PlusExclusief

In Kenia kijken schuldeisers mee in je telefoon: ‘Hoe kwamen ze aan die nummers?’

Einson Amadi en Hickins Onyango voor bij het artikel over mobiele leningen in Kenia

foto Jeroen van Loon Beeld Jeroen van Loon
Einson Amadi en Hickins Onyango voor bij het artikel over mobiele leningen in Keniafoto Jeroen van LoonBeeld Jeroen van Loon

Kenianen lenen massaal via hun mobieltje. Hoewel dit kansen biedt, brengt het ook veel mensen ernstig in de problemen. Schuldeisers gaan nogal ver om hun geld terug te krijgen.

Andrea Dijkstra

Einson Amadi schrok zich kapot toen hij van het bedrijf achter de leningapp op zijn telefoon tweeënhalf jaar geleden een sms ontving waarin het meldde dat het contacten uit zijn adresboek ging bellen om te onthullen dat hij openstaande schulden had.

De 33-jarige Keniaan had een lening van 6000 Keniaanse shilling (49 euro) afgesloten om voorraad voor het kledingbedrijfje van zijn vrouw te kopen. Toen hij niet op tijd kon terugbetalen, begonnen medewerkers van de geldschieter hem zeker vijftig keer per dag – ook ’s nachts – te bellen, vertelt de Keniaan zittend op het stoepje voor zijn huis in een buitenwijk van Nairobi. “Ze reciteerden Bijbelteksten en schreeuwden dat ik een slecht mens was.”

De dreigende sms bleek menens. Amadi’s zus, enkele vrienden en zelfs zijn baas werden door medewerkers van het bedrijf achter de leningapp gebeld. “Ik schaamde me dood en vreesde voor mijn baan. Ook had ik geen idee hoe ze aan die nummers kwamen,” zegt Amadi, die destijds als communicatiemedewerker bij een ontwikkelingsorganisatie werkte.

Zijn baas was woedend nadat hij meerdere keren ’s nachts was gebeld. “Hij zei dat hij niet met dit soort problemen wilde worden lastiggevallen.”

Betalen voor een pak melk of een geit

Debt shaming was tot voor kort een veelvuldig gehanteerde methode bij mobiele kredietverstrekkers in Kenia. Het Oost-Afrikaanse land wordt al jaren geroemd als koploper op het gebied van mobiel geld. Dankzij mobiele betaalsystemen zoals M-Pesa en Airtel Money kunnen Kenianen eenvoudig via hun telefoon betalen voor een pak melk, een geit of elektriciteit, geld sturen naar een zieke oma op het platteland en sinds enkele jaren dus ook mobiele leningen afsluiten.

Die ontwikkeling heeft grote impact op de 53 miljoen Kenianen, van wie de meerderheid niet in aanmerking komt voor een lening bij een bank. De kredietsector is hierdoor in de afgelopen zeven jaar explosief gegroeid van vijf aanbieders in 2015 naar inmiddels meer dan honderd mobiele kredietverstrekkers.

“Bij veel leningapps hoef ik alleen mijn ID-kaart en een selfie te uploaden en wat vragen te beantwoorden over mijn opleidingsniveau, inkomen en burgerlijke staat,” vertelt Amadi. Een onderpand wordt bij de kredieten niet gevraagd. “Meestal ontvang ik daarna binnen enkele minuten al de lening.”

Toegang tot vrijwel alle gegevens op de telefoon

Wat veel Kenianen echter niet beseffen, is dat ze met het accepteren van de algemene voorwaarden er ook mee instemmen dat de kredietverstrekkers toegang krijgen tot vrijwel alle gegevens op hun mobiele telefoon. Op basis van onder meer de mobiele betaalgeschiedenis bepalen de kredietverstrekkers vervolgens de kredietwaardigheid van een persoon.

Inmiddels heeft 36 procent van de Kenianen op deze manier één of meer mobiele leningen, het hoogste percentage wereldwijd, maakte GSMA, de wereldwijde organisatie voor mobiele providers, vorige maand bekend. Hoewel dit sommigen de mogelijkheid biedt om bijvoorbeeld een bedrijfje op te zetten, brengen de mobiele leningen veel mensen ook ernstig in de problemen.

Zo ook Amadi, die tijdens de coronapandemie zijn baan verloor en daarom verschillende mobiele leningen afsloot om zijn maandelijkse huur van 25.000 Keniaanse shilling (200 euro) te kunnen blijven betalen. Met wat losse klussen verdient hij af en toe nog wat geld, maar dat is lang niet genoeg om zijn leningen af te lossen.

Geleend geld verdubbelen via gokken

De 43-jarige Hickins Onyango nam in eerste instantie een mobiele lening om een arts te kunnen betalen toen zijn tweejarige zoontje opeens naar het ziekenhuis moest. Inmiddels gebruikt hij de leningen echter ook voor zijn gokverslaving, vertelt de gescheiden vader.

Hij toont in zijn huiskamer een schrift dat vol staat met de uitslagen van honderden internationale voetbalwedstrijden waar hij via zijn mobiele telefoon op heeft gegokt. “Ik hoop zo het dubbele van het geleende geld terug te verdienen, maar dikwijls verlies ik,” vertelt Onyango, die op dit moment 6000 Keniaanse shilling (48 euro) schuld heeft terwijl hij als lasser bij een klein metaalbewerkingsbedrijf niet meer dan 800 shilling (6,50 euro) per dag verdient.

Ook zorgen de mobiele leningen voor uitdagingen in Onyango’s dagelijks leven. Zo heeft hij onder meer een lening bij Fuliza, dat onderdeel is van de Keniaanse telecomreus Safaricom. Zodra iemand hem via mobiel geld betaalt, wordt het geld automatisch Onyango’s door het telefoonbedrijf gebruikt om zijn schuld bij Fuliza in te lossen.

Bijna dagelijks verleidende sms’jes

Doordat er in Kenia nauwelijks beperkingen gelden voor reclame, krijgen telefoonbezitters bijna dagelijks verleidende sms’jes die vragen of zij een mobiele lening willen afsluiten. Over de risico’s wordt niets gezegd. “Het gros van de Kenianen begrijpt niet goed wat een lening inhoudt en hoe rente werkt,” stelt lasser Onyango.

Meer dan 4,6 miljoen Kenianen staan vanwege een niet op tijd afbetaalde (meestal mobiele) lening inmiddels op de zwarte lijst van de Keniaanse kredietinformatiebureaus. Zo ook Amadi, die inmiddels een schuld van 60.000 Keniaanse shilling (484 euro) heeft, verspreid over meer dan zeven mobiele kredietverstrekkers.

Na de publieke verontwaardiging over de debt shaming-methodes van diverse kredietverstrekkers heeft de Centrale Bank van Kenia afgelopen voorjaar een lange lijst met regels opgesteld waaraan de snel groeiende sector zich dient te houden. Zo moeten de de kredietverstrekkers achter de leningapps zich voortaan bij de Centrale Bank registreren en mogen ze niet langer contacten uit de adresboeken van hun klanten benaderen. Overtreden ze de regels, dan kunnen ze hun vergunning kwijtraken of hangt hen zelfs een gevangenisstraf boven het hoofd. Ook probeert de Centrale Bank grenzen te stellen aan de exorbitant hoge rentes, die soms oplopen tot 400 procent op jaarbasis.

Met de nieuwe regels zijn niet alle problemen opgelost. Zo kunnen leningen nog altijd worden ‘gestapeld’. Hoewel Amadi op de zwarte lijst van de Keniaanse kredietinformatiebureaus staat, lukt het hem nog steeds om bij via andere leningapps nieuw krediet te krijgen, wat leidt tot enorme, niet meer terug te betalen schulden. “Kleinere apps nemen het niet zo nauw met de regels,” zegt Amadi, wiens vader vorige maand opeens ernstig ziek werd. “Het lukte me gelukkig om met een nieuwe app nog meer geld te lenen en zo zijn levensreddende operatie te betalen. Maar ik lig ’s nachts wakker omdat ik bang ben dat ik de leningen niet kan afbetalen.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden