Plus Reconstructie

Hoe Frans Timmermans de rekening kreeg gepresenteerd

Frans Timmermans Beeld AFP

Dit was de kans van zijn leven. En lang lag Frans Timmermans op koers om de baas van Europa te worden. Hij wordt nu eerste vicevoorzitter onder Ursula von der Leyen. Ook mooi, maar niet wat hij wilde.

Langzaam maar zeker begon het beeld te kantelen, zoals dat vaker gaat bij langdurige onderhandelingen. De eerste dag van de top in Brussel, afgelopen zondag, werd gedomineerd door Frans Timmermans. Ineens lag er een lijstje, met hem bovenaan, in elkaar gefabriekt in Japan door de leiders van Nederland, Duitsland, Frankrijk en Spanje.

En waarom ook niet? Timmermans is een op-en-top Europeaan, heeft een ruime ervaring als diplomaat en politicus, was de afgelopen vijf jaar de rechterhand van Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker en spreekt zijn talen (altijd belangrijk in Brussel). Hij was een van de Spitzenkandidaten, dus ook de wens van het parlement werd gestand gedaan. En hij wilde het heel, héél erg graag.

Tegenstand 

Natuurlijk was er gerekend op tegenstand. Maar dat die zo fel en hardnekkig zou zijn, was misschien niet verwacht. Timmermans kreeg de rekening gepresenteerd voor zijn harde optreden tegen de Oost-Europese lidstaten Polen en Hongarije. Zij, in koor met Slowakije en Tsjechië, pikken het niet dat hij hen als commissaris voor de Rechtsstaat ongemeen fel en publiekelijk bleef aanspreken op hun omgang met de democratie en de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht. Timmermans? "Totaal onacceptabel." En: "Die man staat los van de werkelijkheid.’’

Ook de Europese christendemocraten bleven, in weerwil van de Duitse bondskanselier Angela Merkel (die was in Japan met Timmermans op de proppen gekomen), tot het laatst vasthouden aan hun Spitzenkandidaat Manfred Weber. Hun fractie was na de verkiezingen als grootste uit de bus gekomen, dus zij mochten de belangrijkste Europese functionaris leveren.

Kortom: het zat vast. Maandagmiddag, na 22 uur onafgebroken onderhandelen, erkenden de leiders dat ze er niet uitkwamen. Het was te veel, ze moesten rust, ze wilden slapen. De naam van Timmermans was toen nog steeds een van de belangrijkste die rondging.

Rode lijn

De dag van dinsdag, de derde van de top, begon met de mededeling van onze premier Rutte dat er niet alleen geslapen was, maar druk ‘getelefoneerd, geappt en ge-sms’t en wat heb je nog meer’. Alleen: hoe ga je verder als sommigen onmiddellijk weer een rode lijn trekken?

De Tsjechische premier Andrej Babis (die van ‘Totaal onacceptabel’) ging er met gestrekt been in. En de Italiaanse premier Giuseppe Conte zei dat hij eigenlijk het liefst een vrouwelijke commissievoorzitter wil (lees: géén Timmermans). Wat Rutte toen niet vertelde, maar gisteravond wel, is dat hij maandag begon te beseffen dat het voorzitterschap van Timmermans vanwege het verzet van met name de Oost-Europese landen waarschijnlijk een verloren zaak was.

Onmiddellijk werden de ‘bilateraaltjes’ weer gestart, de twee- of iets meer-gesprekken tussen leiders die naar een gezamenlijk belang zochten. Die duurden zo lang dat de geplande gezamenlijke lunch pas na vieren begon. Intussen was het gegoochel met namen weer in volle hevigheid losgebarsten. Charles Michel, de Belgische liberale premier, kwam weer voorbij, nu als mogelijke voorzitter van de Europese Raad. Of de sociaaldemocraat Maros Sefcovic als Hoge Vertegenwoordiger voor Buitenlandse Zaken. Die van Timmermans ook, maar gaandeweg steeds minder. Weber: idem.

Plots was er toch weer nieuws over Timmermans. Hij had zijn parlementszetel opgegeven! Maar wat betekent dat? Zijn woordvoerster wilde er niet zo veel over zeggen, ‘want we zijn nu met een heel ander gevecht bezig’. Krijgt hij dan toch de functie die hij zo graag wil? Of misschien iets anders, want er komt ook naar buiten dat hij ‘in het pakket’ zit. Hiermee werd zijn naam losgekoppeld van het voorzitterschap van de Europese Commissie.

In de loop van de middag kwam er een lijstje bovendrijven dat kansrijker leek dan de vele voorgaande. Ineens was er de naam van Ursula von der Leyen, de Duitse minister van Defensie, als voorzitter van de Commissie. En waarom niet? Ze is christendemocrate (dus die zijn blij), vrouw (een unicum), Duits (machtig land), spreekt goed Frans (zeer gewenst in Parijs). In dit scenario stond Charles Michel geboekt als voorzitter van de Europese Raad, de Spaanse socialist Josep Borrell als Hoge Vertegenwoordiger voor buitenlandse zaken en de Franse baas van het Internationaal Monetair Fonds Christine Lagarde voor de topbaan bij de Europese Centrale Bank.

Cachet

En Frans Timmermans dan? Die werd genoemd als een van de twee eerste vicevoorzitters van de Commissie. Maar eh, dat is hij nu ook al! Ja, zei een bron dicht bij de onderhandelingen, ‘maar er wordt aan gedacht om deze baan meer cachet te geven’. De functienaam zou dan bijvoorbeeld kunnen worden: senior vicepresident.

Ander opvallend punt: de naam die bovenaan stond, die van Von der Leyen dus, was niet die van een Spitzenkandidaat. Hadden de christendemocraten hun harde eis laten vallen? Toen aan het eind van de middag Manfred Weber de handdoek in de ring gooide, was het duidelijk: een doorbraak.

Timmermans blijft nu achter met een verzwaard vicevoorzitterschap. Dat zijn geen lege handen, het is een prachtige baan, maar niet die waarop hij gehoopt had.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden