PlusAchtergrond

In China moet alles wijken voor de ‘gemeenschappelijke welvaart’

President Xi Jinping tijdens een jubileum-feest van de communistische partij, die dit jaar 100 jaar bestaat. foto REuters Beeld REUTERS
President Xi Jinping tijdens een jubileum-feest van de communistische partij, die dit jaar 100 jaar bestaat. foto REutersBeeld REUTERS

Een stortvloed aan nieuwe regels moet van China weer een echt socialistisch land maken. Daarvoor zet president Xi Jinping zelfs een door Mao gebruikte term in.

In de lange, landerige zomer knipperden Chinezen even goed met hun ogen. Uit Peking kwam de ene na de andere nieuwe regel. Gamers, bijlesinstituten, techbedrijven, artiesten – iedereen voelt wel iets van de Aanpak van Alles. Het is Xi Jinpings nieuwste campagne, met de naam ‘gemeenschappelijke welvaart’. De president heeft er een beeld bij dat al net zo duidelijk is. De boven- en onderkant van de samenleving moeten afgeplat worden, zoals bij een olijf. Kapitaal moet kortom eerlijker verdeeld. Wie rijk was geworden werd de laatste decennia almaar rijker, en nu is het tijd voor China’s rijken om terug te geven aan het volk.

Het is een nieuw sociaal contract dat Xi met de Chinese bevolking afsluit. Niet zomaar meer welvaart, maar ook meer welzijn; groei van levenskwaliteit. Ouders hoeven door de week niet meer van bijles naar bijles te racen. Freelance maaltijdbezorgers krijgen betere werkomstandigheden. En jongeren die apathisch voor hun gamecomputer zaten, moeten voortaan iets nuttigs met hun tijd doen.

De tombola van nieuwe regels is minder willekeurig dan hij lijkt. Ze moeten maatschappelijke problemen oplossen, want economische en maatschappelijke liberalisering kwam met stress, uitbuiting en verlies van waarden, vindt Xi. Marktwerking in China kwam altijd al onder voorwaarden. De overheid reguleerde het systeem van vraag en aanbod, maar liet de teugels vieren – te veel, naar Xi’s smaak. Hij wil nu terug naar het socialistische pad, met de teugels stevig in handen van de staat.

Niet alle regels dienen de wensen van het volk, want als hij dan toch huishoudt, giet Xi er een flinke scheut moralisme doorheen. Dat gamebedrijven zich minder op winst moeten richten, fans van K-pop hun ei niet meer kwijt kunnen op internetfora en mannen geen make-up meer mogen dragen op televisie, heeft meer te maken met de ouderwetse paranoia van een dictatuur. Er is er maar één die de gedachten van de Chinezen voedt, en dat is de Communistische Partij: ook ideologisch zijn de Chinezen allen gelijk.

Derde termijn

Niet heel toevallig wil Xi hoogstwaarschijnlijk dat de Partij hem volgend jaar opnieuw kiest als leider, een opmaat voor een derde termijn als president. “Dit is Xi’s verkiezingsprogramma,” zegt Bert Hofman, directeur van het Oost-Azië Instituut van de Universiteit van Singapore.

De plotselinge aandacht voor gemeenschappelijke welvaart lijkt ook een zeldzaam kijkje te geven achter de schermen van de Communistische Partij. De partij gaat terug naar haar wortels, schreef de gepensioneerde journalist Li Guangman in een online opiniestuk dat breed werd overgenomen. Li is dolenthousiast over de aanpak van de ‘fancultuur’ en ‘aanbidding van beroemdheden’, en hij is ook erg tevreden over de boetes voor oligarchen zoals Alibaba en deeltaxigigant Didi. ‘Deze grondige transformatie markeert (...) een terugkeer naar een aanpak waarin het volk centraal staat, en een terugkeer naar de essentie van socialisme.’

Bijzonder is dat zijn betoog terechtkwam op de website van het Volksdagblad, een vaak nogal militante staatskrant. Er zijn blijkbaar partijleden die er net zo over denken als Li, anders was zijn stuk nooit door de censuur gekomen. Ook binnen de partijgelederen lijkt er dus druk te zijn om ongelijkheid – in de breedste zin van het woord – aan te pakken.

Mao Zedong had het in de jaren vijftig al over gemeenschappelijke welvaart. Deng Xiaoping liet in de jaren tachtig toe dat sommige mensen eerder rijk werden dan andere, nu vindt Xi het tijd dat de nieuwe rijken wat teruggeven aan de samenleving. In een toespraak begin dit jaar zei hij dat gemeenschappelijke welvaart ook van invloed is op het leiderschap van de partij. “Er mag geen onoverkomelijke kloof ontstaan tussen arm en rijk.” Hij riep de partij op het initiatief te nemen om ‘het gevoel van winst, geluk en veiligheid van de mensen’ te verbeteren.

Niet veranderen

Critici hopen dat Xi zichzelf niet in de vingers snijdt met al deze nieuwe regels. Zullen ze de private bedrijven, die worden gezien als aanjagers van de economie, niet verlammen? Hu Xijin, de uitgesproken hoofdredacteur van staatskrant Global Times, vijlde de scherpe randjes wat bij. Li Guangman overdreef, schreef hij op zijn blog. ‘China’s beleid van hervorming en opening zal niet veranderen.’

Liu He, de vicepresident die het economische beleid van het land uitstippelt, zei afgelopen week dat er nog meer regels in aantocht zijn op het gebied van mededinging en privacywetgeving. Er komt meer ruimte voor kleine ondernemers om zich tussen de giganten te wurmen. Die ondernemers kunnen geld ophalen aan een nieuwe beurs in Peking, maar het is nog onduidelijk wat die beurs anders gaat doen dan de bestaande beurzen in Shenzhen en Shanghai. Lokaal moeten politici ook oplossingen gaan vinden om kapitaal beter te verdelen. In Zhejiang, de rijkste provincie van het land, mogen ze het als eerste proberen.

Toch moet echte inkomensverdeling ergens anders vandaan komen, weten economen. In andere landen gebeurt dat via het belastingstelsel. Niet in China: inkomensbelasting draagt hier maar 4 procent aan het overheidsinkomen bij. In Oeso-landen is dat 20 procent. Echte winst is te behalen met vermogensbelasting. Daar wordt al jaren voor gepleit, want bij de rijke bovenlaag met meerdere huizen in zijn bezit, valt pas écht iets te halen.

Politicoloog Jean-Pierre Cabestan, verbonden aan de Baptist Universiteit in Hongkong, vraagt zich af of Xi dat aandurft. “Misschien wil hij zien wat de reactie is op deze regels, om bij het Partijcongres in het najaar eindelijk die vermogensbelasting in te voeren.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden