PlusReportage

Hoe Qatar het WK met technische snufjes in goede banen wil leiden – en daarmee iedereen volgt

Vanuit het hypermoderne Aspire Command Center in Doha moet het WK in goede banen worden geleid. Beeld Sander van Mersbergen
Vanuit het hypermoderne Aspire Command Center in Doha moet het WK in goede banen worden geleid.Beeld Sander van Mersbergen

Qatar stelt alles in het werk om het naderende WK zonder incidenten te laten verlopen. Een hypermodern commandocentrum speelt daarin een onmisbare rol. Tegelijkertijd bestaan er ook zorgen, met name over privacy. ‘Je kunt ervan uitgaan dat je hier overal wordt gevolgd.’

Sander van Mersbergen

Geconcentreerd tuurt een werknemer van het Aspire Command Center in Doha naar de bewakingsbeelden op zijn scherm. De man heeft vandaag het Lusailstadion onder zijn hoede, waar een week voor kerst de finale van het WK gespeeld wordt. Nu kun je in het stadion een kanon afschieten.

Toch kijkt de man onafgebroken naar beelden van lege parkeerplaatsen, verlaten tribunes en doorwerkende arbeiders, die de laatste oneffenheden wegwerken uit het onlangs geopende stadion. “We zitten in de non-event mode,” zegt Hamad Ahmed Mohannadi, directeur van het commandocentrum. “Met 85 medewerkers houden we 24/7 alle acht de stadions in de gaten. We monitoren alles en zorgen dat het veilig is en werkt.”

Stel gerust dat daarbij geen detail wordt overgeslagen. Mohannadi’s collega, hoofd ICT Nivas Abdulrahiman, wijst naar het grote scherm aan de muur. Daarop wordt een plattegrond van een van de stadions getoond. Daar is bijvoorbeeld te zien hoeveel toeschouwers er in elk vak zitten (nu nul), en hoe warm het daar is.

Uit de cijfers blijkt dat de veelbesproken airconditioning in het stadion naar behoren werkt. Terwijl het kwik op deze oktoberdag buiten richting de 38 graden gaat, schommelen de temperaturen op de tribune rond de 23 graden. “Als de temperatuur bepaalde drempelwaarden overschrijdt, kunnen we vanuit dit commandocentrum bijsturen,” zegt Abdulrahiman, een Indiër. “Dat kunnen we voor alle acht de stadions doen.”

Overzicht op bezoekersstromen

Tijdens het WK zal het commandocentrum in ‘event mode’ gaan, en worden meer medewerkers ingezet. De Qatarezen zijn maar wat trots op hun hypermoderne zenuwcentrum, van waaruit ze bijvoorbeeld ook de toegangspoorten van de stadions kunnen openen en sluiten, afhankelijk van de situatie ‘op de grond’. Ook houden ze vanuit hier overzicht op de bezoekersstromen.

Abdulrahiman: “We weten precies hoeveel mensen zich waar bevinden. Als het ergens vastloopt, kunnen we daarop anticiperen. We hebben dit platform voor het eerst gebruikt tijdens de Arab Cup, en tijdens het WK ontwikkelen we het verder. Zo geavanceerd als hier is wereldwijd nog geen enkel toernooi gemonitord. De lessen die wij hier leren, kunnen later elders worden toegepast.”

Het veelbesproken WK in Qatar begint over 38 dagen. Terwijl het chagrijn rond het toernooi in het westen van Europa nooit echt verdwenen is, kunnen de Qatarezen niet wachten tot het begint. Tegen de talloze wolkenkrabbers die Doha rijk is – het worden er nog altijd snel meer – zijn enorme banners met voetbalsterren geplakt. Overal in het land zie je verwijzingen naar het toernooi, en ook de kussentjes in de toestellen van Qatar Airways zijn bedrukt met het Fifa-logo.

Het steenrijke land, met net 300.000 volbloed Qatarezen feitelijk een dreumes op het wereldtoneel, wil zich deze wintermaanden presenteren als een serieuze speler. Daarom mag er niks mis gaan. “Qatarezen zijn nogal perfectionistisch,” zegt Abdulrahiman, die een jaar of vijftien geleden in het emiraat kwam werken. “En ze houden erg van technologie.”

Nauwkeurig vastgelegd

De optelsom van die twee karaktertrekken wordt zichtbaar als de Indiër een demonstratie geeft van het cameratoezicht in de stadions. Op het grote scherm aan de wand wordt het beeld getoond van een camera die vanaf de dak van het stadion een tribune aan de overkant in het vizier neemt. De lens zoomt steeds verder in, maar aan de kwaliteit van de beelden is dat amper af te zien. Uiteindelijk wordt scherpgesteld op een paar rijtjes stoelen.

Het is niet moeilijk voor te stellen hoe het is als daar straks mensen zitten, mensen met een oranje shirt bijvoorbeeld. Die kunnen er zeker van zijn dat al hun bewegingen nauwkeurig vastgelegd worden, en hun eventuele misstappen ook.

Niet alleen in het stadion, overigens. Neem het Al Bidda Park, een groene oase achter de kilometerslange Cornicheboulevard, waar deze winter de internationale fanzone zal verrijzen – inclusief bierverkoop. Om de 20 à 30 meter hangt er een hoogwaardige 360-gradencamera. In de metro en op de stations: idem. In de winkelstraten? Camera’s, camera’s, camera’s.

Veiligheid is voor de inwoners van Doha belangrijk. Zowel de rijke Qatarezen, expats in het glanzende, hypermoderne centrum als de migranten in de arme, stoffige buitenwijken roemen het feit dat ze hier veilig over straat kunnen. “Je kunt je auto hier gewoon met de sleutels in het contact laten staan,” zegt Abdulrahiman. “Als je een paar uur later terugkomt, staat hij er nog steeds.”

Dat die veiligheid deels wordt bereikt door massale surveillance van de overheid, geldt in de Golfstaat als een gegeven. “Je kunt ervan uitgaan dat je hier overal wordt gevolgd.”

Beveiligingsbeelden zoals ze in het Aspire Command Center verschijnen. Beeld Sander van Mersbergen
Beveiligingsbeelden zoals ze in het Aspire Command Center verschijnen.Beeld Sander van Mersbergen

Weinig enthousiasme

Voor Europeanen die het WK in Qatar gaan bezoeken – het enthousiasme onder de supporters is een stuk minder dan bij eerdere toernooien – zal het wennen zijn. Privacyexperts stellen dat de manier waarop het cameratoezicht met gezichtsherkenning in de WK-stadions wordt toegepast in EU-landen niet toegestaan zou zijn. De technologie wordt in Nederlandse stadions voor zover bekend alleen toegepast bij FC Twente, door het bedrijf 20Face. Dat gebeurt met een heel ander doel: daar geeft het bezoekers toegang tot de businessruimte.

“Je gezicht kun je nooit afzetten,” zegt Ot van Daalen, verbonden aan de Universiteit van Amsterdam en privacywaakhond Bits for Freedom. “Dat betekent dat je met deze technologie overal kan worden gevolgd. Dat zo’n controversiële techniek wordt gebruikt in een land dat vanwege de mensenrechtensituatie onlangs nog de rode kaart kreeg van Human Rights Watch, is erg problematisch.”

Overigens: Qatar kreeg in 2016 wel als eerste Golfstaat een vorm van privacywetgeving. Ook bij de vorige twee WK’s was er een vorm van cameratoezicht met gezichtsherkenning, melden gespecialiseerde websites.

Ronan Evain, voorzitter van Football Supporters Europe, stelt dat het afwachten is hoe het in de praktijk uitpakt. “Tot nu toe zijn de geluiden vanuit Qatar redelijk geruststellend. Het land en voetbalbond Fifa willen een toernooi zonder grote incidenten, en hebben er dus ook geen belang bij dat er heel omstreden dingen gebeuren. Maar het probleem is dat er geen harde toezeggingen komen, bijvoorbeeld richting lhbtq-supporters. Als je veiligheid in het geding is, zijn een paar mooie woorden van Fifa-directeur Gianno Infantino echt niet genoeg.”

Zoenen op straat

Iets als zoenen op straat is in de Golfstaat verboden, ook tussen mannen en vrouwen. Qatar heeft meermaals benadrukt dat ‘iedereen welkom is’ en dat regenboogvlaggen toegestaan zijn, iets wat tijdens het EK in Hongarije vorig jaar bijvoorbeeld niet het geval was. Evain zou graag meer garanties willen, bijvoorbeeld de tijdelijke opschorting van de Qatarese wet die homoseksualiteit strafbaar stelt.

Hoe de daadwerkelijke handhaving van de veiligheid in de straten van Doha eruit gaat zien, is ook nog onduidelijk. De Qatarezen reageerden tot nu toe niet op vragen daarover. Ze doen de ordebewaking in elk geval niet op eigen houtje: met landen als Pakistan, Marokko en Turkije is gesproken over het leveren van veiligheidstroepen. De Turken leveren ruim drieduizend man, van wie het grootste deel tot de Mobiele Eenheid behoort.

Binnen Qatar leeft het idee dat zowel van de eigen bevolking als van de buitenlandse supporters wat begrip gevraagd wordt voor de onderlinge verschillen. Abdulrahiman: “Natuurlijk, de supporters die deze kant uit komen zijn diehardfans, en dat brengt bepaald gedrag met zich mee. Maar ze zijn nu niet in Europa. We hopen dat ze dat begrijpen.”

Theo Pouw, voorzitter van Supportersvereniging Oranje, zegt dat zijn achterban zich weinig zorgen maakt over de regels in het emiraat. “Als Oranjesupporters passen we ons aan aan de lokale regels, waar we ook komen. We springen niet op stoelen en trekken ook ons shirt niet uit. Daar is het veel te mooi voor.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden