PlusWereldstad

In Helsinki daalt het aantal daklozen al jaren. Hoe doen ze dat?

In Helsinki is het aantal daklozen in de voorbije jaren aanzienlijk afgenomen.  Beeld Gamma-Rapho via Getty Images
In Helsinki is het aantal daklozen in de voorbije jaren aanzienlijk afgenomen.Beeld Gamma-Rapho via Getty Images

In Helsinki daalt het aantal daklozen al jaren, mede door het geroemde Housing Firstbeleid: elke dakloze die een huis wíl, kan er een krijgen. Effectief en humaan – maar net als in Amsterdam zijn de wachttijden lang. En er is meer kritiek. ‘Voor de probleemgevallen werkt het niet.’

Tom Kieft

“Het is een kalme plek, ik voel me in balans hier," vertelt Ilmari Vertti (61) over zijn wooncomplex in Haaga, een buitenwijk van Helsinki. Sinds twee jaar heeft hij een eigen appartement in de huizenunit waar nog zo’n honderd andere voormalig daklozen wonen.

“We hebben een fijne tuin, een sauna, een kleine gym, maar het is vooral het werk dat ik hier doe dat me goed doet. Ik maak schoon in dit complex, wat nu door de pandemie extra gewaardeerd wordt. Die waardering en een gevoel van controle – dat zijn dingen die je als dakloze het meeste mist.”

Hij kan het weten. Vertti is al sinds zijn jonge jaren af en aan thuisloos. Door mentale problemen en alcoholmisbruik werd hij halverwege de dertig arbeidsongeschikt en belandde hij op straat. Hij zwierf rond, leefde een tijd in Thailand en India, en sliep in opvangcentra en bij het Leger des Heils.

De laatste keer dat hij zelf een eigen appartement had als nu is al wel even geleden. Hoe lang precies weet hij niet. Tien jaar, misschien vijftien. Vertti: “Ik denk dat het zoiets moet zijn, maar dat voelt wel als heel lang geleden nu ik het zo zeg.”

Re-integreren

Het huis heeft hij gekregen via de gemeente. Sinds 2008 past Finland het Housing Firstbeleid toe als aanpak voor het daklozenprobleem. Dat door Amerikaanse onderzoekers bedachte concept heeft als uitgangspunt dat iedere dakloze zonder voorwaarden een eigen huis moet kunnen krijgen. Pas als je een veilige plek hebt om te wonen, kun je beginnen met re-integreren, is het idee. De bewoners betalen in Helsinki wel huur, maar die is laag (zo’n 200 euro na huurtoeslag) en van een pensioen of uitkering goed te betalen.

Het Finse daklozenbeleid wordt internationaal geroemd als een succes. Omdat het humaan is, ten eerste, maar ook de cijfers spreken boekdelen: waar het aantal daklozen overal in de EU maar toe blijft nemen, loopt dat in Finland al jaren terug. Nu zijn er nog ruim vierduizend daklozen in Finland – van wie het grootste deel in Helsinki – tegenover ruim twintigduizend in de jaren tachtig.

“We hebben inmiddels vrijwel geen rough sleepers meer,” aldus Maria Dahlström, Hoofd Begeleid Wonen van de gemeente Helsinki. Van de daklozen die er wel nog zijn, wil een deel geen woning – omdat ze geen huur willen betalen, bijvoorbeeld – of kunnen ze die niet krijgen omdat ze geen papieren hebben. Dat laatste is wel een voorwaarde. Veruit de meeste thuislozen slapen bij vrienden of familie. De rest is, al dan niet in afwachting van een eigen woning, aangewezen op de daklozenopvang.

Financieel aantrekkelijk

Dat haast niemand meer buiten hoeft te slapen is op menselijk vlak winst in Helsinki, waar de temperatuur in de winter geregeld ver onder het vriespunt duikt. Meerdere studies tonen bovendien aan dat Housing First-beleid nog financieel aantrekkelijk is ook, doordat de kosten voor gezondheidszorg veel lager zijn als daklozen een huis kunnen krijgen en zo sneller integreren.

In Amsterdam wordt het woonbeleid ook toegepast. Al sinds 2006 werkt zorginstelling HVO-Querido volgens de methode en sinds 2015 is Housing First de standaardaanpak in Amsterdam. Daklozen met psychische problemen kunnen daardoor met voorrang een woning met passende begeleiding krijgen. Maar ook met een urgentieverklaring moet je vaak nog twee jaar wachten op een woning.

Drugsproblemen

In Helsinki kunnen daklozen zonder zware psychische problemen – bijvoorbeeld mensen die na een scheiding de huur niet meer kunnen betalen – vaak direct terecht in een (gedeelde) woning. Maar voor een huis in een woonunit zoals die van Vertti bedraagt de wachttijd ook gauw zo’n twee jaar.

De stad met 630.000 inwoners heeft een beperkt aantal – zo’n 1750 – van die woningen, terwijl er vorig jaar alleen al bijvoorbeeld negenhonderd aanvragen binnenkwamen. Een deel van de bewoners van de units lukt het om door te stromen naar een zelfstandige woning, maar voor veel van de ex-thuislozen met zware problemen zit dat er niet in.

Het is een fundamenteel probleem aan het Finse beleid volgens Dahlström, die al sinds 2008 op de afdeling werkt: het gebrek aan verplichte begeleiding. Wie eenmaal een woning heeft hoeft namelijk vanuit de Housing First-gedachte niet verplicht (psychologische) hulp te nemen. “Als je een huis geeft aan iemand die zware drugsproblemen heeft, zonder dat diegene verder iets hoeft te veranderen aan zijn leven – dat is gedoemd om te mislukken. Voor veel mensen werkt het, maar er is een groep waarvoor het huidige beleid tekortschiet.”

Serie

Er is geen stad als Amsterdam, maar veel zaken waar wij ons druk om maken, spelen ook elders in de wereld. In de serie Wereldstad onderzoeken we hoe andere steden daarmee omgaan.

Economische crisis

In heel Europa is het aantal daklozen in de afgelopen tien jaar sterk toegenomen. De European Housing Forum schat dat in Europa zeker 700.000 mensen elke nacht buiten of in noodopvangcentra slapen, een groei van 70 procent in het afgelopen decennium.

Het gebrek aan betaalbare woningen en sociale vangnetten en toegenomen migratie zijn volgens de Europese Commissie de belangrijkste oorzaken van de toename.

Schattingen van het aantal daklozen lopen uiteen, mede doordat landen verschillende definities hanteren van dakloosheid. Aangenomen wordt dat Duitsland relatief en absoluut de meeste dak- en thuislozen heeft – circa 650.000 – mede door de hoge aantallen asielzoekers en ongedocumenteerden.

Ook in Frankrijk is de daklozenconcentratie hoog. In Frankrijk is het aantal sinds 2012 zelfs verdubbeld: circa 300.000 Fransen hebben geen eigen woning – waarvan ongeveer de helft in en rondom Parijs leeft.

Sinds de economische crisis in 2008 is ook het profiel van daklozen veranderd: waar het voorheen hoofdzakelijk mannen waren, leven Europabreed nu steeds vaker ook hele families en kinderen op straat.

Rectificatie

In een eerdere versie van dit artikel stond dat de criteria in Amsterdam voor wie in aanmerking komen voor een woning vorig jaar zijn aangescherpt. Dat klopt niet. Deze aanscherping is teruggedraaid in de gemeenteraad.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden