PlusAchtergrond

Hoe het plan voor de bloedigste Europese aanslag ooit, uitdraaide op een wanhoopsdaad op de Ramblas

Een stoet taxi's rijdt op 19 augustus 2017 door het centrum van Barcelona tijdens een rouwplechtigheid, enkele dagen na de bloedige aanslag op de Ramblas waarbij veertien mensen om het leven kwamen en 140 mensen gewond raakten. Beeld Burak Akbulut/Getty Images
Een stoet taxi's rijdt op 19 augustus 2017 door het centrum van Barcelona tijdens een rouwplechtigheid, enkele dagen na de bloedige aanslag op de Ramblas waarbij veertien mensen om het leven kwamen en 140 mensen gewond raakten.Beeld Burak Akbulut/Getty Images

Op 17 augustus is het vijf jaar geleden dat een terrorist op de Ramblas, de bekende promenade van Barcelona, met een busje veertien mensen doodreed. Nog eens 140 raakten daarbij gewond. Reconstructie van een aanslag die de grootste ooit in Europa had moeten worden.

Edwin Winkels

Ze zitten met z’n drieën op de grond. Tussen hen in kabels en draden, cilinders, rollen tape. Alsof ze aan het spelen zijn, een bouwpakket in elkaar aan het zetten. Ze maken grapjes en met een vrolijke blik in de ogen en een brede lach om de mond praten ze wat, soms in het Spaans, soms in het Arabisch, af en toe woorden in het Catalaans.

De 24-jarige Mohamed Hychami kijkt in de camera. “God heeft ons uit miljoenen mannen gekozen om jullie bloed te laten huilen,” zegt hij. En, terwijl hij een cilinder omhooghoudt: “Als God het wil zal elke gram van deze granaat in jullie hoofden terechtkomen.”

Youssef Aalla, die jonger lijkt dan de 22 jaar die hij op dat moment is: “Allah heeft ons het paradijs beloofd, en jullie de hel.” Niks geen indringende, boosaardige blik van een jihadist – hij lacht bij de woorden.

Zijn goede vriend Younes Abouyaaqoub (ook 22) gaat staan, een bomgordel om zijn middel.

“Wat doet dat?” vragen de anderen hem.

Younes antwoordt giechelend: “Dit? Dit doet boem!”

De video wordt opgenomen door Mohamed Houli, 21 jaar. De camera is enkele dagen eerder door Younes en Omar Hychami, de jongere broer van Mohamed, in Parijs gekocht. Daar hebben ze foto’s en video’s gemaakt van onder andere de Eiffeltoren. Geen toeristenkiekjes, maar beelden ter oriëntatie.

Op de terugweg zijn ze ook even gestopt bij de Sagrada Familia in Barcelona. Omar, in de auto: “Christenen, jullie wacht de tragedie. God heeft zijn strijders voorbereid.” En weer die brede lach.

De camera wordt enkele dagen later door de politie gevonden tussen de puinhopen van een buitenhuis in Alcanar, aan de zuidgrens van Catalonië, dicht bij zee. Er is een enorme ontploffing geweest, van de woning is niets over. Er worden ook resten van twee lichamen gevonden, een jongeman wordt gewond afgevoerd.

Barcelona en Parijs

Drie jaar later zijn de videobeelden de verrassing van de eerste dag van het proces rond de aanslag op 17 augustus 2017. Daarbij werd een bestelbusje op de Ramblas in Barcelona gebruikt en, later op de avond, een auto in het badplaatsje Cambrils. Zestien mensen verloren die dag het leven.

De beelden maken later deel uit van de indrukwekkende Netflixdocumentaire 800 meter die dit voorjaar in première is gegaan en twee al bekende conclusies bevestigt. Eén: de zeer jonge en goed geïntegreerde Marokkaanse jongens uit het Catalaanse Pyreneeënstadje Ripoll werden in anderhalf jaar tijd ‘gek gemaakt’ door een geradicaliseerde imam. En twee: door de explosie in het huis ontsnapte Barcelona, en mogelijk ook Parijs, hoogstwaarschijnlijk aan wat de bloedigste terroristische aanslag in Europa ooit had moeten worden. Of aanslagen, drie tegelijk met drie met explosieven en gasflessen volgeladen busjes.

De vermoedelijke doelwitten op 20 augustus 2017: de Sagrada Familia in Barcelona, waar zich elke zomer duizenden toeristen op de stoep verzamelen; het stadion Camp Nou ook in Barcelona, waar FC Barcelona die dag een wedstrijd tegen Betis zou spelen, en de Eiffeltoren.

Problematische jongen

Imam Abdelbaki Es Satty, op dat moment 43 jaar, vestigt zich in 2015 in Ripoll, een plaatsje van net tienduizend inwoners. Geïsoleerd, ver van de grote stad Barcelona. Es Satty maakt als imam al snel contact met Youssef Aalla, een wat problematische jongen wiens gedrag vanaf dat moment snel verandert, zo merken familie en vrienden op.

Aalla stopt met blowen en alcohol drinken, komt vaak in de kleine gebedsruimte in een zaaltje in Ripoll en begint te sporten met Es Satty. Via Youssef wint de imam het vertrouwen van een groepje jongens uit de buurt; eerst de oudsten, begin 20, en die trekken net als Youssef ook hun jongere broers mee in een langzame, onopgemerkte radicalisering die zich buiten de moskee afspeelt.

Terrorismedeskundigen verbazen zich er later over dat het vormen van deze cel en het plannen van aanslagen een persoonlijke actie van Es Satty lijkt, zonder contact met de islamistische terreurbeweging IS. ‘Anders dan bij de aanslagen in Parijs heeft IS ook geen gegevens over de terroristen verspreid, noch video’s die door hen waren gemaakt,’ schrijven onderzoekers later. ‘De aard van de relatie tussen de cel in Ripoll en IS als organisatie is een van de grote vraagtekens van deze zaak.’

De jongens uit Ripoll zijn nooit in Syrië of Irak geweest. Ze hebben bijna allemaal hun school afgemaakt, sommigen hebben een baan.

Explosieven

Vanaf juni 2017 gaat het snel. Voor de rechter zal Mohamed Houli later vertellen: “Tijdens de ramadan zeiden ze dat ze de Sagrada Familia wilden neerhalen. Ik dacht, dat is grootspraak, hoe doen een paar gewone jongens dat? Maar ze zouden voor explosieven zorgen.”

Die explosieven zijn eenvoudig te maken, IS gebruikt ze regelmatig: triaceton-triperoxide (TATP) dat ook wel de ‘moeder van Satan’ wordt genoemd. Ze worden gemaakt van drie bestanddelen die gewoon in een bouwmarkt te krijgen zijn.

De jongens slaan de ingrediënten op in een gehuurde flat in Ripoll, maar om geen argwaan te wekken verplaatsen ze de handel naar een verlaten huis Alcanar dat Youssef Aalla een jaar eerder heeft gekraakt, 300 kilometer naar het zuiden. Ze kopen ook nog zo’n 120 gasflessen en spijkers en bouten om de verwoestende kracht van de bommen te vergroten.

Voortijdige ontploffing

Op 9 augustus keert Es Satty terug van een verblijf van een maand in Marokko, waar hij zijn vrouw en kinderen heeft opgezocht. Een week later is er niets meer van hem over. Op 16 augustus, kort voor middernacht, verwoest een explosie het huis in Alcanar. Het extreem gevoelige TATP is voortijdig ontploft.

Naast Es Satty komt ook Youssef Aalla bij die explosie om het leven. Houli raakt lichtgewond. Brandweer en politie denken aanvankelijk dat het huis dienst deed als een illegaal drugslab. Die gedachte wordt onmiddellijk losgelaten als zeventien uur later de horror bezit heeft genomen van de Ramblas en er bijna tegelijkertijd in de puinhopen van het door een explosie verwoeste huis in Alcanar verschillende documenten aan het licht zijn gekomen, waaronder diverse geschriften in het Arabisch.

Younes Abouyaaqoub en Mohammed Hychami zijn die ochtend uit Ripoll vertrokken met een door de oudste van de groep, Driss Oukabir (28), gehuurde Fiat Talento. Onderweg huurt Hychami een tweede bestelwagen, een Renault Kangoo; gescheiden rijden ze door naar Alcanar, zonder te weten wat daar de avond tevoren is gebeurd. Die middag belt een politieagent naar een oudere broer van Younes, die niets met de terreurcel te maken heeft. De agent vraagt wat een Peugeot die op zijn naam staat bij een huis doet dat is ontploft. De broer weet van niets.

Boqueríamarkt

Houssaine, de 18-jarige broer van Younes wel. Hij is thuis en hoort het verhaal. Rond drie uur belt hij met Younes en ook met Mohamed Hychami, die een aanrijding heeft gehad en zijn busje heeft achtergelaten. Hychami vertelt Houssaine dat ze hem moeten oppikken langs de snelweg, vlak bij het plaatsje Cambrils. Houssaine stapt met drie vrienden in een Audi A3. Die vrienden zijn net als hij allemaal jongere broers van leden van de cel: Said Aalla (18), Moussa Oukabir (17) en Omar Hychami (21).

Omstanders, politie en hulpdiensten verlenen eerste hulp op de Ramblas in het hart van Barcelona, kort na de aanslag van 17 augustus 2017. Beeld David Armengou/EPA
Omstanders, politie en hulpdiensten verlenen eerste hulp op de Ramblas in het hart van Barcelona, kort na de aanslag van 17 augustus 2017.Beeld David Armengou/EPA

Met Younes Abouyaaqoub lijkt vanaf dat moment geen enkel contact meer te zijn; hij besluit op eigen houtje het aanslagplan te wijzigen nu er geen explosieven meer zijn, noch de imam om hen te instrueren. Hij verlaat snelweg AP-7, draait om en rijdt naar Barcelona. Daar stormt hij met de Fiat om 16.50 uur de Ramblas op, waar hij na 800 meter tot stilstand komt, veertien doden en 140 gewonden veroorzakend. Hij verlaat het busje te midden van de chaos en verdwijnt via de beroemde Boqueríamarkt.

De politie speurt eerst naar Driss Oukabir, omdat die het busje heeft gehuurd. Zodra die zijn foto op televisie ziet, geeft hij zichzelf in Ripoll aan.

Intussen beraden de vijf anderen zich op hún manier op een geïmproviseerde aanslag. Ze trekken zich enkele uren terug in een verlaten hotel bij een stuwmeer, verbranden daar hun documenten en rijden ’s avonds naar Cambrils, waar ze bij een bazaar vier grote messen en een bijl kopen. Ook doen ze valse bomgordels om.

Gek gemaakt

Tegen één uur in de zwoele nacht, met nog veel mensen op straat, proberen zij in Cambrils de boulevard op te rijden, maar de auto botst en kantelt bij een rotonde waar twee agenten vanwege de terreurdreiging zijn geposteerd.

De jongens kruipen uit de auto en vallen een vrouw en een van de agenten aan. De vrouw komt door messteken om het leven. De agent draagt die dag voor het eerst een pistoolmitrailleur en schiet die leeg op één van de terroristen. Drie anderen doodt hij met zijn dienstpistool. De vijfde vlucht en wordt even later doodgeschoten.

De agent, die geprezen wordt als ‘de held van Cambrils’, zal nooit meer naar behoren kunnen werken. Onlangs is hij als ‘slachtoffer van een aanslag’ arbeidsongeschikt verklaard.

Younes Abouyaaqoub zwerft intussen door de heuvels ten zuidwesten van Barcelona. Hij is inmiddels geïdentificeerd als een van de aanslagplegers. Op zijn vlucht heeft hij een jonge man met messteken om het leven gebracht om diens auto te stelen.

Bij een supermarkt buiten Vilafranca del Penedés, op 50 kilometer van de Ramblas, probeert hij dat opnieuw, maar de aangevallen vrouw weet hem van zich af te slaan. Younes begint te rennen en wordt uren later in de wijngaarden bij het plaatsje Subirats gezien. Twee agenten schieten hem dood als hij zijn bomgordel laat zien en op hen afloopt.

De oproep van Younes’ moeder, twee dagen eerder op het centrale plein van Ripoll, heeft niets geholpen. “Laat hem zich alsjeblieft aangeven. Ik heb hem liever in de gevangenis dan dood,” zegt ze met tranen in haar ogen, haar stem gebroken. “Het is vreselijk wat hij en zijn vrienden hebben gedaan. Dit is niet goed te praten.”

Zij, niemand in Ripoll, begrijpt hoe ze zo hebben kunnen radicaliseren. “Ze zijn gek gemaakt.”

In mei 2021 wordt Mohamed Houli veroordeeld tot 53 jaar en 6 maanden cel vanwege het deel uitmaken van een terreurorganisatie en het fabriceren van explosieven. Driss Oukabir krijgt 46 jaar en een derde verdachte acht jaar vanwege zijn contacten met de terreurcel. Tegen Houli en Oukabir was respectievelijk 41 en 36 jaar gevangenisstraf geëist.

Een groep nabestaanden en slachtoffers heeft tegen de vonnissen beroep aangetekend. Zij willen dat de mannen ook de dood van 16 personen en het verwonden van 140 mensen wordt aangerekend.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden