PlusAchtergrond

In Wit-Rusland draait de campagne plotseling om ‘de vrouwelijke factor’

Portretten van Svetlana Titsjanovskaja (links) en haar campagnegenoten Veronika Tsepkalo en Maria Kolesnikova. Beeld AP

Met zijn opponenten achter de tralies leken de presidentsverkiezingen van Wit-Rusland voor Aleksandr Loekasjenko een gelopen race. Maar vrouwen die horen bij zijn critici bezorgen hem nu kopzorgen.

De drie vrouwen staan naast elkaar op het podium. De eerste vouwt haar handen samen tot een hart, de tweede balt haar vuist, de derde maakt het victorie­teken. En hoewel de staatsmedia de oppositiebijeenkomst negeren, stroomt het publiek massaal toe.

“We hebben het recht te spreken, we hebben recht op een beter leven,” roept de aanvoerster van de drie, Svetlana Titsjanovskaja. De mensen applaudisseren geestdriftig en overladen de vrouwen met rozen.

Het is een kleine twee weken voor de presidentsverkiezingen in Wit-Rusland. Niet eerder tijdens de 26-jarige regeerperiode van president Aleksandr Loekasjenko kreeg de oppositie zo veel mensen op de been als nu. “Voorheen schoof de regering vrouwelijke politici onmiddellijk aan de kant. Nu staan zij hier plotseling, uit eigen beweging.”

Daria Vasjkevitsj, in het dagelijks leven vertaalster, was met haar gezin aanwezig bij de verkiezingsbijeenkomst van Titsjanovskaja in de Wit-Russische hoofdstad Minsk. “Er zijn veel twintigers en dertigers en gezinnen met kinderen. Die zag je hier voorheen niet.”

YouTubeblogger

Titsjanovskaja, een 37-jarige lerares, taalkundige en moeder van twee kinderen had niet gepland voor het presidentschap te gaan. Ze stelde zich pas kandidaat toen haar man, Sergej Titsjanovski, in mei werd gearresteerd. De populaire YouTubeblogger had president Loekasjenko een ‘kakkerlak’ genoemd en zijn gehoor opgeroepen de president te ‘vermorzelen’ tijdens de verkiezingen.

“Iedereen weet hoe ik in deze positie ben terechtgekomen,” zegt Titsjanovskaja. “Uit liefde voor mijn echtgenoot.” Ze bracht haar kinderen afgelopen week in het buitenland in veiligheid, omdat het regime gedreigd zou hebben ze bij haar weg te halen.

Er waren nochtans genoeg mannen die zich aanmeldden als kandidaat. Serieuze kanshebbers: zoals Viktor Babaryko, een voormalig bankdirecteur die de belabberde economische situatie van Wit-Rusland aan de kaak stelde. Hij verzamelde meer dan 400.000 handtekeningen om zijn kandidatuur te ondersteunen – en dat in een land met amper 9,5 miljoen inwoners.

Maar ook hij werd half juni opgepakt door de veiligheidsdienst KGB, op verdenking van belastingontduiking en witwassen. Volgens Loekasjenko is Babaryko betrokken bij ‘een buitenlands complot om een revolutie te veroorzaken’.

Afgelopen week weigerde de kiescommissie op procedurele gronden ook de kandidatuur van Valeri Tsepkalo, oprichter van een succesrijk ICT-bedrijf. Bij protesten die volgden werden honderden Wit-Russen opgepakt, onder wie zeventien journalisten.

De kandidatuur van Svetlana Titsjanovskaja werd echter toegestaan. En dus schaarden de echtgenote van Tsepkalo en de campagneleidster van Babaryko zich achter haar. ‘Om samen het dictatoriale regime verslaan’, zoals het campagneteam het uitdrukt. “De president begrijpt niet dat de dreiging niet van de kandidaten komt, maar van het volk. De mensen willen niet meer met vernedering en angst leven,” aldus Titsjanovskaja. “Op televisie zeggen ze niks over de politieke gevangenen in ons land, of over de armoede onder de bevolking.” De boodschap lijkt aan te spreken in de provinciesteden, waar men al een kwart eeuw trouw op Loekasjenko stemt, maar waar het vrouwelijke trio nu honderden of zelfs duizenden op de been krijgt.

Fraude tegengaan

Zo draait de campagne plotseling om ‘de vrouwelijke factor’, zoals Olga Karatsj het noemt. Ze is oprichter van de Wit-Russische mensenrechtenorganisatie Ons Huis. Volgens haar tellingen zijn sinds mei 1200 Wit-Russen opgepakt of beboet. “Waar het Loekasjenko gaat om kracht, haat en vernedering, stralen deze vrouwen liefde, respect en menselijkheid uit,” aldus Karatsj. “Ook al zouden ze bij de verkiezingen niets voor elkaar krijgen, deze vrouwen hebben de Wit-Russen geactiveerd.”

Intussen waarschuwt president Loekasjenko voor chaos en voor een gehoor van medewerkers van een tractorenfabriek liet hij weten niet te geloven in een vrouw als president. “Onze samenleving is daar niet klaar voor. Onze grondwet geeft de president veel macht. Dus zal de president een man zijn.”

De staatstelevisie geeft hem gelijk. Volgens officiële peilingen stemt een kleine 70 procent op Loekasjenko en krijgt Titsjanovskaja 2 procent toebedeeld. De oppositiekandidate roept haar landgenoten op massaal te gaan stemmen, om fraude tegen te gaan en om vervolgens nieuwe verkiezingen te eisen. “Mijn doel is eerlijke verkiezingen, met deelname van alle kandidaten.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden