Op zijn 22ste had de huurmoordenaar naar eigen zeggen al aan 100 moorden meegedaan.

PlusAchtergrond

Hoe spijtoptanten worden ingezet tegen Mexicaanse drugsbendes

Op zijn 22ste had de huurmoordenaar naar eigen zeggen al aan 100 moorden meegedaan.Beeld Hollandse Hoogte / The New York Times Syndication

Om straf te ontlopen werd een van Mexico’s dodelijkste kartelleden kroongetuige van de staat. Het leidde tot honderden veroordelingen, en tot de moord op zijn broer.

De rekruten moesten naar een open plek in het bos lopen. Daar stonden instructeurs in een kringetje op ze te wachten; harde jongens die iets leken te verbergen. “Wie van jullie heeft wel­eens iemand gedood?” vroeg een van hen. Een paar handen gingen omhoog. Op dat ­moment deden de instructeurs een stap terug en zagen hun leerlingen een naakte dode.

De jongen die er het dichtst bij stond, kreeg een machete in de hand gedrukt met het bevel: “Snij hem aan stukken!” Hij verstijfde van angst. De instructeur wachtte en wachtte, tot het hem te lang duurde. Hij ging achter de jongen staan en schoot hem een kogel door het hoofd.

Nu gaf hij de machete aan een lange, slungelige tiener. De anderen keken toe, als aan de grond genageld. Maar deze jongen aarzelde niet. Hij greep de kans aan om een sicario te worden, een moordenaar die werkt in opdracht van een van Mexico’s criminele bendes. Een kans ook om geld, macht en aanzien te verwerven. “Ik wilde de meest gevreesde sicario ter wereld worden,” vertelde hij The New York Times die zijn levensloop reconstrueerde. Hij is een belangrijke bron bij het onderzoek van de krant naar een geheim project van de politie in de zuidelijke deelstaat Morelos om spijtoptanten in te zetten tegen criminele netwerken.

Spijbelen en wiet roken

Het aanvankelijke succes duurde niet lang. Het drugskartel Guerreros Unidos had de jongen met anderen naar het trainingskamp in de bergen gestuurd. Hij had sportieve activiteiten verwacht, waar hij goed in was, en leren omgaan met wapens. Maar nu stond hij over een lijk gebogen; uit alle macht probeerde hij niet te kotsen. Hij deed z’n ogen dicht en begon wild op het lichaam in te hakken. “Ze hebben een monster van me gemaakt,” zou hij later zeggen.

Binnen een paar jaar was hij uitgegroeid tot een van de meest efficiënte sicario’s van Morelos. Eind 2016, hij was pas 22, had hij naar eigen zeggen aan meer dan 100 moorden meegedaan. Ooit hoopte hij profvoetballer te worden, maar op een geven moment ging hij liever spijbelen en wiet roken. Hij hield school voor gezien en een criminele loopbaan lag in het verschiet bij Guerreros Unidos. Het begon met op de uitkijk te staan bij overvallen en drugsdeals.

Het was 2012 en Mexico was voor het zesde jaar verwikkeld in de oorlog tegen drugs: het leger vocht tegen de criminele kartels die elkaar ook nog eens naar het leven stonden. Het moorden werd voor de criminelen een manier om te communiceren: lijken werden aan bruggen opgehangen of in stukken gehakt, op pleinen achtergelaten, steeds als waarschuwing aan de vijand of de burgers dat de wreedheid van het bewuste kartel geen grenzen kende.

Na het trainingskamp werd de sicario naar Acapulco gestuurd om tegen andere bendes te vechten die in de populaire badplaats drugs verhandelden. Toen hij na een jaar terugkeerde naar Morelos was daar veel veranderd. Zijn vroegere baas was doodgeschoten en de Guerreros Unidos waren bijkans verslagen door de bende Los Rojos, vroegere bondgenoten.

De leider, Santiago Mazari Hernandez, bijgenaamd El Carrete, vroeg de jonge sicario hem te helpen met de uitbreiding van de activiteiten in heel Morelos, met inbegrip van de hoofdstad Cuernavaca. Het kartel had flink wat plaatselijke regeringsfunctionarissen omgekocht; de zaken gingen goed.

Getuigen tegen zijn bende

De jonge maar geharde sicario maakte promotie en kreeg meer loon en invloed, wat bij anderen afgunst wekte. Hij werd met de dag achterdochtiger, en had daar alle reden toe. Hoe dieper hij afdaalde in de onderwereld, hoe beter hij de rivaliteit begreep tussen de leidende figuren. Wantrouwen beheerste hun leven, hun werk vereiste dat ook. Vrienden verrieden vrienden, ooit loyale medewerkers vermoordden de bazen die ze lang hadden gediend. Meer dan eens kreeg hij opdracht een lid van zijn eigen bende dood te schieten.

In mei 2017 arresteerde de politie een goede maat van hem. Agenten zetten die onder druk om te zeggen wie hij in de bende kende. De arrestant noemde zijn beste vriend. Op 15 mei moest hij hem van de politie opbellen en zeggen dat ze zich moesten voorbereiden op een klus. Ze ontmoetten elkaar in een schuilplaats en liepen daarna naar hun even verderop geparkeerde motorfietsen. Dat was het moment dat de politie beiden met groot machtsvertoon inrekende. De informant speelde het spel mee.

Op het politiebureau van Jojutla pakten de agenten de telefoon van de sicario af. Het toestel bevatte genoeg bewijzen om hem voor de rest van zijn leven achter de tralies te houden. Maar Morelos’ politiechef Alberto Capella had andere plannen. De sicario moest van hem getuigen tegen zijn vroegere kameraden, alles zeggen wat hij wist over de moorden die ze hadden gepleegd. Hij hoefde niet in rechtbanken te getuigen als voormalig crimineel, maar als getuige, als iemand die zelf niets met de misdaden te maken had. De gevangenis bleef hem bespaard.

“Ik hoefde er niet lang over na te denken, want ik had geen zin om misschien wel tot mijn dood in de gevangenis te zitten,” aldus de destijds 22-jarige sicario. Hij werd voor zijn eigen veiligheid ondergebracht in een gebouw naast de gevangenis, en onder politiebescherming naar rechtszittingen gebracht.

Capella had geen enkel vertrouwen in Mexico’s enige bestaande project voor beschermde getuigen. Het is zo lek als een mandje, criminelen doen er hun voordeel mee. Corruptie en incompetentie hebben het volledig uitgehold. Bonafide functionarissen van politie en justitie mijden het als de pest.

Dus begon Capella in zekere zin voor zichzelf, wetend dat hij buiten het boekje handelde. Zijn belangrijkste getuige, de jongen uit het begin van dit verhaal, liep leeg met informatie van grote waarde, ook bij de oplossing van tal van cold cases. Zijn verklaringen tegen kartelleden zorgden voor een twintigtal belangrijke veroordelingen.

Ten dode opgeschreven

Hij groeide in zijn rol, en zijn voorbeeld deed volgen. Tegen oktober 2018 beschikte de politie over een tiental actief meewerkende getuigen. Het werd een probleem ze ergens onder te brengen. De keus viel op een wit gebouw tegenover de gevangenis waar de kartelleden zaten opgesloten tegen wie ze moesten getuigen. Om de paar weken werden ze onder escorte naar het gerechtsgebouw gebracht. Hun verklaringen zorgden voor een honderdtal veroordelingen en droegen bij aan een daling van het aantal moorden, ontvoeringen en afpersingen in de staat, althans voorlopig. Capella pochte dat de straten van Morelos veiliger waren geworden dankzij de verklaringen van onder anderen de jonge sicario met wie alles was begonnen. Terwijl het criminele geweld in Mexico steeg, nam het volgens Capella in Morelos juist af.

Zijn project was echter ten dode opgeschreven toen hij werd benoemd tot politiechef in de deelstaat Quintana Roo. Met zijn overplaatsing verzandde zijn offensief tegen de misdaad. Het was duur en ging buiten het boekje om; niemand wilde de leiding overnemen. De jongemannen gingen nog steeds naar de rechtbank om te getuigen tegen criminelen, maar hun energie en enthousiasme ebden weg.

Op een gegeven moment hield bijna de helft het voor gezien. Deze zomer nam ook de belangrijkste sicario uit dit verhaal de benen. Hij had een tip gekregen dat de politie hem toch wilde arresteren en aanklagen, ondanks de beloftes van Capella. Hij glipte weg uit het onderkomen van de getuigen en nam zijn intrek in een hotel.

Een paar dagen later, op 5 augustus, kwamen twee gewapende mannen naar de tacokraam van zijn ouders en schoten zijn broer dood. De moordenaars lieten bij hun vlucht een briefje achter: ‘Laat dit een les zijn’.

De broers lijken op elkaar, dus misschien dachten de schutters dat ze de sicario hadden gedood. “Ze hebben me geraakt waar het het meest pijn doet,” zei hij, huilend, kort na de moord. Toch, bezwoer hij, is hij niet uit op wraak: “Wat ik ook doe, dit zal nooit stoppen, maar ik doe er niet meer aan mee.”

© The New York Times. Vertaling: Rene ter Steege

Het aantal moorden in Mexico is in twintig jaar niet zo hoog geweest als nu.Beeld NYT © JG/HET PAROOL
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden