PlusAchtergrond

Hoe jongeren de kar trekken bij protesten na staatsgreep in Myanmar

De protesten in Myanmar draaien niet langer enkel om vrijlating van leider Aung San Suu Kyi. Jongeren eisen hervorming van hun land, en maken bij de protesten slim gebruik van sociale media. Maar het leger geeft niet toe.

Jonge vrouwen protesteren tegen de militaire coup in Myanmar. Beeld DAWEI WATCH/REUTERS
Jonge vrouwen protesteren tegen de militaire coup in Myanmar.Beeld DAWEI WATCH/REUTERS

Een video. Twee soldaten in camouflagekleding staan naast een man in kleermakerszit, zijn fiets ligt op de grond. Uit het niets krijgt hij een trap in zijn gezicht. Het volgende filmpje. Een groep militairen, hun geweren losjes in de hand, laat een gearresteerde man huppen als een kikker. Weer een andere video. Een zanderig pad in een stad. Het geluid van schoten klinkt, een man knielt in zijn eigen bloed.

Wie wil weten hoe het er in Myanmar aan toegaat, is met een blik op sociale media helemaal bij. “Alles wordt live gedeeld,” zegt Nederlander Jan Willem (35, achternaam bekend bij de redactie). Hij woont en werkt sinds 2012 om het half jaar in Nederland en in Yangon, de grootste stad van Myanmar. “Voordat ik mijn wijk verlaat, kijk ik op sociale media of er wordt geschoten.”

De Myanmarezen gebruiken de beelden om door te geven wat waar aan de hand is, op welk moment. Op Facebook en Twitter wordt uitvoerig besproken waar wordt betoogd. Aan de hand van de beelden wordt de balans opgemaakt: vandaag is dit aantal betogers overleden.

Het systeem is niet waterdicht, maar toont wel aan hoezeer sociale media deel zijn van de protesten, die dagelijks worden gehouden sinds het leger op 1 februari de macht overnam. Aung San Suu Kyi, leider van ’s lands grootste partij, National League for Democracy (NLD), en al tientallen jaren het symbool van de democratiseringsbeweging, werd opgepakt. Ze zit nog altijd vast.

Gehecht aan privileges

De prominente rol van sociale media heeft een logische oorzaak: generatie Z, jongeren geboren na 1996, vormt een drijvende kracht achter de betogingen. Ze zijn activistisch en bekend met sociale media.

“Jongeren willen niet terug naar de situatie van voor de versoepelingen,” zegt Zuidoost-Azië-expert Marco Mezzera. “Ze zijn gehecht aan de privileges van het ‘nieuwe’ Myanmar.” Tot 2010 was het een van de meest gesloten landen ter wereld. Daarna werden voorzichtig stappen gezet naar meer democratie, economische openheid en kwam er internet. Het leger, de Tatmadaw, bleef dominant aanwezig in de samenleving. Nog altijd heeft het de controle over enkele belangrijke ministeries en ook economisch heeft het bijna alle touwtjes in handen.

De in het land woonachtige Jan Willem ziet ook dat jongeren een terugkeer naar de oude situatie willen voorkomen. “Via sociale media staan ze in contact met de hele wereld. Ze nemen westerse waarden over.” Opmerkelijk genoeg maken ze gebruik van een soort ‘cancel culture’, het uitsluiten van individuen. Op social media wordt uitgezocht wie familie is van de hoogste generaals, om ze vervolgens lastig te vallen – zowel op internet als op straat.

Minstens zo opmerkelijk: de jonge betogers zoeken toenadering tot de vele minderheidsgroepen, zoals de islamitische Rohingya. Die worden al decennia opgejaagd door het leger. “Jongeren hebben spijt betuigd dat ze zich stil hielden toen het leger ingreep tegen minderheden,” zegt Mezzera, die is verbonden aan het Norwegian Centre for Conflict Resolution. “Ze strijden niet langer alleen voor de vrijlating van Suu Kyi, maar willen een heel nieuw democratisch bestel. Een federatie.”

De militaire junta zet ondertussen alles op alles om de internettoegang te beperken. Mede door de opzet van het internetnetwerk in Myanmar lukt dat aardig. Het land maakte na de hervormingen de sprong van geen, naar snel en betaalbaar mobiel internet. Wifi en kabel is zeldzaam, de bevolking is afhankelijk van 4G. Dat ligt er sinds deze week uit.

Extreme maatregel

Het leger lijkt zich op te maken voor een lange, bloedige strijd. Na enige terughoudendheid bij het begin van de protesten, zijn rubberkogels inmiddels allang ingeruild voor echte. Het dodental ligt vermoedelijk al ruim boven de 200.

De coup kwam enigszins als een verrassing. Het leger trok de uitslag van de verkiezingen in november al langer in twijfel, zegt Mezzera. Dat was al duidelijk. Suu Kyi’s NLD behaalde genoeg zetels om alleen te regeren – zonder de politieke partij van het leger. “Een coup is een extreme maatregel. Ik denk dat ze hadden verwacht – of in ieder geval gehoopt – dat de bevolking gelaten zou reageren. Dat ze de coup zouden accepteren vanwege de economische vooruitgang van de afgelopen jaren.”

Het tegenovergestelde blijkt waar. De protesten worden gesteund door een groot deel van de bevolking. Verschillende beroepsgroepen, van artsen tot machinisten, hebben het werk neergelegd. Een duidelijke oppositieleider is er niet, zeker niet zolang Suu Kyi vastzit. “Het is de vraag wie eerder breekt: de junta of de betogers,” zegt Mezzera. “Ik hoop dat de militairen bereid zijn tot een compromis, maar ik zie daar nog geen aanwijzingen voor.”

Jan Willem vertrekt binnenkort naar Nederland. “Mijn visum loopt af,” zegt hij. “Ik durf er op dit moment nog niet aan te denken dat ik straks niet terug kan. Ik ben hier na de hervormingen naartoe gekomen om te zien hoe een land zich opent voor de wereld. Nu zie ik het tegenovergestelde: een land dat vervalt in chaos en bloedvergieten.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden