PlusAchtergrond

Hoe één journalist de wereld deed vrezen voor een Derde Wereldoorlog (en nu z’n baan kwijt is)

Persbureau Associated Press meldde vorige week dat er twee Polen waren gestorven door een Russische raket. Een foutief bericht, zo staat nu vrijwel vast, maar de spanning was er toen niet minder om. Een lesje medialogica.

Sam de Graaff
In het Poolse dorp Przewodow kwamen dinsdag 15 november twee mannen om het leven door een raketinslag, die in eerste instantie werd toegeschreven aan Rusland. Beeld Wojtek Radwanski/Damien Simonart/AFP
In het Poolse dorp Przewodow kwamen dinsdag 15 november twee mannen om het leven door een raketinslag, die in eerste instantie werd toegeschreven aan Rusland.Beeld Wojtek Radwanski/Damien Simonart/AFP

Dinsdagavond, 15 november. Een pushbericht van het Amerikaanse persbureau Associated Press (AP). Eén zin, meer niet, maar wel één met potentieel verstrekkende gevolgen: ‘Een senior medewerker van de Amerikaanse inlichtingendienst zegt dat Russische raketten in Navo-lidstaat Polen zijn neergekomen, met twee doden tot gevolg.’

Iedereen met enige kennis van de Navo zal hetzelfde hebben gedacht: artikel 5. Eens in de zoveel tijd komt die term voorbij – net iets vaker sinds de Russische inval in Oekraïne. Volgens het vijfde en laatste artikel van het Noord-Atlantisch Verdrag betekent een aanval op één lidstaat een aanval op allen. Russische raketten op grondgebied van Navo-lid Polen? De term ‘Derde Wereldoorlog’ viel voor minder.

Ook de journalisten van AP dachten die dinsdag aan artikel 5. Dat is geen vermoeden, losjes gebaseerd op de reputatie van AP als betrouwbaar persbureau. Nee, de buitenwereld wéét het. Interne communicatie van die dinsdagavond is gelekt door het nieuwsmedium Semafor.

Kolossale fout

Een dag eerder was verslaggever en oud-marinier James LaPorta door AP op straat gezet. Hij werd verantwoordelijk gehouden voor de foutieve berichtgeving rond de inslag in Polen. Inmiddels wordt namelijk aangenomen dat het niet ging om een Russische maar een Oekraïense luchtafweerraket die per ongeluk in Polen belandde. Het bericht van AP klopte dus niet. Een ‘kolossale fout’, stelt het persbureau. “Als we onze hoge standaarden niet halen, moeten we actie ondernemen,” zei hoofdredacteur Julie Pace.

LaPorta zelf zei dinsdag graag te reageren op de kwestie, maar AP zou het niet toestaan. Via de gelekte berichten van chatprogramma Slack kwam er diezelfde dag alsnog meer duidelijkheid.

Het chatgesprek begint met LaPorta. Hij schrijft dat de anonieme inlichtingenmedewerker bevestigt dat er in Polen twee doden zijn gevallen door Russische raketten. Ook Moldavië zou zijn getroffen. De bron zou eerder hogerop in AP zijn goedgekeurd.

Op de vraag of het nieuws een ‘alert’ waard is, reageert LaPorta: ‘Dat is boven mijn pay grade.’ Of LaPorta het bericht kan uitwerken? ‘Ik zit bij de dokter. Wat ik stuurde is alles wat ik nu weet.’ Even later schrijft hij: ‘Ik vraag me af wat dit betekent voor artikel 5.’ Uiteindelijk meldt een collega: ‘Alert verzonden.’

Stof neergedaald

Het gesprek op Slack neemt nog geen tien minuten in beslag, maar de gevolgen zijn enorm. Niet zozeer beleidsmatig: het lijkt onwaarschijnlijk dat Amerikaanse, Duitse of Poolse politici en militairen hun besluiten baseren op de berichtgeving van een persbureau. Maar de pushmelding ging naar een groot aantal mensen, onder wie veel journalisten. Het balletje was aan het rollen gebracht, en Europa ging slapen met de gedachte aan artikel 5.

Een week later was het stof neergedaald en raakte LaPorta z’n baan kwijt. Het gelekte Slackgesprek nuanceert het beeld van hem als boeman: LaPorta riep niet om een pushbericht. Anderzijds meldde hij zich met brisant nieuws, om zich vervolgens afzijdig te houden. En juist persbureaus, die nieuws leveren aan andere media, tillen zwaar aan betrouwbare berichtgeving: teveel fouten, en ze raken hun afnemers kwijt. Een woordvoerder van AP liet bovendien weten dat er al iets speelde rond LaPorta. Wat? Dat is onduidelijk. Maar een lesje medialogica was het zeker.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden