Hoe ‘beste leerling van de klas’ Duitsland de controle verloor over het virus

Met een aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid zullen de Duitse bondskanselier Angela Merkel en de leiders van de zestien deelstaten zondag besluiten tot een harde lockdown. Dit vanwege de recordstijging van het aantal coronabesmettingen en -sterfgevallen in de Bondsrepubliek. Grote vraag is hoe de ‘beste coronaleerling van de klas’ in zo’n crisissituatie kon belanden.

null Beeld REUTERS
Beeld REUTERS

Volgens minister van Binnenlandse Zaken Horst Seehofer (CSU) ligt dat niet aan het gebrek aan discipline van de bevolking, maar vooral aan ‘inadequate maatregelen’. Eind oktober, toen Berlijn en de deelstaten besloten tot een lockdown light, had hij naar eigen zeggen al het gevoel dat niet alle ‘regeringsleiders’ (lees: minister-presidenten van de deelstaten) doordrongen waren van de ernst van de situatie. Anders hadden ze volgens hem wel ingestemd met de strengere maatregelen die bondskanselier Merkel voorstelde, zo verklaarde hij gisteren tegenover Der Spiegel.

Het nieuwsmagazine noemt de lockdown light in zijn jongste uitgave de ‘mogelijk grootste politieke inschattingsfout van het jaar’. De politiek beloofde de burgers een ‘therapie van vier weken’ met strenge contactbeperkingen (maximaal vijf personen uit twee huishoudens, kinderen onder de 14 jaar niet meegerekend), maar ook een versoepeling rond de kerstdagen (maximaal tien personen uit meerdere huishoudens). Daarmee werden verwachtingen gewekt die niet konden worden ingelost en werd de acceptatiegraad voor de maatregelen bij de bevolking op het spel gezet.

Wetenschap

Met de invoering van de lockdown light ging de Duitse politiek volgens het weekblad voorbij aan waarschuwingen vanuit de wetenschap, meer bepaald het Max Planck Gesellschaft en Leopoldina, belangrijke adviesorganen van de Duitse regering.

Beide onderzoeksinstanties adviseerden in de herfst al om te focussen op Nieuw-Zeeland en Oost-Aziatische landen. Die wisten het coronavirus in te dammen met een harde lockdown van drie weken, waarna de zeven dagen incidentie (aantal nieuwe besmettingen per 100.000 inwoners in een week) weer onder de kritische bovengrens van 50 gevallen zakte en contactonderzoek van de besmettingsbronnen mogelijk maakte. Desondanks bleef een harde lockdown in Duitsland uit.

Volgens het onderzoeksmagazine verspeelde de Duitse regering deze zomer de kans om de verspreiding van het virus onder controle te krijgen door het uitwerken van een doordachte teststrategie. In plaats daarvan hanteert elke deelstaat een andere aanpak ,waarbij zorgpersoneel vaak het ondergeschoven kind is.

Massaal testen van personeel in bejaarden- en verpleeghuizen had het risico op besmetting van bewoners en patiënten kunnen minimaliseren, maar dat testen gebeurt vaker niet dan wel, mede doordat PCR- en antigen-sneltests schaars zijn. Juist in die bejaarden- en verpleeghuizen steeg het aantal besmettingen en sterfgevallen de afgelopen weken snel. Vaak door mensen van buiten die besmet waren, zonder symptomen te hebben.

Door de recordaantallen, 598 coronadoden en ruim 29000 nieuwe besmettingen op vrijdag, steeg de zeven dagen incidentie voor heel Duitsland naar 163,8, maar in sommige deelstaten ligt dat cijfer boven de 200 en soms zelfs boven de 300 (Saksen). In Nederland lag die waarde gisteren overigens op 51,1, voor één dag. Vermenigvuldig je dat met zeven, dan kom je uit op ruim 350.

Communicatie

Los van de tekortschietende teststrategie zetten bondskanselier Merkel en haar kanselarijchef, deelstaatleiders die hun koers volgden de afgelopen weken tegen zich op door verkeerde communicatie en strategische fouten, concludeert het weekblad. Tijdens de videovergadering over de verlenging van de lockdown light, medio november, wezen ze de minister-presidenten op de stijging van de zeven dagen incidentie en tevens op het besmettingsgevaar op scholen. Daarmee bemoeiden ze zich met de bevoegdheid van de deelstaten en dat was tegen het zere been. Ook voelden sommige deelstaatleiders zich overvallen door voorstellen over contactbeperkingen tussen scholieren, waarover bij de voorbesprekingen niets was gezegd.

Voorts voldoet de corona-waarschuwingsapp niet aan de verwachtingen. Zo’n 23,5 miljoen mensen in Duitsland (totale bevolking 83 miljoen) downloadden de app weliswaar, maar die geeft slechts een fractie weer van het dagelijkse aantal nieuwe besmettingen. Dit omdat veel gebruikers - iets meer dan de helft - niet melden dat ze positief zijn getest. De gezondheidsdiensten in de deelstaten zijn volgens het blad bovendien niet aangesloten op de app en daarnaast ontbreekt het daar aan de benodigde techniek, aldus Der Spiegel.

Geld

Pas sinds deze week lijken de deelstaten de ernst van de situatie in te zien. Dit na een oproep tot een harde lockdown door het wetenschappelijk instituut Leopoldina (scholen vanaf maandag dicht, niet-levensnoodzakelijk winkels van 24 december tot minstens 10 januari) en een emotionele boodschap van bondskanselier Merkels (als we nu te veel contacten hebben en straks blijkt dat het de laatste kerst met opa en oma was dan hebben we iets verkeerd gedaan).

Deelstaatleiders rolden de afgelopen dagen over elkaar heen met aankondigingen van strengere maatregelen, waaronder een avondklok en de sluiting van scholen en winkels. Dat kunnen ze in principe allemaal zelf beslissen - eind oktober werd met Merkel afgesproken dat ze strengere maatregelen nemen in corona-hotspots - maar omdat winkeliers gecompenseerd zullen moeten worden is overleg met Berlijn nodig voor een financiële bijdrage.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden