Plus Achtergrond

Koning Mohammed VI: brenger van rust, niet van rijkdom

Mohammed VI tijdens een bezoek aan Amsterdam in maart 2016. Beeld ANP

De Marokkaanse koning Mohammed VI besteeg twintig jaar geleden de troon in een land vol verwachtingen. Zijn die uitgekomen?

Mohammed VI erfde in 1999 op 35-jarige leeftijd een economisch en sociaal verwaarloosd koninkrijk van zijn beruchte vader, Hassan II, die korte metten had gemaakt met politieke tegenstanders. Hassan II was evenmin een vriend van de bewoners van het Rifgebied – van wie velen familiebanden hebben in Nederland.

Mohammed VI had wél oog voor achtergebleven en vergeten regio’s, zoals het Rifgebied. Er kwam een verzoeningscommissie om de wandaden van zijn vader te repareren. De jonge koning gaf Marokkaanse vrouwen meer rechten, tolereerde politieke partijen en bracht stabiliteit. Marokko ging onder hem niet over de kop in de Arabische Lente en werd evenmin verscheurd door jihadisten.

Hij had ook ambities. Aan de rand van de Sahara verrees een gigantische zonne-energie­centrale, die Marokko tot wereldleider maakt op dit terrein. En Marokko heeft de eerste hogesnelheidstrein van Afrika.

Op de jetski

De koning is populair. “Als persoon is hij zeer geliefd,” denkt ook schrijver Abdelkader Benali. “Hassan II stond bekend om zijn afstandelijke en autoritaire stijl, was gevreesd. Mohammed VI doorbrak dat meteen door zijn eerste reis naar Tanger te laten zijn, het achtergebleven gebied. Hij brengt zijn vakanties door in Tetouan, waar hij op de jetski gaat. Hij trouwde een moderne, hoogopgeleide vrouw om het traditionele beeld te doorbreken. Dus in alles is hij vooruitstrevend en menselijk.”

“De laatste jaren is daar de klad ingekomen. Men ervaart ook de macht van het koningshuis, de makhzen, met zijn machtspolitiek, nepotisme en willekeur. De parlementaire democratie die onder Mohammed VI een enorme impuls kreeg, is voor veel mensen een wassen neus gebleken. Zoals de uitdrukking luidt: Saadeddine Othmani, de minister-president, rijdt, maar het is de koning die schakelt.”

Internationaal wordt de vorst niettemin ­geprezen om die politieke stabiliteit in roerige tijden. In veel commentaren klinkt eveneens kritiek over vastgelopen hervormingen en vooral de chronische armoede en de kansloosheid voor een flink deel van de bijna 36 miljoen in­woners. Een derde daarvan is jonger dan dertig. 

Exorbitante straffen

In een zeldzaam interview erkende Omar Azziman, een prominente adviseur van de koning, dat het maar niet lukt banen te vinden voor die miljoenen jongeren van wie bijna een half miljoen zelfs de lagere school niet hebben afgemaakt. “En er zijn regio’s die te arm zijn,” zo accepteerde Azziman impliciet eerdere kritiek van het Internationaal Monetair Fonds (IMF). Tegelijk blijven mensenrechtenorganisaties als Amnesty International zeer kritisch over met name de Marokkaanse rechtspraak en de behandeling van dissidenten.

Universitair docent Nadia Bouras van de Universiteit Leiden, expert op het gebied van migratie en integratie van Marokkanen in Nederland: “De koning gaf de mensen hoop. Hij is in veel opzichten ook echt anders dan zijn ­vader. Het systeem is echter feitelijk weinig veranderd.”

Bouras ziet geen reden nu de vlag uit te steken. “Economisch gaat het op zich goed. De vraag is: kan iedereen delen in de rijkdom en weelde? Als je naar de werkloosheidscijfers in stedelijke gebieden kijkt, zijn die schrikbarend: 40 procent van de jongeren heeft geen baan. 70 procent van de jongvolwassenen wil het liefst weg uit Marokko. Dat zijn geen hoopvolle cijfers. In de Rif is de situatie niet heel erg verbeterd met die exorbitante gevangenisstraffen voor demonstranten. De mensenrechtenschendingen daar zijn zorgwekkend. Ik weet niet of hij het daar ooit nog goed kan maken.”

Structuur

Abdel Kaddour, oud-journalist van de NOS, is optimistisch. “Geef de koning en Marokko wat tijd. Vergeet niet waar het land vandaan komt. Marokko bestaat pas zestig jaar en heeft van alles mee­gemaakt. In de koloniale tijd werd het volk bewust dom gehouden. Dat verander je niet even. Ik ben met mijn kinderen naar Marokko op vakantie gegaan. Het land is zo ten goede veranderd vergeleken met toen ik met mijn vader ging.”

“Gek voorbeeld: vroeger bij een begrafenis betaalde je de begrafenisondernemer een bom duiten en die regelde voor jou de mooiste plek. Nu is er een register en je wacht op je beurt. Dat is een klein voorbeeld, maar het wel is een deel van de structuur die deze koning heeft gebracht.”

Belangrijkste misser voor veel mensen is dat er wel volop wordt ingezet op economische ontwikkeling in de vorm van infrastructuur, maar dat de drie pijlers van een moderne economie – onderwijs, gezondheidszorg en arbeidsmarkt – hopeloos zijn achtergebleven, meent Benali. “Mensen hier vrezen de dag dat ze moeten worden opgenomen in het ziekenhuis. Jonge gezinnen investeren al hun geld in een privéschool voor hun kind. Diploma’s worden gekocht.”

“Er is veel laaggeletterdheid. Men is niet goed opgeleid. Jonge mensen komen niet aan de bak, behalve als ze connecties hebben. Men heeft vooral behoefte aan technische vakmensen. De enorme druk die hierdoor ontstaat, maakt dat de mensen zich ook egoïstischer en zelfgenoegzamer gedragen.”

Marokkaanse islam

De belangrijkste hervormingen zijn toch wel dat Mohammed VI zich sterk heeft gemaakt voor de rechten van de vrouw en dat hij zich heeft uit­gesproken voor een Marokkaanse islam, een liberaal antwoord op de fundamentalistische islam, denkt Benali. “Ik vind dat positief.”

Het Rotterdamse oud-raadslid Brahim Bourzik, nu de drijvende kracht achter de website Hollanda.nu, is daarentegen zeer positief, waarbij hij wel steeds benadrukt dat alles wat de koning doet, geplaatst moet worden ‘in de Arabisch-Afrikaanse context’. Het is te makkelijk om vanuit Nederland te gaan zeuren, vindt Bourzik. En niemand zal ontkennen dat Mohammed VI voor politieke stabiliteit heeft gezorgd in een heel onstabiel deel van de wereld, vindt hij. “Vergelijk het met Egypte, met Libië, met Saoedi-Arabië, met Mali. Het leger en de politie kunnen hard ingrijpen, maar in Marokko wordt niemand op straat doodgeschoten. Omdat de koning dat niet wil.”

Niet iedereen is blij met de koning, zoals blijkt uit protesten. Beeld JALAL MORCHIDI/EPA

Belangrijk vindt hij dat de koning het belang van Afrika vroegtijdig heeft onderkend. “Dat betaalt zich nu uit. Hij zag dat voordat de Chinezen kwamen. Daarom vind je in heel Afrika nu een netwerk van Marokkaanse bedrijven. Verder heeft hij knap ingespeeld op de migratiestromen door een soort Turkijedeal te sluiten met de EU. Marokko vangt de Afrikaanse migranten op voor Europa. Dat werkt.”

“Een deel van die mensen vindt ook werk in Marokko, al zorgt dat dan meteen weer voor kritiek thuis. Een probleem van de koning is dat veel Marokkanen zijn visie niet kunnen volgen. Ze denken nog steeds dat Europa de toekomst is en dromen ervan daar hun geld te verdienen, maar de toekomst ligt echt in Afrika en door hem heeft Marokko daar een leidende positie.”

En de situatie in het Rifgebied? “Die is niet goed, daar kunnen we niet omheen.”

Kwetsbare inkomsten

Emile Affolter, woordvoerder van Amnesty International, kan niet zoveel met een koning die het goed doet ‘in een Arabische-Afrikaanse context’. “Wij kijken naar het mensenrechten­perspectief en in die zin is er op Marokko ontzettend veel aan te merken. Je ziet dat de koning allerlei dingen doet om te laten zien dat hij ­verandert en hervormt, maar tegelijk is de repressie van demonstranten er niet minder op geworden.”

Hoe zou een schrijver de koning beoordelen? Benali: “Rapportcijfers geef je een koning niet, maar ik zou zeggen net aan een 7. Marokko is een moeilijk land. Het moet het niet hebben van zijn olie, maar van landbouw, toerisme en de inkomsten van Marokkaanse migranten in het buitenland – allemaal kwetsbare inkomsten. Er wordt een groot nieuw universitair ziekenhuis gebouwd in Tanger. Het is een begin.”

Gratie

Koning Mohammed VI van Marokko heeft ter gelegenheid van zijn ­jubileum als vorst dinsdag duizenden gevangenen gratie verleend. Volgens een officiële verklaring werd de straf van 4764 gevangenen kwijt­gescholden. Onder de gelukkigen zijn ook mensen die in 2016 werden aangehouden en veroordeeld tijdens maandenlange protesten in het noordelijke Rifgebied. Geschat wordt dat toen meer dan 400 mensen zijn aangehouden, van wie er eerder al 250 gratie kregen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden