Hosni Mubarak.

PlusTen slotte

Hosni Mubarak was president maar bleef vooral een militair

Hosni Mubarak.Beeld REUTERS

Hosni Mubarak, ex-president van Egypte, is overleden op 91-jarige leeftijd. Dit meldden lokale media en de staatstelevisie in Egypte. Mubarak was president van 1981 tot 2011. 

Na een loopbaan bij de Egyptische luchtmacht werd Mubarak in 1975 benoemd tot vicepresident onder president Anwar Sadat. Toen deze in 1981 werd doodgeschoten, volgde Mubarak hem op als president.

Egyptes president Hosni Mubarak was, letterlijk en figuurlijk, een hoogvlieger. Geboren in 1928 als telg van een redelijk rijke familie, besloot Mubarak na z’n studie aan de militaire academie straaljagerpiloot te worden. Op z’n 21ste vertrok hij naar Bishkek, hoofdstad van de toenmalige Sovjet-republiek Kirgizië, voor training. Mubarak bleek een topper. Na terugkeer in Egypte werd hij niet alleen piloot maar ook commandant van een luchtmachtbasis.

Hosni Mubaraks militaire carrière verliep voorspoedig. Op 36-jarige leeftijd werd hij benoemd tot hoofd van Egyptes militaire delegatie in de Sovjet Unie. Dit was een zeer belangrijke post aangezien Egypte in die tijd, met de pan-Arabische nationalist Abdel Nasser als president, een bondgenoot van de Sovjet Unie was. In Moskou kwam Mubarak niet alleen in aanraking met militaire zaken, maar tevens met internationale diplomatie.

President Nasser waardeerde Mubaraks kwaliteiten. Terug in Egypte werd hij hoofd van de luchtmachtacademie en chefstaf van de luchtmacht. Het formeren van een goede luchtmacht wat topprioriteit voor Egypte omdat het land bijna alle straaljagers had verloren bij een verrassingsaanval van de Israëlische luchtmacht bij het begin van de Zes Daagse Oorlog in 1967.

Toen Nassers opvolger, Anwar Sadat, beginjaren zeventig een groot aantal prominente Nasser-aanhangers wegzuiverde, ontsprong Mubarak de dans. In 1972 werd hij zelfs gepromoveerd tot staatssecretaris van oorlog.

Opnieuw raak

Een jaar later was het opnieuw raak. Egypte en Israël voerden raakten slaags in de Yom Kippur- of Ramadan Oorlog. Egypte verloor de strijd uiteindelijk, al was het land in de eerste twee dagen van de strijd aan de winnende hand. Egyptenaren beschouwen de oorlog dan ook als een succes.

Dat was een geluk voor Mubarak. Hij werd niet alleen vier sterren generaal maar ook vice-president. Egypte keerde zich tevens af van de Sovjet Unie. Het werd een bondgenoot van de Verenigde Staten en sloot, als eerste Arabische land, vrede met Israël.

Ondanks het vice-presidentschap bleef Mubarak vooral militair. Maar het motto van de luchtmacht ‘Hoger en hoger om eer te behalen’ kreeg in 1981 een heel bijzondere betekenis toen Mubarak van het ene op de andere dag president werd.

Sadat was bij een militaire parade doodgeschoten door extremistische moslims. De tevens aanwezige Mubarak raakte gewond aan zijn hand.

Noodtoestand

Ingewijden stellen dat de moord op Sadat grote indruk op Mubarak maakte. Hij realiseerde zich ineens hoe radicaal en gevaarlijk militante islamisten - met name de Moslimbroederschap - waren. Mubarak riep meteen de noodtoestand uit die sindsdien niet meer is opgeheven. Daardoor hadden politie en leger feitelijk de vrije hand. Egypte werd onder Mubarak een semi-dictatuur. Uit angst voor islamistische fundamentalisten kende het land geen vrije verkiezingen. Religieuze politieke partijen werden verboden. De Nationaal democratische partij werd alleenheerser. Ook de pers werd aan banden gelegd.

Mubarak, zelf een soennitische moslim, gebruikte de noodtoestand met name om islamistische fundamentalisten aan te pakken. Duizenden gingen de gevangenis in. Het vredesakkoord met Israël hield Mubarak overeind, net als zijn vriendschap met Washington. Dit tot grote woede van islamistische militanten die hem beschouwden als een lakei van Amerika en een vriend van de Joden. Er zijn minstens vier mislukte moordaanslagen op Mubarak gepleegd.

Kritisch bondgenoot

De laatste jaren heeft Mubarak zich met name geprofileerd als een kritische bondgenoot van Amerika en een tegenstander van het sjiitische Iran. Egypte steunde de Amerikaanse inval in Irak toen dat land Koeweit binnenviel (1990-1991). Maar Mubarak was fel tegen de tweede Amerikaanse actie tegen Irak in 2003.

In eigen land was Mubarak nooit erg populair. Onder zijn bewind groeide de economie nauwelijks en als er al groei was zorgde een hoge inflatie ervoor dat de gewone burger er niets van merkte. Voortdurende armoede, welig tierende corruptie, slecht onderwijs, slechte gezondheidszorg en permanente onderdrukking door een enorm veiligheidsapparaat deden de rest.

Een meerderheid van de bevolking zag hem dan ook als ‘de zoveelste leider die niets voor het volk deed’. Vanwege het vredesakkoord met Israël beschouwden velen hem als ‘een slechte moslim’. Zijn huwelijk met een Britse die geen hoofddoek droeg, bevestigde dat beeld.

De laatste jaren ging de gezondheid van Mubarak snel achteruit. Hij zou een aantal keren in het diepste geheim in het buitenland medisch behandeld zijn. Berichten daarover werden verboden. Foto’s toonden nog altijd een sterk ‘verjongd’ staatshoofd.

Toch was Hosni Mubarak een president van formaat. Zelfs politieke tegenstanders moesten toegeven dat hij een goed militair en begaafd politicus was. En bijna iedere Egyptenaar realiseerde zich, met enige trots, dat Mubarak ‘een echte wereldleider was’. Een hoogvlieger die Egypte misschien geen rijkdom, maar wel stabiliteit en internationaal aanzien gaf.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden