Plus Achtergrond

In Xianjing ben je schuldig tot het tegendeel is bewezen

In het noordwesten van China is de laatste jaren sprake van een recordaantal arrestaties, processen en gevangenisstraffen, zo heeft The New York Times vastgesteld op basis van tot nu toe geheime officiële gegevens.

Oude Oeigoerse mannen verlaten hun moskee na het vrijdaggebed in Hotan. Beeld Greg Baker

Rechtbanken in Xinjiang hebben in 2017 en 2018 in totaal 230.000 mensen veroordeeld tot cel- of andere straffen. Aanzienlijk meer dan in elke andere periode de afgelopen tientallen jaar. In Xinjiang maken goeddeels islamitische minderheden als Oeigoeren en Kazakken meer dan de helft van de bevolking uit.

Alleen al in 2017 veroordeelden rechtbanken in Xinjiang bijna 87.000 verdachten tot gevangenisstraffen van vijf jaar of langer. Dat was tien maal meer dan het jaar ervoor. Er was sprake van acht keer zoveel arrestaties en van vijf keer zoveel aanklachten voor een rechtbank.

Daarbij hadden Chinese functionarissen volgens advocaten en Oeigoerse activisten in ballingschap over het algemeen lak aan de meest elementaire bescherming waarop een verdachte recht zou moeten hebben. De politie, aanklagers en rechters spelen onder een hoedje om zo snel mogelijk tot veroordelingen te komen. Dit alles in dienst van de campagne van de Communistische Partij om de onrust in de regio uit te roeien en van moslims loyale aanhangers van de partij te maken.

Interneringskamp als waarschuwing

Arrestaties zijn volgens critici vaak gebaseerd op flinterdunne of aangedikte aanklachten. De processen zijn plichtmatig en vooraf staat vaak al zo goed als vast dat de verdachten schuldig worden bevonden. Na veroordeling wacht een streng regime in overvolle, afgelegen gevangenissen. Vaak moet daar dwangarbeid worden verricht.

Net zomin als besturen in andere delen van China, vermeldt dat van Xinjiang hoeveel mensen er gevangen zitten. De regionale overheid reageerde niet op verzoeken om informatie. Niet alle gevangenen in Xinjiang zijn moslim, en niet alle aanklachten zijn ongegrond. Toch is het volgens waarnemers zonneklaar dat Xinjiang niet eerder zoveel arrestaties en opsluitingen heeft gekend.

“Het is alsof iedereen daar schuldig wordt geacht totdat zijn of haar onschuld is bewezen,” zegt Sean Roberts, antropoloog aan de George Washington University in de Amerikaans hoofdstad. Roberts bestudeert de Oeigoeren, die anders zijn dan de meerderheid van Han-Chinezen. De Oeigoeren spreken een aan het Turks verwante taal, zijn moslim en houden er ook andere tradities op na. Roberts: “Die interneringskampen en gevangenissen gelden als waarschuwing aan de bevolking dat ze trouwer moeten zijn aan de partij, anders zwaait er wat.”

Speel het spel mee

In Xinjiang wonen 24,5 miljoen mensen en het aantal arrestaties en veroordelingen ligt er veel hoger dan in Chinese provincies met vergelijkbare bevolkingsaantallen. Binnen-Mongolië in het noordoosten heeft bijvoorbeeld ook een grote etnische minderheid. Daar werden vorig jaar 33.000 mensen veroordeeld. In sommige delen van Xinjiang zijn Han-Chinezen ruim in de meerderheid. Daar is van repressie op zo’n grote schaal geen sprake.

De snelle uitbreiding van de gevangenispopulatie volgt op de toezegging van functionarissen in Xinjiang dat de meeste mensen inmiddels uit de heropvoedingskampen zijn vrijgelaten. Oeigoerse activisten en landgenoten in ballingschap bestrijden dat. Misschien zijn er wel mensen uit de kampen vrijgelaten, maar ondergaan ze inmiddels een andere vorm van detentie of moeten ze dwangarbeid verrichten, zeggen die bronnen.

“Als je het spel meespeelt en door hard werken toont dat je trouw bent aan de Communistische Partij, heb je misschien recht op een mildere vorm van detentie,” zegt Xinjiang-expert James Leibold van de La Trobe Universiteit in Australië. “Maar als je ook maar een spoor van verzet toont, beland je in een zwaarder regime.”

Al jaren houdt de Chinese regering vooral de moslimbevolking van Xinjiang scherp in de gaten. In 2009 kwamen honderden mensen om bij etnische rellen in de regionale hoofdstad Ürümqi, waarna Peking begon met nog veel hardere repressie. 

President Xi eiste een harde aanpak van de steeds bloediger anti-Chinese aanvallen door Oeigoeren. Die sloegen over naar andere delen van het land, waaronder een aanval in 2014 in de stad Kunming in de zuidwestelijke provincie Yunnan. Aanvallers staken daar in op mensen bij een treinstation, waarbij 31 doden vielen en 141 mensen gewond raakten.

Voor opsluiting in een heropvoedingskamp is geen gerechtelijke procedure nodig. Als het regime iemand naar de gevangenis wil sturen wel. Die procedures worden afgeraffeld; de verdachten hebben niets in te brengen. De gevangenissen worden strenger bewaakt dan de heropvoedingskampen en gevangenen moeten meedoen aan indoctrinatiesessies.

Recente gegevens bevestigen wat de organisatie Chinese Human Rights Defenders vorig jaar vaststelde: in 2017 vond 1 op de 5 arrestaties in China plaats in Xinjiang. In dat jaar keurden aanklagers in de regio 227.261 arrestaties goed, meer dan acht keer zoveel als het jaar ervoor. In 2018 keurden ze nog eens 114.023 arrestaties goed. Het totaal aantal arrestaties over die twee jaar was meer dan 70 procent hoger dan het totale aantal over de tien jaar ervoor.

Nergens zoveel doodstraf

Nog maar weinig verdachten worden vrijgesproken, laat staan op vrije voeten gesteld. Rechtbanken in Xinjiang behandelden twee jaar geleden 147. 272 strafzaken, volgens de eigen gegevens van justitie meer dan vier keer zoveel als in 2016. Vorig jaar behandelden rechtbanken 74.348 zaken. Slechts 22 mensen werden onschuldig geacht.

Met als gevolg dat de gevangenispopulatie in de regio sterk toeneemt. In 2018 veroordeelden rechtbanken er 133.198 mensen, meer nog dan in 2017. Veel verdachten kregen lange gevangenisstraffen. Sommigen kregen de doodstraf, al zwijgt China over het precieze aantal. Internationale organisaties voor mensenrechten menen dat China vaker de doodstraf oplegt dan welk land ook.

Onduidelijk is hoeveel mensen uit heropvoedingskampen in gevangenissen belanden. Veel Oeigoeren en Kazakken buiten Xinjiang vertelden in gesprekken over familieleden die dit was overkomen. Zes van de 24 etnische Kazakken met wie The New York Times in januari sprak, zeiden dat familieleden sinds 2017 op grote schaal worden opgesloten.

Een groot deel van de gevangen Oeigoeren zijn zakenmensen, academici en vaklieden, aldus Habibulla Altay, een Oeigoerse handelaar in thee die China in 2016 verliet en nu in Zwitserland woont.

Altay: “De regering denkt dat die mensen gevaarlijker zijn omdat ze vaak geld en kennis hebben of in het buitenland zijn geweest.” Kennissen in Xianjing lieten hem weten dat een van zijn zwagers, iemand met een eigen bedrijf, in de gevangenis was beland. “Gezinnen weten vaak niet waar hun geliefden zijn, tot ze horen dat hij of zij is veroordeeld of gevangengezet. Bijna elke Oeigoerse familie maakt zoiets mee,” aldus Altay.

Bewaarders geïmporteerd

In grote en kleine steden in Xinjiang staan plompe, vaak pas gebouwde gevangenissen. De begroting van het regionale gevangeniswezen verdubbelde in 2017 bijna. Veel gevangenissen in Xinjiang werden uitgebreid, blijkt uit aankondigingen van bouwplannen op internet.

Toch kunnen de gevangenissen de toestroom nauwelijks aan. De in Washington gevestigde omroep Radio Free Asia meldt dat gevangenen in treinen naar elders in China werden vervoerd. Het bestuur van Xinjiang heeft dat niet bevestigd, maar er zijn meer aanwijzingen voor een forse toename van de gevangenispopulatie in de regio. 

Zo bedankte het regionale gevangenisbestuur twee jaar geleden honderden bewaarders die in verband met de toeloop uit andere delen van China naar Xinjiang waren overgeplaatst. ‘Samen hebben we de moeilijkste, riskantste en meest uitdagende periode meegemaakt uit de geschiedenis van het gevangeniswezen in Xinjiang,’ aldus de dankbetuiging.

Xinjiang-expert Shawn Zhang bestudeert satellietbeelden van 23 plaatsen waar zich mogelijk nog meer gevangenissen bevinden. Maar Zhang, die in Canada werkt, zei niet te kunnen vaststellen om wat voor type faciliteiten het gaat. Het kunnen ook detentiecentra zijn voor nog niet veroordeelde verdachten of zwaarbewaakte heropvoedingskampen. Een combinatie is volgens hem ook mogelijk. 

Wel beschikken alle faciliteiten over verscheidene muren en hekken, hoge wachttorens en aparte gebouwen voor bewakers. Sinds 2016 zijn zeker negen van zulke inrichtingen gebouwd, en werden 12 eerder gebouwde faciliteiten uitgebreid.

Onlangs probeerden verslaggevers van The New York Times in een buitenwijk van de stad Hotan in het woestijnachtige zuiden van Xinjiang naar zo’n complex te rijden. Maar mannen in uniform gaven het bevel terug te keren omdat verderop elektriciteitskabels over de weg zouden liggen, die ze er overigens zelf hadden neergelegd. Ook een andere route werd afgesneden, ditmaal door politieagenten achter een wegversperring van verkeersregels. Een agent: “Alles wat ik kan zeggen is dat deze weg is afgesloten.”

© Chris Buckley, The New York TimesVertaling: René ter Steege.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden