PlusInterview

Hoogleraar: ‘Verwachting is dat er vaker grote wateroverlast zal gaan zijn’

We zullen vaker te maken krijgen met overstromingen, verwacht Eddy Moors, hoogleraar Water en Klimaat. Om daarmee om te leren gaan, moet Nederland gaan anticiperen op toekomstige wateroverlast.

De Duitse plaats Schuld op 17 juli 2021. Beeld Getty Images
De Duitse plaats Schuld op 17 juli 2021.Beeld Getty Images

Zelf moest Eddy Moors, hoogleraar Water en Klimaat aan de Vrije Universiteit Amsterdam en rector van IHE Delft (Institute for Water Education), in de jaren negentig zijn biezen pakken toen de Rijn dreigde te overstromen. Hij woonde honderd meter van de rivier af. Hij vindt met name de beelden die hij nu uit Duitsland ziet heftig. “Het doet me denken aan al die mensen die hun hebben en houwen in de auto hadden gestopt om weg te komen. Mensen onderschatten de kracht van het water weleens.”

Des te meer reden om de getroffen bewoners in Limburg beter voor te bereiden op overstromingen. Want hevige overstromingen van de Maas en kleinere rivieren zijn vaker te verwachten, stelt Moors. “Door hogere temperaturen en grotere aanvoer van vocht, door onder meer warmer zeewater, is de luchtvochtigheid hoger en vallen er extremere buien,” legt hij uit. En er zijn ook nog buien die langer boven een gebied blijven hangen, zoals nu in Limburg, Duitsland en België gebeurde. Een lagedrukgebied werd geblokkeerd en bleef langere tijd op dezelfde plek. “Dat gebeurt vooral in het binnenland. We zien het ook boven Oostenrijk en Frankrijk. We verwachten vaker zulke buien, het is alleen de vraag of die op dezelfde plek vallen.”

Hebben deze overstromingen te maken met klimaatverandering?

“Het is nog te vroeg om dat te zeggen, maar ze passen wel in het beeld. Dit is een heel extreem geval, maar helaas is de verwachting dat het vaker gaat gebeuren.”

Kunnen we ons tegen zulke buien wapenen?

“We moeten iets doen tegen de CO2-uitstoot, maar het duurt heel lang om die te reduceren. Plekken die laag langs rivieren liggen, moeten alerter zijn op wateroverlast, de bevolking moet beter weten wat haar te wachten staat. Mensen moeten weten welke vluchtroutes er zijn, wegen moeten bereikbaar blijven. Misschien moeten mensen er bij de inrichting van hun huis rekening mee houden dat het bij overstromingen niet direct onbewoonbaar wordt.”

Maar als er meters hoog water binnenkomt, is het al snel onbewoonbaar, toch?

“Er zitten natuurlijk grenzen aan. Maar als je bij oude huizen langs de IJssel gaat kijken, zie je dat er sleuven in de deurposten zitten, zodat mensen daar planken voor de deuren kunnen plaatsen. Dat zal niet altijd alles tegenhouden, maar kan wel voor een deel van de mensen een oplossing zijn. Het is bovendien goed om niet te bouwen in gebieden die daar niet geschikt voor zijn.”

De afgelopen decennia is hard gewerkt aan het verbreden en uitdiepen van de Maas. Moet dat opnieuw gebeuren?

“Je ziet dat er nu veel overlast is bij de kleinere rivieren, zoals de Geul in Valkenburg. Het is altijd de vraag hoeveel het kost om te verbreden of uit te diepen en wat het oplevert. Niet alleen financieel, maar ook qua beleving voor het wonen in die omgeving. Accepteren we dat er af en toe overstromingen zijn? We zijn goed voorbereid, er vallen geen doden en de schade is beperkt of te verzekeren. Of accepteren we dat niet? Dan moeten we kijken naar een betere afvoer van water.”

Hoe kan het dat er in Duitsland en België zo veel slachtoffers zijn gevallen en in Nederland niet?

“Wij zijn het afvoerputje van het water uit die landen. Daar is het in korte tijd keihard gaan stromen, omdat het steil naar beneden komt. Vooral in de buitenbochten ontstaat dan het risico dat de rivier de oever ondermijnt. Op andere plekken in de wereld is het heel normaal dat rivieren zich verleggen. Dat zijn wij in Europa niet gewend, maar daar zullen wij ook rekening mee moeten houden.”

Een vrouw zit in haar verwoeste woonkamer in het Duitse Bad Neuenahr.  Beeld Getty Images
Een vrouw zit in haar verwoeste woonkamer in het Duitse Bad Neuenahr.Beeld Getty Images

Hoe dan?

“Door niet meer in die buitenbochten te bouwen. Voor zo’n dorp als het Duitse Schuld is het de vraag of je dat op die plek moet terugbouwen. Het water gaat daar heel hard het dal in en dan is het desastreus om weg te komen.”

In Limburg zien we dat beeld niet.

“Dat komt doordat de rivieren hier afvlakken. Wij zitten meer in een uitloop, in het dal. Daar gaat het water minder hard stromen. En hoe verder het komt, hoe breder de rivieren, dus ik verwacht dat de problemen zullen verdwijnen naarmate het water verder komt.”

Kan Duitsland niet meer doen om herhaling van deze problemen te voorkomen?

“Daar lijkt te weinig ruimte om zo veel water op te vangen. Maar Nederland en Duitsland zullen zeker afspraken moeten maken. Als Duitsland niets doet, moeten we zelf kijken wat nodig is.”

Lopen andere delen van ons land ook het risico op zulke overstromingen als nu in Limburg?

“Dat verwacht ik niet. In de Achterhoek heb je wel de Leerinkbeek, die uit Duitsland komt en voor problemen kan zorgen. Maar die rivier komt al uit een vlakker gedeelte van Duitsland, dus de snelheid ligt lager. Wat ik wel verwacht, is dat er in steden problemen kunnen ontstaan als er langdurige, extreme buien zijn. Dan is er onvoldoende waterberging.”

Wat kunnen we hiervan leren?

“Je ziet dat het lastig te voorspellen is wanneer het hoge water er is. Dat komt doordat we dit nooit hebben meegemaakt en onze modellen niet goed genoeg zijn. De voorspellingen zullen door deze overstromingen in de toekomst beter zijn. En we kunnen kijken naar hoe we mensen beter kunnen alarmeren. In Costa Rica onderzoeken we bijvoorbeeld hoe we sociale media daarvoor kunnen inzetten. Ook is het goed om naar landen als Bangladesh te kijken, waar dit veel vaker gebeurt. Zij kunnen niet alle overstromingen voorkomen. We kunnen leren hoe hiermee om te gaan. In zulke landen zie je vaak gezondheidsproblemen ontstaan. We moeten goed kijken dat het rioolwater niet onze huizen binnenkomt bij overstromingen. Dat kun je scheiden.”

De huidige waterstand is vele malen hoger dan gebruikelijk. Is dit gelijk het ergste waarmee we rekening moeten houden?

“Er kan altijd meer regen vallen, vrees ik. Stel dat zo’n blokkade van een lagedrukgebied nog langer duurt, waardoor het langer hard blijft regenen, dan kan het nóg erger. Je zult dat voor een deel moeten accepteren.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden