Plus Achtergrond

Is Donald Trump rijp voor impeachment?

President Trump bij zijn rentree vrijdag in het Witte Huis, nadat hij de afgelopen dagen bij de VN in New York was. Beeld EPA

Voor de Democraten staat vast dat Donald Trump een misdrijf heeft gepleegd in het roemruchte telefoongesprek met zijn Oekraïense ambtgenoot. Maar zolang de Republikeinen een front vormen, is van afzetting van Trump geen sprake.

Voor de Democraten in het Huis van Afgevaardigden is duidelijk waarom president Donald Trump impeachment verdient. Hij heeft immers de hulp ingeroepen van een buitenlandse regering om een Democratische politieke tegenstander zwart te maken. Daarbij gebruikte hij honderden miljoenen dollars aan Amerikaanse hulp als drukmiddel.

Gesteld dat dit waar is, heeft Trump dan een misdaad begaan? Misschien doet het antwoord er niet zoveel toe, want een president hoeft geen misdaad te hebben begaan om in aanmerking te komen voor impeachment.

De Amerikaanse Grondwet noemt ‘ernstige vergrijpen en misdrijven’ als maatstaven voor een afzettingsprocedure. Maar die definitie is volgens juristen even vaag als vrijblijvend en kan ook vormen van machtsmisbruik omvatten die, strikt genomen, niet illegaal zijn.

Joe Biden

Kern van de huidige controverse is een telefoongesprek van Trump waarin hij zijn Oekraïense ambtgenoot Volodimir Zelenski vraagt om te helpen bij een onderzoek naar Joe Biden, zijn mogelijke tegenstander bij de presidentsverkiezingen van volgend jaar. Dat blijkt uit een verslag van het gesprek dat het Witte Huis woensdag vrijgaf nadat een klokkenluider er melding van had gemaakt. Volgens deze bron had het Witte Huis eerst getracht de opname in de doofpot te stoppen, met medewerking van Trumps advocaat Rudy Giuliani.

Volgens de Republikeinse senator Rick Scott vindt het ministerie van Justitie niet dat Trump in zijn gesprek met Zelenski welke wet dan ook heeft overtreden. De Democraat Adam Schiff, voorzitter van de commissie voor de inlichtingendiensten van het Huis van Afgevaardigden, denkt daar anders over. Schiff noemde dezer dagen ‘verscheidene potentiële misdaden’.

Zo zou Trump de reeds door het Congres goedgekeurde financiële hulp aan Oekraïne hebben gebruikt als drukmiddel om president Zelenski te dwingen Biden te onderzoeken. Weigerde Zelenski, dan kon de hulp weleens niet doorgaan, was volgens Schiff Trumps impliciete dreigement. Schiff: “Een president maakt zich schuldig aan misdadig gedrag als hij een buitenlandse macht chanteert om belastend materiaal over zijn tegenstander te verzamelen of te verzinnen.” Nancy Pelosi, de voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, vindt dat de president zich schuldig heeft gemaakt aan ‘afpersing’.

De Grondwet voorziet in de impeachment en afzetting van de president in geval van ‘verraad, omkoping en andere ernstige vergrijpen en misdaden’. De eerste twee zaken zijn relatief helder, de laatste twee minder. “Ze beogen duidelijk te maken dat de persoon in kwestie het aanzien van zijn ambt ernstig heeft geschonden. Zelfs als hij geen misdaad beging, deed hij dan iets dat neerkomt op machtsmisbruik?” aldus Corey Brettschneider, docent politieke wetenschappen aan Brown University in Rhode Island.

Eigen definitie

In 1970 kwam Gerald Ford, destijds fractieleider van de Republikeinen in het Huis van Afgevaardigden, met een eigen definitie van wat impeachment rechtvaardigt. ‘Waar de meerderheid van het Huis ook voor stemt’, was voldoende. Die omschrijving was technisch gezien misschien accuraat, want voor impeachment is in het Huis een meerderheid nodig. Maar veel juristen achten Fords opvatting te ‘politiek’ en niet in overeenstemming met de geschiedenis van de Verenigde Staten.

Anderzijds is de bewijslast voor impeachment lichter dan in strafzaken. Daar moet iemands schuld ‘buiten gerede twijfel’ zijn bewezen.

Advocaten van presidenten in eerdere gevallen van impeachment vonden dat het Huis daartoe alleen mocht overgaan als de president zich schuldig had gemaakt aan een misdaad. Frank Bowman, docent rechten aan de Universiteit van Missouri, schrijft dat in zijn boek

A History of Impeachment for the Age of Trump. “Dat argument vindt veel weerklank bij mensen,” zegt hij in een interview. “Het lijkt een blijk van gezond verstand.” Maar de realiteit is volgens hem complexer.

Bij de impeachment van Bill Clinton waren de Republikeinen in het Huis in de meerderheid. Ze klaagden Clinton aan wegens tegenwerking van justitie en liegen tegen een grand jury over zijn verhouding met Monica Lewinsky, een stagiaire in het Witte Huis. Maar toen de Senaat op basis van die klachten een proces hield, kozen tien Republikeinen de kant van de Democraten om Clinton op de eerste aanklacht vrij te spreken. Vijf Republikeinen stemden voor vrijspraak op de andere aanklacht.

De Republikeinen zijn er nooit in geslaagd de meerderheid van de Amerikanen ervan te overtuigen dat hun vervolging van Clinton niet was ingegeven door politieke motieven, of dat zijn leugens over de affaire ernstig genoeg waren om hem af te zetten.

Watergate

President Nixon daarentegen trad in 1974 af nadat de commissie voor juridische zaken van het Huis hem schuldig achtte op drie punten die impeachment rechtvaardigen: tegenwerking van justitie, machtsmisbruik en minachting van het Congres. Daar hadden de Republikeinen Nixon nog gesteund in de beginfase van het Watergate-onderzoek. Dat veranderde toen geluidsopnamen bewezen dat de president een rol had gespeeld bij pogingen de inbraak in het hoofdkwartier van de Democraten te verdoezelen.

Zoals de zaken er nu voorstaan, lijkt het vergezocht te denken dat Trumps impeachment in het Huis, met zijn Democratische meerderheid, zal leiden tot zijn afzetting door twee derde van de leden van de overwegend Republikeinse Senaat. Daarvoor is nodig dat twintig Republikeinse senatoren voor zijn afzetting stemmen. Een niet erg waarschijnlijk vooruitzicht, of Trump nu misdaden heeft gepleegd of niet.

Vertaling René ter Steege

Snel begin verhoren

Waarschijnlijk al volgende week beginnen impeachmentverhoren, zo zei de Democraat Adam Schiff vrijdag. Daarin is mogelijk een rol weggelegd voor Trumps privéadvocaat Rudy Giuliani. Hij lijkt een sleutelrol te hebben gespeeld bij pogingen de Oekraïense autoriteiten een onderzoek te laten beginnen naar Joe Biden en diens zoon Hunter. De Oekraïense ex-aanklager Joeri Loetsenko zei tegen NBC News dat hij ‘mogelijk tien keer’ Giuliani heeft gesproken. Loetsenko, die aanvankelijk onderzoek deed naar een bedrijf dat centraal stond in de beschuldigingen tegen de Bidens, zei ook dat hij geen bewijs heeft gevonden van wetsovertredingen door Joe Biden en diens zoon.

Meer dan 300 ex-functionarissen van inlichtingendiensten en diplomatieke diensten in de VS hebben een verklaring ondertekend, die stelt dat Trump de nationale veiligheidsbelangen met voeten heeft getreden. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden