PlusInterview

Journalist Can Dündar: ‘Als je het opneemt tegen een leider als Erdogan, ben je nergens veilig’

Journalist Can Dündar vluchtte in 2016 uit Turkije. Donderdag sprak hij in De Balie. Beeld Joris van Gennip
Journalist Can Dündar vluchtte in 2016 uit Turkije. Donderdag sprak hij in De Balie.Beeld Joris van Gennip

Can Dündar is een van de bekendste journalisten van Turkije. Hij was het doelwit van een aanslag en werd in december bij verstek veroordeeld tot 27,5 jaar cel. Inmiddels woont hij in Berlijn, maar ook daar voelt hij de dreiging. ‘Iemand aanmerken als doelwit is vaak al genoeg.’

Sam de Graaff

“Zullen we bij de cel gaan kijken?” Can Dündar (60) wijst naar buiten, naar een hok van ongeveer vier bij drie meter. De wanden zijn gemaakt van spiegelend glas. “Kom, ik laat het je zien.”

Buiten is in dit geval het Leidseplein. Tegenover De Balie, waar Dündar donderdagavond heeft gesproken. De cel is een replica, kunst, bedoeld om mensen aan het denken te zetten. Het origineel bevindt zich ten westen van Istanboel, in het enorme gevangeniscomplex van Silivri. Dündar bracht er 92 dagen door. In 2015 werd hij aangehouden. Hij was toen was hoofdredacteur van het centrumlinkse, seculiere Cumhuriyet en zijn krant had geschreven over geheime wapenleveranties aan Syrische rebellen.

De verantwoordelijken zullen de prijs betalen, dreigde de Turkse president Erdogan direct na publicatie. En inderdaad: Dündar en medejournalist Erdem Gül werden opgepakt op verdenking van onder meer spionage. Dündar hing 20 jaar cel boven het hoofd. Het Turkse Constitutionele Hof oordeelde echter dat ze de uitspraak in vrijheid mochten afwachten. Een verrassend besluit, en tegen het zere been van Erdogan.

“Die uitspraak was een enorme overwinning,” zegt Dündar. “Erdogan had het Hof nog niet onder controle. Ik kon weer aan het werk. Tot de militaire coup, een paar maanden later.”

Osman Kavala

Die poging tot staatsgreep veranderde alles, zegt Dündar. In de avond van 15 juli 2016 probeerden militairen de macht over te nemen. Hun coup faalde. Erdogan wees de geestelijke Fethullah Gülen aan als kwade genius. Vele tienduizenden mensen werden opgepakt, volgens Erdogan behoorden ze tot de beweging van de in de VS woonachtige Gülen. Critici, onder wie Dündar, zien het anders: Erdogan probeerde de situatie te gebruiken om tegenstanders monddood te maken. “Rechters van het Constitutionele Hof werden direct opgepakt. Erdogan heeft de rechterlijke macht nu volledig onder controle.”

Weinig zaken maken dat zo duidelijk als die van Osman Kavala. De ondernemer en filantroop zit al vier jaar vast. Onterecht, oordeelde het Europese Hof voor de Rechten van de Mens, dat in 2019 om zijn vrijlating vroeg. Twee weken geleden eiste een tiental ambassadeurs, onder wie de Nederlandse, hetzelfde.

Een diplomatieke rel was geboren. Erdogan reageerde furieus: hij dreigde de tien uit te zetten, een vergaande stap in de fluwelen wereld van de diplomatie. Pas toen de ambassadeurs zeiden dat ze zich voortaan houden aan artikel 41 van het Verdrag van Wenen – ze zouden zich niet langer bemoeien met Turkse interne aangelegenheden – bond hij in.

“Erdogan was aan het bluffen,” zegt Dündar, die benadrukt dat hij het graag over Kavala wil hebben. Het zit hem hoog. Ze kennen elkaar, Kavala en hij, maar dat niet alleen: westerse landen hebben een fout gemaakt. Geblunderd. “Voor Erdogan is dit een enorm succes. Hij stond in zijn eentje tegenover de hele christelijke wereld en heeft ze op de knieën gekregen.”

Zijn vertrouwen in de Europese regeringen is Dündar al enige tijd kwijt. “Ze zijn als de dood voor vluchtelingen, mensenrechten komen op plek twee.”

Een van de aanklachten tegen Kavala, het financieren van protesten bij het Gezipark in Istanboel in 2013, werd ook Dündar ten laste gelegd. Het is een van de vele zaken tegen Dündar, die tot op de dag van vandaag wordt vervolgd.

Op 6 mei 2016, toen Dündar moest voorkomen voor landverraad, werd hij op de stoep voor de rechtbank beschoten. Mede dankzij zijn vrouw, die hielp de aanvaller te overmeesteren, bleef hij bij die aanslag ongedeerd. Enkele uren later hoorde Dündar zijn straf: vijf jaar en tien maanden cel. Afgelopen december werd hij zelfs veroordeeld tot 27,5 jaar, nu voor spionage en ondersteuning van een terroristische organisatie.

‘Riskantste stad van Europa’

Dündar ging niet nog eens de cel in. Na de eerste uitspraak en de militaire coup vluchtte hij naar Berlijn, waar hij nog altijd woont. Zijn vrouw bleef achter. Noodgedwongen, haar paspoort was afgepakt. Die tactiek gebruikt de Turkse overheid vaker, zegt hij. Drie jaar geleden wist zijn vrouw illegaal Berlijn te bereiken.

Dündar, in 2016 winnaar van de Internationale Persvrijheidsprijs, is in Berlijn hoofdredacteur van Özgürüz, onder meer een radioshow en een YouTubekanaal. Veilig voelt hij zich niet. “Berlijn is de riskantste stad van Europa. Erdogan heeft er veel aanhang.”

Deze zomer werd dat nog eens duidelijk: journalist en vriend Erk Acarer werd afgetuigd door drie mannen. De lange arm van Erdogan, concludeert Dündar. “Of hij ze persoonlijk stuurt, weet ik niet. Waarschijnlijk is het niet eens nodig: iemand als doelwit aanmerken is vaak al genoeg.” Dündar denkt over uitwijken, maar waarheen? “Als je het opneemt tegen een leider als Erdogan, ben je nergens veilig.”

Eerder bezoek aan De Balie

Can Dündar sprak ook in 2017 bij De Balie. Dat bezoek dreigde niet door te gaan: het Turkse Openbaar Ministerie had Interpol opgeroepen een arrestatiebevel tegen hem uit te vaardigen. Uiteindelijk kwam Dündar wel, mede na garanties van de gemeente dat hij niet zou worden opgepakt. Na zijn bezoek aan De Balie ging hij ook langs bij de Tweede Kamer, voor een gesprek met de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken. Kamerlid Tunahan Kuzu van Denk haalde daarbij hard uit naar Dündar: hij zou er op uit zijn om Turkije te ‘bashen’ en het bezoek zou de Turks-Nederlandse relaties schaden. Kuzu’s betoog werd afgekapt door commissievoorzitter Sadet Karabulut.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden