PlusInterview

Hoeveel hoop na vaccindoorbraak? ‘De productie is al begonnen’

De wereld praat sinds maandag over het vaccin uit Oxford, dat in de eerste testen succesvol lijkt te zijn. De Braziliaanse longarts Margareth Dalcolmo legt uit hoeveel hoop er mag zijn op een doorbraak.

Het Britse bedrijf AstraZeneca produceert de vaccins. Beeld Hollandse Hoogte / AFP
Het Britse bedrijf AstraZeneca produceert de vaccins.Beeld Hollandse Hoogte / AFP

Eerst het goede nieuws: ja, er is reden voor optimisme in de wedloop naar een vaccin tegen corona. Maar het is nu nog écht te vroeg om definitieve conclusies te trekken. Dat zegt Margareth Dalcolmo (63), een vooraanstaande Braziliaanse longarts, onderzoeker en docent van het Braziliaanse onderzoeks- en ontwikkelingsinstituut Fiocruz. “De tests van het door de universiteit van Oxford en AstraZeneca ontwikkelde vaccin op mensen zijn in Brazilië in juni begonnen. Dat is de zogenoemde fase 3 van de klinische tests, het laatste deel van het ontwikkelingsproces. We mogen vertrouwen hebben in de werking, maar moeten de resultaten afwachten.”

Fiocruz voert de deal uit die de Braziliaanse regering sloot met AstraZeneca. Ook enkele Europese landen, waaronder Nederland, sloten een dergelijke deal: door nu al te investeren, staan de landen vooraan in de rij áls het vaccin straks op de markt komt. Voor 127 miljoen dollar krijgt Brazilië het recht om het vaccin te gebruiken en er in eerste instantie 30 miljoen doses van te produceren. De helft daarvan moet nog voor december klaar zijn, de overige 15 miljoen begin 2021. “De productie is al begonnen,” zegt Dalcolmo. “Het is een risico om al voor het einde van de klinische tests te beginnen met de productie. Maar een gecalculeerd risico. Als we het niet zouden doen, verliezen we zeker een half jaar en die tijd hebben we niet. Daarvoor is de pandemie te ernstig.”

5000 mensen

Eind juni zijn de eerste Braziliaanse vrijwilligers geïnjecteerd met het AstraZeneca-vaccin. Een groep van duizend mensen kreeg het middel toegediend, een identieke controlegroep van nog eens duizend anderen een placebo. De komende weken wordt de Braziliaanse testgroep uitgebreid naar vijfduizend personen in totaal. Elders in de wereld doen ook nog eens duizenden mensen mee aan testen. In Brazilië wordt het onderzoek uitgevoerd door de Federale Universiteit van São Paulo, gefinancierd door twee private instellingen. “De testpersonen zijn allemaal zorgmedewerkers, die in de eerstelijns behandeling van mensen met het coronavirus werken,” vertelt Dalcolmo. “Ze moeten tussen 18 en 55 jaar oud zijn, mogen zelf niet besmet zijn geweest met het virus en ze mogen niet zwanger zijn.”

De proefpersonen worden een jaar lang elke dertig dagen onderzocht. De eerste resultaten van de fase 3-tests worden in dit najaar verwacht. “Het gaat nu vooral om twee dingen,” zegt Dalcolmo. Of het vaccin werkt, en of er belangrijke bijwerkingen optreden.”

Goedkeuring

Als de laatste tests goed verlopen en het vaccin inderdaad bescherming biedt tegen het coronavirus, zou het volgend jaar op grote schaal in Brazilië kunnen worden toegediend. “Er moet goedkeuring zijn van de internationale en nationale instanties. Normaal duurt dat zo'n anderhalf jaar, maar dat zou vanwege de bijzondere situatie nu sneller kunnen. We zitten al in een versneld proces,” aldus Dalcolmo, die benadrukt dat veel rond het coronavirus nog steeds onbekend is.

“Voor wetenschappers, medici en onderzoekers over de hele wereld zijn dit virus en deze pandemie de grootste uitdaging ooit. Er wordt op veel plaatsen enorm veel werk verzet, er is in zeven maanden tijd, sinds de pandemie uitbrak, nog nooit zoveel over onderzoeken gepubliceerd als nu. Er zijn meer dan 38.000 papers verschenen. Maar nog steeds weten we heel veel niet. Hetzelfde geldt voor de exacte werking van het vaccin. Volstaat bijvoorbeeld één dosis? Waarschijnlijk niet. Ook daarom is deze laatste klinische fase belangrijk.”

Uiteindelijk kan Fiocruz maandelijks zo'n 40 miljoen doses van het vaccin produceren. “Die zijn allereerst bestemd voor de Braziliaanse bevolking (ca. 210 miljoen, red.) en de rest van Zuid-Amerika, maar wellicht ook voor andere landen.” In Europa zijn de verwachtingen dat in september al een miljoen doses beschikbaar kunnen zijn. Daar hopen Nederland, Duitsland, Frankrijk en Italië van te profiteren.

Margareth Dalcolmo. Beeld Acervo Pessoal
Margareth Dalcolmo.Beeld Acervo Pessoal

Dalcolmo behandelt als arts patiënten met het virus en raakte in mei zelf besmet met het coronavirus. “Het was niet zo erg dat ik moest worden opgenomen, maar ik ben zestien dagen heel ziek geweest.” Vrienden vroegen haar of ze, mocht ze zelf niet in staat zijn erover te beslissen, het door de Braziliaanse president Jair Bolsonaro gepropageerde omstreden middel chloroquine toegediend wilde krijgen. Van het medicijn staat de werking voor coronapatiënten niet wetenschappelijk vast.

“Geen sprake van, heb ik gezegd.” Om dan even over te schakelen op vloeiend Engels: “Over my dead body. Ik zou nooit toestemming geven om het voor mezelf te gebruiken. En ik heb het ook nooit gebruikt bij mijn tientallen patiënten en zal dat ook niet doen. De politisering van chloroquine is een zak vol illusies.”

Hoge prijs

Bij het vallen van de naam van de Braziliaanse president, die het coronavirus nog altijd bagatelliseert en maatregelen tegenwerkt, betrekt het gezicht van de 63-jarige longarts en verandert haar tot dan toe vriendelijke toon. “Ik wil nog één ding duidelijk maken,” zegt ze nogal vinnig. “Brazilië betaalt een heel hoge prijs voor het gebrek aan coördinatie, overleg, kennis en kunde in de regering sinds minister van Gezondheid Luiz Mandetta is vertrokken,” aldus Dalcolmo, die de half april ontslagen oud-minister adviseerde als lid van diens wetenschappelijke denktank. Bolsonaro ontdeed zich van Mandetta, omdat hij te veel nadruk legde op preventieve maatregelen. Zijn opvolger Nelson Teich stapte een kleine maand later zelf op, omdat hij weigerde te voldoen aan Bolsonaro's eis om chloroquine vrij te geven.

Sindsdien wordt het ministerie van Gezondheid gerund door een interim-minister, een legergeneraal zonder medische achtergrond. Ook het technisch kader bij het ministerie moest vertrekken, van wie velen met een jarenlange medische en wetenschappelijke achtergrond en kennis van epidemieën en het gezondheidssysteem. De meesten zijn ook vervangen door militairen.

“Zij weten wat van logistiek, maar niks van virusbestrijding of biologie,” zegt Dalcolmo, die nog regelmatig overleg voert met het ministerie over de pandemie. “Wat in Brazilië gebeurt in deze coronacrisis, is een humanitaire tragedie. Er zijn veel meer mensen overleden dan nodig was.” Er vielen tot nu toe meer dan 80.000 doden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden