PlusExclusief

Jarige EU moet reageren op luide roep om afschaffen vetorecht

Europadag 2021, toen de Europese Toekomstconferentie van start ging. Links David Sassoli, de inmiddels overleden voorzitter van het Europees Parlement, rechts de Franse president Emmanuel Macron.  Beeld REUTERS
Europadag 2021, toen de Europese Toekomstconferentie van start ging. Links David Sassoli, de inmiddels overleden voorzitter van het Europees Parlement, rechts de Franse president Emmanuel Macron.Beeld REUTERS

De Europese Unie is maandag jarig. De vraag is of de unie bij die gelegenheid nieuwe stappen zet naar meer integratie, waar burgers om vragen.

Romana Abels

Geen vuurwerk en ballonnen, maandag tijdens Europadag. Een dansje van tien minuten, een kort orkestmomentje, dat is het feestelijke deel. Gaat het knallen, dan zal dat uit de speeches moeten komen.

Tijdens een korte ceremonie in Straatsburg, twee uur in totaal, nemen Europese Commissievoorzitter Ursula von der Leyen, Roberta Metsola namens het Europees parlement en tijdelijk EU-voorzitter Emmanuel Macron het woord. Allemaal zullen ze reageren op de aanbevelingen die vorige week werden aangenomen door de Conferentie over de Toekomst van Europa. Dat was het afgelopen jaar een – mede vanwege corona – nogal onderbelichte poging van Brussel om burgers meer bij de EU te betrekken.

Die burgers kwamen met adviezen die nogal verstrekkend zijn. De meest vergaande was nog wel dat het maar eens afgelopen moet zijn met de mogelijkheid dat een enkele lidstaat een plan met een simpel ‘nee’ kan tegenhouden. Dat idee komt niet helemaal uit het niets.

Onding

Het vetorecht in de Europese Raad staat al enige tijd onder druk en dan niet alleen van de kant van de burgers in de EU. Vorige week nog had de Italiaanse premier Mario Draghi er geen goed woord voor over.

Het wordt tegenwoordig ook sterk afgekeurd door de Duitse regering. En de Europese Commissie vindt het ook al een onding. Voorzitter Ursula von der Leyen zei twee jaar geleden al dat het vetorecht zijn langste tijd gehad had. “Wees nou eens moedig en verander naar een meerderheidsstem,” was haar boodschap toen.

Ineenvlechting

De nieuwe Duitse bondskanselier Olaf Scholz wil zelfs nog verder gaan: naar een Europa als een federale staat. Het proces daarnaartoe zou, zei hij eerder, moeten starten met de aanbevelingen van de Conferentie over de Europese Toekomst. Die aanbevelingen zijn nu af, dus de toespraken van maandag moeten vooruit zien: werkt de Europese Unie inderdaad langzaam toe naar nog meer ineenvlechting, misschien naar nieuwe vormen van besluiten?

De tijd is er wellicht rijp voor. Behalve de nieuwe Duitse regering staat ook de Nederlandse veel positiever tegenover Europa dan eerder. Nederland heeft daarnaast net als Duitsland de mond vol van het belang van de aanbevelingen van de toekomstconferentie.

Snelle actie

Nederland ergert zich, met een heleboel andere landen, bijvoorbeeld al langer aan de houding van Hongarije. Dat land heeft met een grommend veto al meer dan eens een Europees plan tegengehouden, of de EU ervan weerhouden om kritisch te zijn over misstanden in andere landen, zoals China. Inmiddels komt daar de noodzaak tot snelle en eensgezinde actie tegenover Rusland bij.

Die combinatie maakte dat de Italiaanse premier Mario Draghi vorige week pleitte voor een ‘versnelling van het integratieproces’ van Europa. Draghi wil de Europese verdragen veranderen om dat voor elkaar te krijgen.

Politicologen zien al langer heil in de meerderheidsstem, die van het logge Europa een ondernemend continent zou kunnen maken. Nu er plotseling in geopolitieke zin veel voor de Europese Unie op het spel staat, klinkt dat geluid nog luider.

Tijd om te handelen

De vraag is hoe de huidige voorlieden van de EU-instituties maandag zullen voorstellen het proces nu verder aan te pakken. Europees Parlementsvoorzitter Metsola nam vrijdag alvast een voorschot op haar toespraak van maandag. Ze zei toen al dat het tijd is om te handelen als de burgers vragen om verandering.

Ook nu heeft de EU last van het recht van landen om besluiten te blokkeren. Twee landen, Noord-Macedonië en Albanië, staan in een soort eeuwigdurende wachtkamer voor toetreding tot de EU. Het enige dat die toetreding in de weg staat is een veto van Bulgarije, dat een probleem heeft met de naam Noord-Macedonië’. Maar ook in de recente discussie over een embargo op Russische olie speelde het een grote rol, omdat Hongarije en Slowakije dat embargo wilden blokkeren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden