Punt voor punt

Hoe zit het precies met coronavirus Covid-19? Alles wat je moet weten in 11 vragen

Beeld EPA

In China grijpt het coronavirus, of Wuhanvirus, in rap tempo om zich heen. Inmiddels zijn er meer dan 75.000 mensen besmet geraakt en ruim 2.0000 overleden. Wat is er tot nu toe bekend over het virus?

1. Waar ligt de oorsprong van het coronavirus?

Het schubdier is mogelijk een bron van het nieuwe coronavirus, zeggen Chinese onderzoekers. Het zoogdier wordt illegaal verhandeld voor zijn schubben en voor zijn vlees. Eerder stelden onderzoekers vast dat het virus afkomstig is van vleermuizen, nadat vrijwel een identiek virus op een vleermuis werd gevonden. 

De uitbraak van de epidemie begon in de Chinese stad Wuhan in de provincie Hubei. Daar werden tientallen mensen ziek die allemaal aanwezig waren geweest op een lokale vismarkt, waarvandaan het virus zich verder verspreidde. Op de markt werden wilde dieren geslacht en nam men het niet zo nauw met de hygiëne.

In Wuhan wonen meer dan tien miljoen mensen en de stad is bovendien een belangrijk verkeersknooppunt in China. De overheid heeft de stad dan ook volledig afgesloten om verdere verspreiding in het land te voorkomen. Ook is er meer dan 8 miljard euro beschikbaar gesteld om het virus in te dammen. Dat geld is onder andere gebruikt om een compleet ziekenhuis uit de grond te stampen om besmette personen te kunnen behandelen.

2. Wat zijn de symptomen van het coronavirus Covid-19?

Dragers van het virus hebben over het algemeen longklachten. Daarnaast hebben ze vaak hoge koorts. Van de eerste 99 sinds 1 januari onderzochte patiënten in Wuhan had driekwart ontstoken longen, ontdekten onderzoekers op scans. Van die groep waren er op 25 januari 11 overleden en 31 naar huis gestuurd. 57 patiënten lagen nog in het ziekenhuis.

De symptomen bij deze Wuhanezen: vooral koorts (83 procent), hoesten (82 procent), kortademigheid (31 procent), spierpijn (11 procent), verwardheid (9 procent), hoofdpijn (8 procent), keelpijn (5 procent). Van alle bij instanties bekende patiënten met het nieuwe coronavirus heeft ongeveer een kwart ernstige tot zeer ernstige klachten.

3. Hoe verspreidt het nieuwe coronavirus Covid-19 zich?

Het is bekend dat het virus zich niet alleen van dier naar mens verplaatst, maar ook van mens op mens. Hoe dit precies gebeurt is niet bekend. Aannemelijk is dat het wordt overgedragen via kleine druppeltjes die bij het hoesten of niezen vrijkomen of door lichamelijk contact.

Mannen van middelbare leeftijd lopen de grootste kans om ziek te worden als ze in contact komen met het coronavirus. Vooral als ze al iets onder de leden hadden. Onder de eerste 99 patiënten waren 67 mannen en 32 vrouwen. Hun gemiddelde leeftijd was 55,5 jaar. Ruim de helft had een chronische ziekte zoals diabetes, hart- of longproblemen. De eerste twee doden - mannelijke zestigers - hadden weliswaar geen chronische ziekte, maar waren beiden verstokte rokers. Vrouwen en kinderen lijken minder vatbaar voor het virus.

Beeld ANP Graphics

4. Hebben we vergelijkbare virusuitbraken meegemaakt?

Het nieuwe coronavirus Covid-19 lijkt op het sarsvirus uit 2002. Dit virus was in ongeveer 5 tot 15 procent van de gevallen dodelijk. Ter vergelijking: de jaarlijkse griep (influenza) is in Nederland in 1 tot 2 procent van de gevallen dodelijk. In totaal raakten meer dan 7.000 mensen geïnfecteerd met sars en stierven er 774 mensen aan het virus. 

Sars dook als mysterieuze longziekte eind 2002 op in de Chinese provincie Guangdong. De Chinese overheid bracht echter pas half februari de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) op de hoogte. Mede hierdoor nam een arts uit het besmette gebied het virus mee naar Hongkong, waarna het zich wereldwijd verspreidde. China heeft bij de uitbraak van het nieuwe coronavirus sneller gehandeld dan bij het sarsvirus, toch geeft de Chinese regering inmiddels toe nog steeds niet adequaat genoeg gehandeld te hebben.

5. Waar is het nieuwe virus tot nu toe opgedoken?

Veruit de meeste besmettingen zijn in het risicogebied, de Chinese stad Wuhan, waargenomen. Maar ook in Japan, Taiwan, Zuid-Korea, Thailand, Singapore, Rusland, Vietnam, de Verenigde Staten, China, Israël, Saoedi-Arabië, Verenigde Arabische Emiraten, Hongkong en Macau zijn besmette personen opgenomen in het ziekenhuis en in quarantaine geplaatst. In Europa is het virus tot nu toe in Duitsland, Italië, Frankrijk, Spanje, Finland, Engeland en België bij patiënten geconstateerd.

Beeld Laura van der Bijl

De meeste landen hebben landgenoten uit Wuhan geëvacueerd naar afgezonderde plaatsen, waar ze twee weken in quarantaine worden gehouden om verspreiding van het virus 2019-nCov tegen te gaan. Alleen in Zweden en Nederland kunnen terugreizigers thuis in quarantaine blijven.

Personen die buiten China met het nieuwe coronavirus werden gediagnosticeerd waren vrijwel allemaal in het risicogebied geweest. Zij hebben het virus dus meegenomen en niet opgelopen buiten China. Eén van de Franse patiënten is vanuit het risicogebied via Nederland naar Frankrijk gereisd. De kans is groot dat het virus een keer in Nederland opduikt, maar de uitbraak van een epidemie is hier volgens het RIVM erg onwaarschijnlijk.

6. Hoe dodelijk is het coronavirus?

Op dit moment is dat nog lastig te zeggen. In totaal zijn er meer dan 74.000 mensen besmet geraakt en 2.000 personen overleden. Het virus lijkt daarmee niet veel dodelijker dan de jaarlijkse griep in Nederland. De cijfers veranderen echter ieder uur en veel informatie over het virus is er nog niet. Vorige week meldde de gezondheidscommissie in China dat het coronavirus het sarsvirus inmiddels voorbij is geschoten.

7. Welke maatregelen zijn er in Nederland genomen om verspreiding van het nieuwe coronavirus tegen te gaan?

Er zijn in Nederland al enkele mensen getest op het virus, maar de uitslag daarvan was negatief. Wel houden betrokken instanties er rekening mee dat de ziekte ernstig en besmettelijk is. Zo kan er bij besmettingen snel en kordaat opgetreden worden.

Het RIVM heeft het Outbreak Management Team (OMT) bij elkaar geroepen. In dit team zitten wetenschappers en gespecialiseerde artsen die veel kennis hebben over de bestrijding van infectieziekten. Dit team brengt advies uit aan de overheid hoe het nieuwe coronavirus bestreden moet worden in Nederland. Als een huisarts denkt dat die een patiënt heeft met het coronavirus gaat er een protocol in werking. De patiënt wordt onmiddellijk in isolatie gehouden.

Vooralsnog zijn er in Nederland nog geen zichtbare maatregelen genomen. Zo worden reizigers op Schiphol (nog) niet gecontroleerd op koorts. Mochten er in Nederland mensen getraceerd worden met het coronavirus, dan zullen de eerste maatregelen erop gericht zijn om de verspreiding van het virus tegen te gaan. Alle Nederlandse ziekenhuizen zijn erop uitgerust om de juist behandeling uit te voeren. Meer informatie is te vinden op de website van het RIVM.

Wel breidt gezondheidsinstituut Nivel in samenwerking met het RIVM de griepssurveillance uit en test het afgenomen monsters van Nederlandse grieppatiënten ook op het nieuwe coronavirus. Volgens de Amsterdamse huisarts Peter Vonk vragen huisartsen al enkele weken aan grieppatiënten of ze in China zijn geweest of in contact zijn geweest met mensen van wie bewezen is dat die het coronavirus hebben. “Als een patiënt zelf vermoedt dat die het nieuwe coronavirus heeft moet hij contact opnemen met zijn huisarts en niet naar de praktijk komen. De huisarts gaat dan met de GGD naar een patiënt. Hij komt dan gemaskerd en met een schort aan om mogelijke verspreiding te voorkomen.”

8. Hoe worden de uit Wuhan geëvacueerde Nederlanders in de gaten gehouden?

De meeste van de vijftien Nederlanders die vorige week uit Wuhan zijn geëvacueerd, zitten twee weken thuis in quarantaine. Zij mogen niet naar buiten, zelfs niet de tuin in of hun balkon op. Ook mogen ze geen bezoek ontvangen of pakjes aannemen. Ze moeten 2 meter afstand bewaren van hun huisgenoten. Het bed delen met hun partner mogen ze alleen als die ook in China is geweest. De huisgenoten mogen wel gewoon naar buiten en met andere mensen in contact komen. De evacués die niet thuis kunnen of willen blijven, bijvoorbeeld omdat ze in een studentenhuis wonen, zijn op een centrale plek in quarantaine gezet.

Alle geëvacueerde Nederlanders hebben dagelijks telefonisch contact met de GGD. Ze zijn gevraagd dagelijks hun temperatuur op te nemen en te letten op ziekteverschijnselen. Dat gebeurt op basis van vertrouwen. Zolang ze geen gezondheidsklachten hebben, zijn strengere maatregelen volgens de GGD en het RIVM niet nodig.

Eén van de Belgen in het evacuatievliegtuig bleek besmet. Volgens de GGD verandert dat niets aan de situatie: thuisquarantaine van de Nederlanders uit Wuhan is de juiste aanpak. 

9. Waarom heet het virus Covid-19?

De weinig sexy naam ‘2019-NcoV’ die de WHO eerst aan het virus gaf, was tijdelijk. Op 11 februari maakte het WHO bekend dat het nieuwe coronavirus Covid-19 wordt genoemd. Een virus een naam geven is een gevoelig proces: de naam mag geen negatieve associaties oproepen met namen van mensen, plaatsen, dieren en voedingsmiddelen, omdat mensen die uit angst dan misschien gaan vermijden.

Bij de nieuwe naam Covid-19 staat ‘co’ in de nieuwe naam staat voor corona, de ‘vi’ voor virus en de ‘d’ voor disease, het Engelse woord voor ziekte.

Het virus is familie van al langer bekende coronavirussen als Sars en Mers. Als je het onder een elektronenmicroscoop bekijkt, heeft hij uitsteeksels met een bolletje erop. Dat ziet er een beetje uit als een kroon. De Latijnse naam voor kroon is corona - vandaar de familienaam. Met het gelijknamige Mexicaanse biertje heeft het in elk geval niets te maken - alle complottheorieën ten spijt. Het nieuwe virus staat inmiddels ook bekend als ‘Wuhan coronavirus’ - sommige media gebruiken het populaire Wu Flu (Wuhan griep).

Een coronavirus onder de microscoop gezien.Beeld AFP

10. Komt er een vaccin?

Inmiddels is China al begonnen met het testen van een nieuw vaccin op mensen. Het middel Remdesivir lijkt effectief en wordt wegens een gebrek aan alternatieven nu al getest op mensen. In de VS is Remdesivir ook al getest op een patiënt met het virus en zijn ziekteverschijnselen werden minder, volgens de artsen. Ook zal binnen afzienbare tijd het hiv-medicijn Kaletra getest worden op mensen die besmet zijn met het nieuwe coronavirus. 

Volgens de Nederlandse viroloog Marion Koopmans, die ook lid is van het expertcomité dat het WHO over bestrijding van het virus adviseert, is er ‘over een maand of vier’ een vaccin. Volgens Koopmans duurt het normaal gesproken wel tien jaar voor een nieuw vaccin ontwikkeld is. “Onderzoekers proberen vaccins voor bijvoorbeeld mers, een gerelateerd virus, om te bouwen.” 

De WHO zelf maakte op 11 februari bekend dat een nieuw vaccin nog wel 18 maanden op zich kan laten wachten. 

11. Fabels en feiten

Zoals bij iedere uitbraak van een infectieziekte doen er binnen de kortste keren de wildste verhalen de ronde. Dat is bij het nieuwe coronavirus niet anders. Zo dragen in risicogebieden veel mensen een mondkapje. Volgens het RIVM werken alleen mondkapjes die zich goed sluiten over neus en mond. Daarnaast moeten de maskers regelmatig gewisseld worden, iets wat in de dagelijkse praktijk bijna onmogelijk blijkt.

Ook ging er een wild gerucht dat het virus zich zou verspreiden via pakketjes die vanuit China worden verstuurd. Tot nu toe is er geen reden om aan te nemen dat coronavirussen zich zo kunnen verspreiden. Andere coronavirussen verspreiden zich ook niet op deze manier en tot nu toe heeft nog niets uitgewezen dat dit nieuwe coronavirus zich wel via karton of verpakkingsmateriaal kan verspreiden. 

Blijf op de hoogte van het laatste nieuws over het coronavirus in ons liveblog.

Beeld EPA
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden