Plus

Hoe de Chinezen het coronavirus eerst onderschatten en pas laat ingrepen

De kritiek groeit op de wijze waarop China de uitbraak van het coronavirus aanpakte. Dat had veel beter gekund. Niemand durfde met het slechte nieuws te komen, zo lijkt het. 

Begrafenisondernemers halen een slachtoffer van het coronavirus op in Wuhan.Beeld EPA

Ergens in Wuhan slapen een paar hoge Chinese ambtenaren al een tijdje heel erg slecht. En het was niet eens hun schuld, zeggen ze, die aanvankelijke onderschatting van het coronavirus. Ze handelden volgens de regels.

En ja, China deed het stukken beter dan bij de vorige, vergelijkbare, crisis met het Sars-virus. Bijna zeven weken duurde deze keer het eer werkelijk groot alarm werd geslagen vanwege een nieuw en gevaarlijk virus. Sneller dan de laatste keer, zeventien jaar geleden, toen een epidemie drie maanden onder de pet werd gehouden. China kreeg toen de wind van voren van de Wereld Gezondheidsorganisatie (WHO). 

Maar nee, transparantie bleek opnieuw geen Chinese prioriteit in een gezondheidscrisis, bureaucratie wel. Hopen dat het wel mee zou vallen, leek de belangrijkste strategie in het begin. Want 1 december 2019 was de eerste patiënt met een nieuwe ziekte in Wuhan al bekend. Pas op 20 januari maakte een gezaghebbende arts op de staatstelevisie gewag van het nieuwe en gevaarlijke virus en meldde hij dat al tenminste 14 artsen en verplegers waren besmet.

Onlangs erkende de nagewezen burgemeester van Wuhan dat het inderdaad allemaal beter had gekund maar hij zei ook dat nationale voorschriften over de aanpak van virussen waren nagevolgd. “Ik kan alleen informatie verspreiden als ik daarvoor toestemming krijg,” aldus burgemeester Zhou Xianwangh die vast ook slecht zal slapen.

Ambtenarenhoofd

Waarom ging het weer fout in China – los nog van de al jaren bekritiseerde onhygiënische vleesmarkten die ontsnappen aan regelmatige controle. Het imago van de stad Wuhan en een geslaagd Nieuwjaarsfeest voor heel het land zat volgens ingewijden iets te prominent in menig ambtenarenhoofd. Tevreden bazen in Peking waren belangrijker dan serieuze zorgen uiten over de risico’s voor volksgezondheid in de miljoenenstad. Wie durfde dat? Het prijzen van de president had in de eerste weken van de epidemie een hogere prioriteit in de staatsmedia. En niemand wilde kennelijk spelbreker zijn op een moment dat 400 miljoen Chinezen hun koffers pakken om naar familie te reizen. Zoiets leidt tot kritiek op de bestuurders. “China’s gezondheidssysteem is gemoderniseerd, het politieke systeem niet,” aldus een Amerikaanse waarnemer.

De eerste arts die aan de bel trok en oud-studiegenoten waarschuwde dat er iets heel erg fout zat, moest zich daarvoor midden in de nacht verantwoorden bij zijn meerderen. Hij kreeg drie dagen later de politie op bezoek. Hem werd ‘het verspreiden van geruchten’ en ‘illegaal gedrag’ verweten. Dokter Li Wenliang moest ook een soort zwijgdocument tekenen. Maar bleek toen zelf al besmet met het virus dat hem zo verontrustte.

Kort daarop werd hij zelf in het ziekenhuis opgenomen. Dokter Li is inmiddels in ere hersteld. Hij had gelijk, erkent zelfs de Chinese rechter nu. De politie handelde ‘onredelijk hard’. Volgens de rechter was het beter geweest als de politie het dragen van maskers had aanbevolen en bewoners had geadviseerd markten te vermijden. Het was dus de fout van de politie.

Uit Chinese interne stukken blijkt dat de gezondheidsdiensten in Wuhan al vóór deze crisis zwaar overbelast waren. Een coronavirus erbovenop kon men eigenlijk niet aan. Lokale bestuurders hielden misschien daarom lang vol dat er geen bewijs was dat de ziekte van mens naar mens kon overslaan. Dat bleek wel degelijk het geval. Volgens een gedetailleerde reconstructie van The New York Times werd de crisis op diverse niveaus schromelijk onderschat. Er werd ook gelogen over de beschikbaarheid van maskers. Het hoofd van de gezondheidsdienst in de ook besmette stad Huanggang werd ontslagen nadat ze in een gênant televisie-interview zei ‘geen idee’ te hebben hoeveel zieken er waren. “Ik weet alleen hoeveel ziekenhuisbedden we hebben.”

Tedros Adhanom, directeur van de WHO werd vorige week ontvangen door de Chinese president Xi Jinping. Beeld EPA

Partijbijeenkomsten

Wuhan, een snel groeiende modelstad in de ogen van de Chinese communistische partij en een favoriet van president Xi Jingping zou het nieuwe jaar immers prachtig gaan inluiden. De wens was de vader van de gedachte, zo lijkt het nu. Er waren de diverse traditionele partijbijeenkomsten belegd. Eentje zelfs met 40.000 genodigden. Hoewel de bestuurders wisten dat er wat mis was en in de media zelfs gemaskeerde berichten verschenen over opmerkelijke gevallen van pneumonie werd de officiële agenda afgewerkt, als gepland. Zelfs toen de belangrijkste besmettingshaard, de markt van Huanan werd gesloten, werd daar aan de bevolking gemeld dat dat was vanwege renovatie. Geen woord over besmettingsrisico of voorzorgsmaatregelen voor 11 miljoen burgers in Wuhan.

Door niet meteen te handelen verspeelde de Chinese regering een van de beste kansen te voorkomen dat deze ziekte een epidemie werd, denkt menig specialist nu. Tussen 1 december 2019 en 20 januari 2020, toen wél grootschalig werd ingegrepen gebeurde weinig tot niets. Behalve dan het vervolgen door de politie van mensen die ‘geruchten’ hadden verspreid.

Geen marktkooplui op de grootste voedselmarkt van Wuhan, maar politiemannen en mensen van de ontsmettingsdienst. Beeld AP

Dat de markt van Huanan waar de meeste besmettingsgevallen vandaan kwamen midden in een uitdijende wijk mocht opereren hielp ook niet. Volgens een intern rapport van de gemeente was de hygiëne op deze traditionele markt hondsberoerd. Dat was al jaren bekend maar niemand deed er wat aan. 1 januari sloot de politie de markt. Officieel dus voor een verbouwing maar de paniek sloeg toe toen er geen bouwvakkers maar mannen in witte pakken opdaagden. Pas de dag ervoor had China de (WHO) volledig gewaarschuwd. “Uitgaan van optimisme en vertrouwen is riskant als je geen data hebt,” reageert een Amerikaanse specialist, Alexandra Phelan van Georgetown University.

Onderzoek

Ondertussen werd in Wuhan door wetenschappers wel degelijk onderzoek gedaan naar het nieuwe virus. Wetenschappers gingen elkaar waarschuwen, de bezorgdheid groeide. De regering zweeg vooralsnog. Vanaf de eerste week van januari liepen de ziekenzalen in Wuhan vol. Al op 7 januari was het virus ontrafeld en kreeg het de naam 2019-nCOV. Vier dagen later werden de Chinese bevindingen gedeeld in een open databasis voor wetenschappers van over heel de wereld.

Op 20 januari riep president Xi alle Chinezen op ‘een groot verantwoordelijkheidsgevoel aan de dag te leggen ten opzichte van de gezondheid van de volksmassa’ en ‘alles te doen om de epidemie te verwinnen’.  Dat kwam voor de volksmassa uit de lucht vallen want eerder diezelfde dag had de partijkrant Hubei Ribao nog gemeld dat ‘Wuhan een patriottische hygiënecampagne is gestart’.

De volgende dag zet de krant Wuhan Hubei die de crisis lang negeerde Xi’s waarschuwing plots prominent en letterlijk op de voorpagina. Op 25 januari boog het politbureau van de communistische partij zich formeel over de kwestie. Pas toen president Xi Jingping met ernstig gezicht had herhaald dat de ‘toestand ernstig’ was werd de omvang van de crisis duidelijk, al zijn er nog steeds vermoedens dat de Chinese overheid cijfers achterhoudt. 

“Wij zijn zeker dat we deze slag zullen winnen,” verklaarde Xi. De machinerie ging draaien. 57 miljoen mensen moesten thuis blijven. Een nieuw ziekenhuis wordt in recordtijd uit de grond gestampt. Het laat allemaal zien waartoe China wel en niet in staat is, aldus de Australische onderzoeker Richard McGregor . “Chinezen zijn in staat instituten sneller te mobiliseren dan wie ook, de andere kant ivan de medaille is dat ze zaken verbergen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden