PlusReportage

IS-vrouwen en -kinderen ophalen wordt nog een hele toer

De rechter heeft maandag bepaald dat Nederland ‘zijn’ IS-kinderen moet ophalen uit gevangenkampen in Noord-Syrië. Maar kan dat eigenlijk wel?

Een truck van het Syrische regeringsleger in de omgeving van Qamishli, vlak bij de Turks-Syrische grens in Noordoost Syrië. Beeld Delil Souleiman/AFP

Het klinkt allemaal zo simpel: even de Nederlandse IS-kinderen en mogelijk ook hun moeders ophalen uit Noord-Syrië. Maar in de praktijk ligt het, zoals zo vaak, een stuk ingewikkelder. Sinds de Amerikaanse president Donald Trump besloot zijn soldaten uit Noord-Syrië terug te trekken en Turkije het gebied is binnengevallen, is het relatief rustige Koerdische noorden van Syrië veranderd in een gevaarlijke en uiterst chaotische regio.

De rechter die maandag in kort geding oordeelde dat Nederland de kinderen van Nederlandse Syriëgangers uit het gebied moet ophalen, maakte die kanttekening er ook bij: “Van de staat kan niet worden verwacht dat ze grote veiligheidsrisico’s neemt.”

In Noord-Syrië vechten nu de volgende partijen: het Turkse leger, pro-Turkse Syrische milities, SDF-Koerden, Amerikanen, het Syrische leger, pro-Assadmilities en het Russische leger. Daarnaast zwerven er in het gebied nog geïsoleerde IS-strijders die aanslagen plegen.

Veilig Noord-Irak

Het probleem voor een mogelijke Nederlandse ophaalmissie is dat het gevangenkamp waar de IS-vrouwen en hun kinderen zich bevinden, het Al-Hawl kamp, midden in deze regio ligt. Van de 23 vrouwen en 56 kinderen die meededen aan het kort geding, zitten er 16 vrouwen en 41 kinderen in dat kamp. De anderen (7 vrouwen en 15 kinderen) zitten in kamp Al-Roj, vlak bij de Turkse grens.

Als er al een ophaalmissie komt, zal die hoogstwaarschijnlijk worden georganiseerd vanuit het rustige Erbil, in het veilige Koerdische deel van Noord-Irak. Vanuit Erbil hebben de Nederlanders maar één mogelijkheid om het gevaarlijke Noord-Syrië te bereiken: via het strategisch gelegen Semalka. Daar is de enige werkende grensovergang tussen Iraakse Koerden en Syrische Koerden.

Deze overgang is aan de Syrische kant nog in handen van de SDF, van de Syrische Koerden dus. Turkije ligt op slechts 3 kilometer afstand, dus als de Turken het willen en een beetje doorrijden, kunnen ze Semalka binnen een half uur innemen en de grens afsluiten. Hetzelfde geldt voor het Syrische leger en de Russen. Zij zitten al nabij de stad Al-Malikyah (in het Koerdisch: Derik). Ook daarvandaan is het slechts dertig minuten naar de grensovergang bij Semalka.

Met andere woorden: als de Nederlandse ophaalmissie via Semalka Noord-Syrië ingaat, bestaat de kans dat ze niet meer terug kan keren naar het veilige Noord-Irak, omdat de Koerden de controle over de grensovergang zijn kwijtgeraakt.

Checkpoints

Ook kamp Al-Hawl is in handen van de SDF. Wie naar dat kamp wil, heeft toestemming nodig van de SDF. De ophaalmissie zal de hele passage door Syrië in SDF-gebied moeten blijven, want alle andere partijen – Turken, Syriërs en Russen – zullen missieleden beschouwen als een illegale partij.

Vanaf de grensovergang bij Semalka heeft een eventuele Nederlandse ophaalmissie drie mogelijkheden om via SDF-gebied het Al-Hawl-kamp te bereiken. De eerste route loopt via Qamishli en Al-Hasakah grotendeels over hoofdwegen naar Al-Hawl. Niet alleen is dit een lange route, een veel groter probleem is dat deze route slechts deels in handen is van de SDF. Overal rondom Qamishli en Al-Hasakah zijn er gebieden en checkpoints die worden gecontroleerd door het Syrische leger, Russen of pro-Assad­milities. Als de Nederlandse ophaalmissie dus een verkeerde afslag neemt of de frontlinies plots veranderen, bestaat de kans dat ze een wegblokkade inrijden van het Syrische leger of van de Russen.

De ophaalmissie komt op deze route heel dicht langs gebied waar zwaar wordt gevochten tussen het Turkse leger, pro-Turkse milities en Koerden. Ook dat is verre van ideaal.

Gewapende jongens

De tweede route loopt vanaf Semalka via tussendoorweggetjes naar Al-Hawl. Het goede van deze route is dat je ver weg blijft van Turkse,

Syrische of Russische troepen. Aan deze route kleven andere gevaren: niet alleen zijn de wegen hier uiterst belabberd, de route voert langs een aantal Arabische dorpen waar de bewoners – in tegenstelling tot de Koerden – een stuk minder pro-Westen zijn.

Hier zijn de meeste mensen pro-Assad en een minderheid is er zelfs nog altijd pro-IS. Daarom geldt op deze route dat een Nederlandse ophaalmissie hard moet rijden met zo min mogelijk stops. Verder is het hopen dat ze niet worden klemgereden door een stel gewapende lokale jongens.

Ook de derde route is geen feest. Die weg loopt vanaf Semalka grotendeels vlak langs de grens met Irak en komt uiteindelijk uit in Al-Hawl. Net als bij de tweede optie staan de Arabische gebieden hier alleen op papier onder controle van de SDF. Sommige wegblokkades in de buurt van Al-Yarubiya zijn niet eens in handen van de Koerden, maar van Arabische stammen wier loyaliteit even wispelturig is als de windrichting. Op deze route geldt voor de Nederlandse ophaalmissie het kiss-or-kill-principe. Oftewel: of het verloopt gemoedelijk, of je wordt ontvoerd of opgeblazen door een IS-strijder.

Grote groep

Al deze risico’s kunnen vermeden worden als via de lucht wordt gereisd. Vanwege de chaos op de grond is het alleen onduidelijk of hier nog vliegvelden in handen zijn van de Koerden of van de Amerikanen. Ook is onduidelijk wie op dit moment het luchtruim boven Noord-Syrië controleert. Moet voor een vlucht toestemming worden gevraagd aan de Verenigde Staten, Turkije, Rusland, Syrië of zelfs het naburige Irak? Niemand op de grond die het weet.

Het aantal Nederlandse IS-vrouwen en kinderen dat opgehaald moet worden, maakt een evacuatie er niet eenvoudiger op. Het gaat hier niet om een paar mensen die in een auto passen, maar om 23 vrouwen en 56 kinderen. Daarvoor heb je ten minste twee grote bussen nodig, of zo’n tien kleine. Of zoals een Koerdische functionaris die bij de grensovergang bij Semalka werkt, laat weten: “De heenweg is al lastig, de terugweg met al die voertuigen wordt een heus konvooi. Dat is echt een uitdaging.”

Beeld Laura van der Bijl
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden