Klokkenluider getuigt: ‘Facebook desastreus voor democratie, Instagram schaadt meisjes’

Facebook-klokkenluider Frances Haugen heeft voor de Amerikaanse Senaat getuigt hoe het sociale netwerk volgens haar een verwoestende invloed uitoefent op gebruikers wereldwijd en jonge meisjes in het bijzonder.

Voormalig Facebook-werknemer Frances Haugen neemt plaats voor de Senaatshoorzitting. Beeld AFP
Voormalig Facebook-werknemer Frances Haugen neemt plaats voor de Senaatshoorzitting.Beeld AFP

“Ik ben naar voren gestapt omdat ik achter een beangstigende waarheid kwam,” vertelde klokkenluider Haugen dinsdag tegenover de ondercommissie Handel van de Amerikaanse Senaat. “Bijna niemand buiten Facebook weet wat er binnen Facebook plaatsvindt.”

Volgens Haugen, die de afgelopen twee jaar als hoofd productmanager op Facebooks desinformatieafdeling werkte, verkiest het sociale netwerk keer op keer winst en de verspreiding van desinformatie boven mensen.

Lichaamsbeeld

Zo zou het sociale netwerk onderzoek achterhouden waaruit blijkt dat Instagram volgens één op de drie tieners (meisjes en jongens) problemen rond hun lichaamsbeeld verergert. “Ze laten jonge meisjes zich slecht over zichzelf voelen,” stelde Haugen voor de Senaat daarover.

Een andere onthulling van Haugen is dat Facebook voorafgaand aan de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2020 zijn algoritmes aanscherpte om verspreiding van nepnieuws tegen te gaan. Om dat na de verkiezingen meteen weer terug te draaien. Het zou mede hebben geleid tot de Capitool-bestorming door Trump-aanhangers afgelopen 6 januari.

Vertrouwelijke documenten

Het is de reden dat de klokkenluider recent met tienduizenden pagina’s aan vertrouwelijke documenten en e-mails onder haar arm naar The Wall Street Journal en Amerikaanse toezichthouders stapte. De zakenkrant publiceerde afgelopen maand een serie onthullende artikelen − The Facebook Files − waarin de werkwijze van het sociale netwerk en het in 2012 overgenomen Instagram in een kwaad daglicht wordt gesteld.

“Ik heb sinds 2006 gewerkt voor Google, Yelp, Pinterest en Facebook. Ik snap hoe genuanceerd zaken vaak liggen. De keuzes die Facebook maakt pakken echter desastreus uit voor onze privacy, onze kinderen, de publieke veiligheid en democratie,” stelde ze. Dat heeft soms daadwerkelijk tot etnisch geweld geleid, bijvoorbeeld in Myanmar.

Haugen zei bij Facebook te zijn gaan werken omdat ze geloofde dat het sociale medium juist een positieve rol kan spelen en mensen kan verbinden. Dat geloof bezit ze nog steeds, alleen niet waar het om Facebook gaat. Tegelijk zegt ze niet uit te zijn op het kapot maken van haar vorige werkgever. “Ik wil Facebook herstellen.”

Tabaksindustrie

Het is het zoveelste schandaal rond Facebook, dat maandag nog getroffen werd door één van de grootste storingen in zijn bestaan. Enkele jaren terug kwam het door Mark Zuckerberg opgerichte sociale netwerk al negatief in het nieuws toen het Britse Cambridge Analytica toegang had tot de profielen van miljoenen Facebook-gebruikers en die info in 2016 gebruikte voor de verkiezingscampagne van Donald Trump.

Klokkenluider Frances Haugen voor de Amerikaanse Senaat. Beeld EPA
Klokkenluider Frances Haugen voor de Amerikaanse Senaat.Beeld EPA

De 37-jarige klokkenluider trok voor de Senaat een vergelijking met de ooit machtige tabaksindustrie. “Toen sigarettenfabrikanten stelden dat filtersigaretten gezonder waren dan gewone, konden wetenschappers die claim checken. Met de algoritmes van Facebook kan dat niet. Alleen Facebook weet hoe het jouw feed samenstelt. Ze geven namelijk geen enkele openheid. In plaats daarvan kiezen ze ervoor om te misleiden en af te leiden.”

Groot probleem is volgens Haugen verder dat de afdeling die kwalijke content moet aanpakken onderbezet is. Via kunstmatige intelligentie wordt ondertussen slechts een zeer minimale hoeveelheid beledigende posts onderschept.

Actie ondernemen

Haugen maande de Senaatsleden tot actie. “Toen we beseften dat tabaksbedrijven de schadelijke effecten die ze veroorzaakten verborgen hielden, ondernam de overheid actie. Toen we doorkregen dat auto’s veiliger waren met gordels, ondernam de overheid actie. En vandaag pakt de overheid bedrijven aan die bewijs achterhielden over opiaten. Ik druk jullie op het hart hetzelfde te doen hier.”

Zelf ontkent Facebook. “Te suggereren dat we slechte content aanmoedigen en niets doen is gewoon niet waar,” reageerde het techbedrijf eerder. Volgens Facebook gaat het door met belangrijke verbeteringen om misinformatie tegen te gaan.

Of het veel uithaalt is de vraag. Eén van de weinige zaken waar Democraten en Republikeinen het eens over lijken is hun afkeer van Facebook en Big Tech. “U komt hier met zeer krachtig bewijs,” stelde Richard Blumenthal, Democratisch senator van de staat Connecticut en voorzitter van het ondercommité Handel, al bij de opening van de zitting. Hij noemde het techbedrijf ‘moreel failliet’.

Zuckerberg

Republikeinse collega Marsha Blackburn (Tennessee) ergerde zich aan de reactie van Facebook op de onthullingen van The Wall Street Journal, namelijk dat Haugens info niet klopt. “Alsof The Wall Street Journal geen stukken kan lezen.”

Senator Edward Markey waarschuwde Facebook-baas Mark Zuckerberg in harde woorden. “Mark Zuckerberg, uw tijd om op kinderen en tieners te jagen is voorbij. Uw tijd is op en we zullen handelen.”

De senatoren beloofden ook klokkenluider Haugen zover mogelijk te beschermen voor wraak vanuit Facebook. Volgens haar heeft het sociale netwerk ‘oneindige middelen’, die het kan aanwenden om haar kapot te maken.

Identiteit

De voormalige Facebook-medewerker zegt in het publiek belang te hebben gehandeld. “Ik geloof dat wat ik deed juist was en nodig voor het algemeen belang. Tegelijk weet ik dat Facebook oneindige middelen heeft, die ze kunnen gebruiken om mij kapot te maken.”

Haugens identiteit bleef overigens aanvankelijk verborgen. Zondagavond stapte ze echter naar voren in het in de VS gerenommeerde actualiteitenprogramma 60 Minutes. Daarin vertelde ze dat haar advocaten liefst acht claims hebben ingediend bij beurstoezichthouder SEC. Snel werd duidelijk dat ze zou gaan getuigen voor de Senaat.

Zuckerberg: niet waar dat bij ons winst boven veiligheid gaat

Het is ‘gewoon niet waar’ dat Facebook winst boven de veiligheid van gebruikers zou stellen, zegt Facebook-topman Mark Zuckerberg. In een lange verklaring op zijn Facebook-account verweert hij zich tegen de recente kritiek over de invloed van Facebook op met name de geestelijke gezondheid van kinderen en tieners.

Volgens Zuckerberg is het een realiteit dat jonge kinderen technologie gebruiken. “Denk aan de vele schoolkinderen met een smartphone.” In plaats van dit te negeren, zouden technologiebedrijven juist moeten werken aan initiatieven om een veilige digitale omgeving te creëren. Daarbij wijst hij op inspanningen van zijn bedrijf die speciaal gericht zijn op kinderen, zoals Messenger Kids. Die berichtendienst moet jonge gebruikers een veiliger alternatief bieden voor de normale Messenger van Facebook.

Zuckerberg benadrukt daarnaast dat geen enkel technologiebedrijf er baat bij heeft als zijn producten mensen boos of depressief maken. Facebook verdient zijn geld met advertenties, en adverteerders vinden het volgens Zuckerberg belangrijk dat hun reclame niet naast schadelijke content komt te staan. De topman vindt het daarom vervelend dat de hele kwestie in het publieke debat nu zo uit zijn verband gerukt zou worden. Ook geeft hij aan dat hij al herhaaldelijk in het Amerikaanse Congres heeft gezegd dat er gewerkt moet worden aan een update van de internetregels, omdat het bedrijfsleven niet alle keuzes over sociale kwesties zelf zou kunnen maken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden