PlusAchtergrond

Hoe lang kan Loekasjenko de roep om zijn aftreden nog weerstaan?

De steun voor de ­Wit-Russische president Loekasjenko brokkelt snel af. Hij richt zich op Rusland, maar ook het Kremlin houdt er rekening mee dat het laatste uur van zijn heerschappij is aangebroken.

Op het protest tegen de verkiezingsuitslag van gisteren was volgens lokale media een recordaantal van tweehonderdduizend mensen afgekomen. Beeld AFP
Op het protest tegen de verkiezingsuitslag van gisteren was volgens lokale media een recordaantal van tweehonderdduizend mensen afgekomen.Beeld AFP

Het contrast tussen de opkomst van het anti- en het pro-regeringsprotest in Wit-Rusland gisteren was veelzeggend. Bij de overwinningszuil in hoofdstad Minsk kwam volgens lokale media een recordaantal van tweehonderdduizend mensen bijeen om te protesteren tegen de verkiezingsuitslag van vorige week zondag. En op nog vele plekken in het land waren mensen op de been om zich uit te spreken tegen de herverkiezing van de reeds 26 jaar zittende president.

Loekasjenko, vaak de ‘laatste dictator van Europa’ genoemd, organiseerde zelf ook een bijeenkomst. Wie naar het plein voor het parlement kwam, werd beloond; aanwezigen bij de pro-regeringsbijeenkomst kregen naar verluidt geld toe. Desondanks viel de opkomst in het niet bij het protest tegen de president: enkele tienduizenden waren getuige van de een half uur durende toespraak van de president.

Vermiste betogers

Het is niet de enige indicatie dat de steun voor Loekasjenko rap afbrokkelt. Sinds de verkiezingen, die de president met 80 procent van de stemmen claimt te hebben gewonnen, wordt in Wit-Rusland elke dag geprotesteerd. Het keiharde politieoptreden tijdens de eerste protestdagen, waarbij duizenden gewonden vielen, zeker twee mensen zijn overleden en waarna nog altijd velen vermist zijn, heeft de afkeer van het regime alleen maar versterkt.

Bij de protesten dit weekend trad de oproerpolitie niet meer hard op – een mogelijke indicatie dat ook in het politieapparaat de weerzin om de orders van Loekasjenko op te volgen groeit. De Wit-Russische ambassadeur in Slowakije sprak zijn solidariteit uit met de betogers en ook binnen de door de staat gecontroleerde media lijkt het te borrelen. Zo toonden de staatszenders gisteren beelden van het protest en zullen naar verluidt journalisten van Loekasjenko’s propagandamachine vandaag deelnemen aan protesten. Gisteren marcheerden medewerkers van het ministerie voor Noodsituaties al mee.

Ook op het internationale toneel raakt de sinds 1994 regerende president geïsoleerd. De Europese Unie veroordeelde het keiharde politieoptreden vrijdag en heeft sancties aangekondigd. In een uiterste poging de macht te behouden, zoekt Loekasjenko steun bij de Russische president Vladimir Poetin. Hij belde dit weekend twee keer met zijn ambtsgenoot en zei zondag te kunnen rekenen op diens militaire steun.

De lezing vanuit het Kremlin was echter veel neutraler. Rusland zou bij buitenlandse dreiging conform een eerder verdrag bijspringen, wat de suggestie wekt dat Loekasjenko bij binnenlandse dreigingen als protesten niet op Russische steun hoeft te rekenen. Sterker nog, de Russische staatstelevisie zond eerder interviews uit met betogers die gemarteld zeggen te zijn door de Wit-Russische politie en deelde zondag een peiling waarin slechts 2 procent van de ondervraagden zei op Loekasjenko te hebben gestemd. 54 procent gaf aan voor de intussen naar Litouwen gevluchte oppositieleider Svetlana Tichanovskaja te hebben gekozen.

Buffer

Moskou ziet Wit-Rusland weliswaar als een belangrijke buffer tegen de Navo en is uit op verregaande integratie tussen Rusland en de voormalige Sovjetrepubliek. Maar veel baat zou Poetin er niet bij hebben al te ferm achter Loekasjenko te blijven staan, die lang niet altijd warme banden onderhield met Moskou en tijdens zijn verkiezingscampagne Rusland er nog van beschuldigde de verkiezingen te saboteren. Het zou in een toch al economisch onzekere tijd ongetwijfeld tot nog meer conflicten leiden met het Westen. En daarbij: de oppositie in Wit-Rusland, dat economisch zeer afhankelijk is van Rusland, is fel anti-Loekasjenko, niet anti-Poetin.

De vraag rijst hoe lang Loekasjenko de roep om zijn aftreden kan weerstaan. Zelf hamert hij erop onder geen beding zijn ambt te zullen opgeven. Maar anonieme medewerkers van het Kremlin zeiden tegen persbureau Bloomberg er intussen rekening mee te houden dat het doek voor het presidentschap van Loekasjenko weleens spoedig kan vallen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden