitalisering en staatssecretaris voor Europese zaken.

Tussen fel en vaag

In een land waar beroepspolitici decennia meegaan, geldt de 48-jarige Trzaskowski als nieuwkomer. Dat hij in de wilde jaren na de val van het communisme geen vuile handen heeft gemaakt, maakt het moeilijk hem als dief en oplichter neer te zetten, al doet de staats-tv haar best.

Dat blijkt ook in Lomza, een stadje ten noord-oosten van Warschau, waar regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) oppermachtig is. Ongeveer tweeduizend mensen staan te wachten op ‘hun president’. Het contrast met Trzaskowski’s bijeenkomst is groot. De president houdt een lange monoloog, er is geen persconferentie en vragen naar Trzaskowski levert onder de aanhang veel gescheld op. Niemand wil met naam worden genoemd. Eén verwijt keert een paar keer terug: “Trzaskowski is een draaikont. Hij verandert vaak van mening.”

Feit is dat Trzaskowski in deze campagne schommelt tussen felheid en vaagheid. Over de rechtsstaat die volgens hem door PiS wordt ondermijnd, vallen harde woorden, waarna hij verzoenend bezweert dat hij streeft naar goede samenwerking met de PiS-­regering op het gebied van buitenlandpolitiek, zorg en onderwijs.

President Duda moet vooral het PiS-electoraat mobiliseren, Trzaskowski heeft het moeilijker. Hij moet kiezers paaien van links tot uiterst rechts.

En dus lonkt hij naar links met vrouwenrechten, geld voor gezondheidszorg en pensioentoeslag en naar rechts met belastingverlagingen en goedkopere benzine. Als burgemeester sprak hij de hoop uit ooit als eerste een homopaar in de echt te verbinden. Afgelopen week benadrukte hij dat hij tegen adoptie van kinderen door homostellen is. Wie PiS wil ­verslaan, moet schipperen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden