Plus

Joden Parijs vluchten uit wijken met veel moslims

Het antisemitisme is in Frankrijk sterk toegenomen. Joden trekken weg uit de buitenwijken waar veel moslims wonen en gaan uit voorzorg bij elkaar wonen. 'Hier zijn we niet bang.'

Demonstratie tegen antisemitisme op 19 februari op Place de la République in Parijs. Beeld AFP

Links ligt de joodse boekwinkel Beit Hassofer. In de etalage liggen kinderboeken over het joodse paasfeest - geschreven in het Hebreeuws. Een paar meter verderop: de Joodse slager Berbèche, waar je ook iets kunt eten: 100 procent koosjer.

"En kijk deze twee restaurants, ook koosjer. De een is er vorig jaar bijgekomen, de ander twee jaar geleden," zegt Paul Chemouny. Hij komt van het ene restaurant en wandelt naar het tweede, een hypermoderne fastfoodzaak. In de etalage hangt een groot papier waarop staat dat het restaurant is gecertificeerd door officiële Joodse instanties.

"De afgelopen jaren is de wijk enorm veranderd, véél Joodser geworden. Ik woon zelf hier om de hoek. En van de twaalf appartementen in dat gebouw worden er nu acht bewoond door Joodse gezinnen."

Toevluchtsoord
Chemouny is 82 jaar oud, Joods, en sjokt langzaam - 'ik heb artrose' - door zijn wijk in Noordwest-Parijs, het 17de arrondissement. Er wonen nu 40.000 tot 45.000 Joden: bijna een kwart van alle bewoners. Daarmee is het, naar verluidt, één van West-Europa's grootste Joodse wijken.

De fietsenmaker op de hoek is Joods. Schwartz's Deli aan de overkant is een ontmoetingspunt voor Joden tijdens lunch en diner.

"Kijk," zegt Chemouny. "Dit is de synagoge waar ik meestal naartoe ga." Hij staat voor een Joods cultureel centrum, schuin achter zijn huis, waarvan een deel wordt gebruikt als gebedsruimte. Chemouny schudt hartelijk de hand van
synagogevoorzitter David Sellam. "Zo'n twintig jaar geleden stond in deze wijk één synagoge, nu zijn er zes tot acht," zegt Sellam.

Het 17de arrondissement is uitgegroeid tot een toevluchtsoord voor Franse Joden. Hier voelen ze zich veilig. Onder elkaar. "Mensen voelen zich in deze wijk op hun gemak. We kunnen hier Joods zijn zonder dat we bang hoeven te zijn dat we worden aangevallen," zegt David Sellam.'

Jood' in auto gekrast
Frankrijk had vorig jaar te maken met een fikse toename van antisemitisme. In 2018 waren er 541 incidenten: een stijging van 74 procent in vergelijking met 2017. In twee derde van de gevallen ging het om bedreigingen. Bijna 20 procent betrof vernielingen, zo'n 15 procent was fysiek geweld.

De cijfers worden verzameld door Joodse organisaties en doorgegeven aan het ministerie van Binnenlandse Zaken. De politie heeft geen cijfers: het is in Frankrijk bij wet verboden misdaden te registreren op religieuze achtergrond.

Een duidelijke reden voor de stijging weet niemand te geven. De daders zijn divers. Soms zijn het vandalen die hakenkruisen op muren of graven zetten. Soms zijn het extreemrechtse activisten die bedreigingen uiten. En een fenomeen dat steeds vaker wordt genoemd: spanningen tussen moslims en Joden in de voorsteden van Parijs. Haat jegens Israël zou daar worden omgezet in haat jegens Joden.

Joodse kinderen worden lastiggevallen op scholen, op gebouwen worden antisemitische leuzen gekalkt en Joden met keppeltjes worden uitgescholden op straat.

"Het antisemitisme is overal toegenomen, maar het meest in sommige banlieues waar moslims en Joden samenwonen en waar Joden niet meer het gevoel hebben veilig te zijn," constateerde onderzoeker Jérôme Fourquet in 2016 in zijn boek Volgend jaar in Jeruzalem?.

In 'beruchte' voorsteden van Parijs zoals Aulnay-sous-Bois en La Courneuve zou sprake zijn van een leegloop. "De Joden vluchten uit de banlieues," zegt Francis Kalifat, de voorzitter van de Joodse koepelorganisatie Crif. "In tien jaar tijd zijn daar 50.000 tot 60.000 Joden weggegaan." Veel van hen trekken naar wijken zoals het 17de arrondissement in Parijs, waar al veel geloofsgenoten wonen. Anderen verhuizen naar Israël. In 2015 werd een piek bereikt: toen vertrokken 8000 Franse Joden naar Israël.

Stella Bensignor woonde met haar man en drie kinderen in zo'n buitenwijk, ten oosten van Parijs. "Ik ging op een ochtend ons huis uit en liep naar de auto om mijn kinderen naar school te brengen. Mijn dochter zei: 'Mama, zie je wat erop staat?'" Bensignor pakt haar telefoon om de foto's te laten zien. "Op mijn portier was met grote letters 'JOOD' gekerfd. De letters zijn met een scherp voorwerp op het autoportier aangebracht. Aan de andere kant van de auto was in de deur 'Israël' gekrast. En daarnaast nog een soort ster, wat waarschijnlijk een Jodenster moest voorstellen. Ik was geschokt."

Nog steeds bang
Bensignor deed meteen aangifte. De politie waarschuwde haar dat er meer bedreigingen aan zouden komen als haar familie 'bekend
zou staan' als Joods. Dat was de druppel. "We zijn die dag nog vertrokken. Ik wilde daar niet blijven wonen. Ik was doodsbang. We hebben snel wat dingen in dozen gepakt en zijn naar mijn ouders gegaan. Daar hebben we vier maanden gewoond, totdat we een nieuw huis hadden."

Tegen haar kinderen is Bensignor zelfverzekerd. "Ik zeg dat ze zich er niet te veel van moeten aantrekken." Zelf heeft ze het er wel degelijk moeilijk mee. Ze is nog steeds bang. "Als ik alleen thuis ben, zit ik nog weleens te huilen. Het wordt wel minder. Je probeert het te vergeten. Maar in de media hoor je steeds weer over antisemitische incidenten, over hakenkruisen op Joodse graven en dat soort dingen. Dan word ik er toch elke keer weer aan herinnerd wat mij is overkomen. Je vraagt je de hele tijd af: waarom? Wat hebben we gedaan om zoiets mee te maken? Is het alleen omdat we Joods zijn?"

Niet in de wet

In Frankrijk is het moeilijk om antisemitisme en racisme strafrechtelijk aan te pakken. Ze staan ­genoemd in de Wet op de Pers uit 1881, maar die is er juist om de vrijheid van meningsuiting te waarborgen. Onder de leus ­'racisme is geen opinie maar een strafbaar feit' zijn zeventig parlementariërs, ook van de regeringspartij van president Macron, een actie gestart. Antisemitisme en racisme moeten volgens hen in het Wetboek van Strafrecht worden opgenomen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool.nl.