PlusAchtergrond

Kan ‘pingpongdiplomatie’ de VS en China opnieuw bij elkaar brengen?

In april 1971 vormde de zogeheten ‘pingpongdiplomatie’ de aanzet tot herstel van de betrekkingen tussen China en de VS. Inmiddels, vijftig jaar later, kennen beide landen een totaal andere relatie.

Een vrouw houdt twee batjes omhoog: links de Amerikaanse president Richard Nixon, rechts Mao Zedong, de toenmalige leider van China.  Beeld AP
Een vrouw houdt twee batjes omhoog: links de Amerikaanse president Richard Nixon, rechts Mao Zedong, de toenmalige leider van China.Beeld AP

Gele, paarse en groene pompons schitteren langs de rand van de gymzaal. In het midden staan twee tafeltennistafels. Toegejuicht door een stel uitgelaten kinderen jagen Amerikaanse en Chinese spelers een pingpongballetje over het net. De teams spelen in blauwe en rode shirts, maar zijn gemengd.

Als de Amerikanen tegen de Chinezen hadden moeten spelen, dan waren ze volledig ingemaakt, grapt een toeschouwer. En dat is niet de bedoeling, want de vriendschappelijke partijtjes zijn bedoeld om te herdenken hoe het sympathieke spelletje pingpong vijftig jaar geleden de relatie tussen beide landen opwarmde.

Pingpongmuseum

Gedetailleerd markeren foto’s, medailles en tafeltennisbatjes in het pingpongmuseum in Sjanghai het begin van de wederzijdse betrekkingen. Of ‘hoe het kleine balletje de grote bal aan het rollen bracht’, zoals toenmalig Chinees premier Zhou Enlai het omschreef.

Aan het einde van de wereldkampioenschappen tafeltennis in Japan, in april 1971, nodigde het Chinese team de Amerikaanse spelers uit voor een bezoek aan China. Het bezoek begon op 10 april en duurde acht dagen, waarin de spelers samen trainden, toeristische trekpleisters bezochten en veelvuldig met elkaar én met premier Zhou op de foto gingen. Het was de eerste keer sinds de oprichting van de Volksrepubliek in 1949 dat een groep Amerikanen in China te gast was.

De foto’s tonen wat een uitputtende reis moet zijn geweest, waarin de Amerikaanse spelers in een week tijd Peking, Sjanghai en Guangzhou bezochten. Op het vliegveld van Sjanghai poseert de groep bij een standbeeld van Mao Zedong. Een van de Amerikanen houdt een poster vast met het portret van de Grote Roerganger.

Paddle power

Het spelletje pingpong bracht het Westen dichter bij het onbekende, communistische China. Een klein jaar later bracht de Amerikaanse president Nixon bezoek aan Zhou Enlai, Henry Kissinger volgde en begon gesprekken die in 1979 werden bekroond met officiële diplomatieke relaties tussen beide landen.

‘Happy Ping Pong’ staat op een bord bij de tafeltennistafels. ‘Vriendschap op de eerste, competitie op de tweede plaats’, leest een scherm in de lobby van het museum. De ‘paddle power’, de kracht van het batje, is volgens de Chinezen de beste manier om bevroren relaties te ontdooien – en laat China nou ook nog eens uitblinken in tafeltennis. Ieder lustrum werd de afgelopen decennia aangegrepen om de pingpongdiplomatie te memoreren en wéér een delegatie Amerikaanse tafeltennisspelers rond te leiden door China.

De spelers van het eerste uur kregen een officiële titel als ‘getuigen van de pingpongdiplomatie’. Voor de jongere generatie aan hun gezelligheidspotjes begint, worden de getuigen naar het podium geroepen. Onder dramatische muziek nemen de fitte senioren koffertjes in ontvangst met daarin een herinneringsmedaille ter grootte van een ontbijtbordje, en twee pingpongballetjes. De Amerikanen, verhinderd door de pandemie, worden vertegenwoordigd door de Amerikaanse consul-generaal James Heller.

Menselijke relaties zijn altijd het smeermiddel geweest in de relatie tussen China en de Verenigde Staten, zegt de Chinese ambassadeur in Washington, Cui Tiankai, in een videoboodschap. Dat die relatie nu zo onder druk staat, is volgens hem niet de schuld van China. “Sommigen aan de Amerikaanse kant, geobsedeerd met ideologische vooroordelen en zero sum-denken, blijven maar obstakels creëren voor onze menselijke uitwisselingen.”

Ingeklemd tussen beleefdheden maakt de kritiek van de ambassadeur duidelijk dat de sfeer van toen ver weg is.

Innige band

Zo zwart-wit als in 1971 is de situatie niet meer. Amerikanen en Chinezen weten meer over elkaars land dan toen. De belangen zijn verstrengeld, contacten veel intensiever, en de problemen die een warme relatie in de weg staan, veel complexer en concreter. In 1971 was China in een gespleten wereld bondgenoot van de Sovjet-Unie, de Amerikaanse aartsvijand. Nu is China zelf de Nemesis, en veel machtiger dan toen. Hoe krachtig is de ‘paddle power’ nog?

Glimlachend lepelt de Amerikaanse Heller in het bedompte zaaltje een paar beleefdheden op. Cui’s bijdrage is feller – misschien wel omdat Amerikaanse politici afgelopen week opperden dat de VS de Olympische Spelen in Peking, in februari 2022, kan boycotten als protest tegen mensenrechtenschendingen in China.

Andersdenkenden een potje laten sporten om politieke kwesties bespreekbaar te maken, bleek vijftig jaar geleden succesvol. Later werd de strategie ook uit de kast getrokken – deze zomer weer bij het omstreden voetbalkampioenschap in Qatar. Wie zich met een boycot afzijdig houdt, kan immers niets veranderen, klinkt het.

Geen politiek

China – altijd bereid tot een partij tafeltennis – legt de bal bij de Amerikanen. “We hopen dat de Amerikaanse kant de obstakels zo snel mogelijk verwijdert, zodat uitwisseling en samenwerking weer kunnen worden opgepakt,” zei Cui. Maar Peking zegt niet welke plannen het heeft om de obstakels aan Chinese zijde te verwijderen. De Chinese grenzen zijn gesloten voor buitenlanders, deels vanwege de pandemie. Mogelijk gaan ze volgend jaar weer open voor olympische atleten, maar dat duurt nog lang.

In het pingpongmuseum stuitert het pingpongballetje over de tafels. Hier is politiek ver weg en blijft het gezellig. Vrolijk zwaaien de spelers met hun batjes – de Chinese spelers houden zich zichtbaar in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden