Plus

Kazachstan irriteert Rusland met onafhankelijk oorlogsstandpunt

Dat Kazachstan Rusland weigert te steunen in de strijd tegen Oekraïne, wekt wrevel in Moskou. Volgens experts kan dat leiden tot toenemende spanning tussen de landen.

Joost Bosman
Vladimir Poetin op het Internationaal Economisch Forum in Sint Petersburg, met Kazachse president Kassym-Zjomart Tokajev die onderweg is om zijn speech te houden.  Beeld ANP/Dmitri Lovetsky
Vladimir Poetin op het Internationaal Economisch Forum in Sint Petersburg, met Kazachse president Kassym-Zjomart Tokajev die onderweg is om zijn speech te houden.Beeld ANP/Dmitri Lovetsky

Half juni kreeg de Kazachse president Kassym-Zjomart Tokajev tijdens het Internationaal Economisch Forum in Sint-Petersburg de vraag voorgelegd of Kazachstan de pro-Russische ‘volksrepublieken’ Donetsk (DNR) en Loehansk (LNR) in Oost-Oekraïne zou gaan erkennen.

“Nee,” luidde zijn antwoord onomwonden. “Als we alle twee- tot driehonderd volkeren die dat willen onafhankelijk zouden verklaren, zou het chaos worden.” Poetin, die notabene naast Tokajev op het podium zat, zei niets, maar was duidelijk not amused.

“Het was moedig om dat op het podium met Poetin te doen,” zei William Courtney, de Amerikaanse oud-ambassadeur in Kazachstan over Tokajevs optreden in Sint-Petersburg. “De houding van Rusland tegenover zijn buren wordt steeds agressiever en het is mogelijk dat de frustraties over (de oorlog in) Oekraïne die houding verder zullen beïnvloeden. Dat betekent dat Kazachstan in de toekomst meer onder druk kan komen te staan.”

Volksopstand

Rusland nam de opmerkingen van Tokajev des te meer kwalijk, omdat de door Moskou gedomineerde Collectieve Veiligheidsorganisatie (een soort Navo van ex-Sovjetlanden) de Kazachse leider in januari nog het vege lijf had gered tijdens een volksopstand.

De Kazachen liepen toen in het hele land te hoop tegen de verhoogde brandstofprijzen. Er vielen zeker tweehonderd doden en de president kon niet anders dan zich tot Poetin wenden voor bijstand. En voor wat, hoort wat, redeneert het Kremlin.

De situatie deed denken aan die van de Belarussische machthebber Aleksandr Loekasjenko, die in 2020 ook met massademonstraties kreeg te kampen, nadat hij volgens velen grotesk had gefraudeerd bij de presidentsverkiezingen.

Loekasjenko zocht zijn toevlucht tot Poetin, die hem uiteindelijk hielp zijn regime overeind te houden. Sindsdien assisteert hij Rusland bij het militaire optreden in Oekraïne.

Maar politicoloog Roestam Boernasjev van de Kazachs-Duitse universiteit in de voormalige Kazachse hoofdstad Almaty vindt dat Tokajev totaal niet in het krijt staat bij Poetin. “Dat optreden van de Russen viel gewoon onder gemaakte afspraken binnen de Collectieve Veiligheidsorganisatie.”

Onafhankelijk

En dus blijft Tokajev zich een van Moskou onafhankelijke opstelling permitteren. Al in maart gaf hij aan dat Kazachstan de Russische militaire campagne in Oekraïne niet steunt. Kazachstan weigert Rusland ook te helpen bij het omzeilen van de Westerse sancties.

Bovendien schrapte Tokajev in eigen land de militaire parade van 9 mei, de dag waarop veel voormalige Sojvetlanden de overwinning op nazi-Duitsland herdenken. Het werd gezien als een affront tegen Poetin, die deze hoogmis van patriottisme aanwendt om het Russische (en Sovjet-)nationalisme te revitaliseren.

Russische nationalisten dreigen al weken dat Kazachstan op termijn wel eens hetzelfde lot beschoren kan zijn als Oekraïne. Daar heeft het Russische leger voorlopig nog zijn handen aan vol. Maar de inval in Oekraïne heeft de inzet voor Kazachstan wel verhoogd.

Minderheid

Temeer omdat het Centraal-Aziatische land, evenals Oekraïne, een grote Russische minderheid kent in het noorden, tegen de grens met Rusland. Al langer wordt er gespeculeerd dat Poetin het ‘recht hen te beschermen’ zal inzetten om Kazachstan dwars te zitten.

Tokajev heeft inmiddels bezoekjes gebracht aan Turkije en Iran om de banden te versterken. Op die manier wil hij de afhankelijkheid van Moskou verminderen, denken experts. Zoals meerdere buurlanden van Rusland dat proberen sinds de Russische inval in Oekraïne.

Maar voorlopig moet Tokajev laveren, stelt Boernasjev. “Natuurlijk probeert Kazachstan in zijn eigen belang contacten met andere landen aan te halen. Maar tot een breuk met Rusland zal het niet komen. Gezien de economische banden, zou dat vanuit Kazachs oogpunt onmogelijk en zinloos zijn.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden