Plus Achtergrond

Hij is geestig en charmant. Maar was Boris Johnson ooit succesvol?

Ondanks een twijfelachtig burgemeester- en ministersschap, goldt Boris Johnson altijd al als een potentieel premier. Geestig en charmant, maar ook stuntelig en ouderwets. 

Johnson gisteren bij het verlaten van het hoofdkantoor van de Conservatieven, die hem net als partijleider en premier hadden gekozen. Beeld Dan Kitwood/Getty Images

Ooit wilde Boris Johnson een luchthaven laten bouwen op een kunstmatig eiland bij een plek waar de Theems de Noordzee instroomt.

Dat was in 2009, en Johnson was net begonnen als burgemeester van Londen. Hij schakelde de vooraanstaande wetenschapper David King in om het project te leiden. Hij wist niet dat professor King kort tevoren had gewaarschuwd voor het stijgende waterpeil van de Theems. Bepaald geen ideale omstandigheden voor een vliegveld, maakte hij Johnson duidelijk. Wel bood hij aan andere mogelijkheden te bestuderen om iets nuttigs met de rivier te doen.

Dus was King onthutst toen Johnson hem even later benoemde tot voorzitter van een groep experts die de bouw moest onderzoeken van een vliegveld aan de monding van de Theems.

King herinnert zich dat Johnson reageerde met uitroepen als: “Oh, silly me!” Waarop hij zijn kapsel wat verder in de war bracht en verzekerde: “Heus, David, het komt wel goed.”

Het kwam niet goed. Net als zoveel andere van Johnsons plannen slokte het vliegveldproject miljoenen ponden op aan onderzoek en voorbereiding, maar kwam er nooit iets van terecht. Nu hij premier is geworden, cultiveert de 55-jarige Johnson meer dan ooit het imago van een wat ouderwetse, geestige en soms stuntelende gentleman. Het hielp hem burgemeester van Londen te worden. Johnson is de lieveling van de doorsnee-leden van zijn partij, de Conservatieven, die smachten naar een snel vertrek uit de Europese Unie. Donald Trump geeft hoog van hem op. “Hij gaat het geweldig doen!” tweette de president gisteren.

Potentieel rampzalig

Charme heeft Johnson zeker, maar collega’s en commentatoren betwijfelen of hij ook beschikt over enige expertise op welk terrein dan ook. De nieuwe premier krijgt te maken met de ernstigste crisis die zijn land in vredestijd heeft gezien, de brexit. Zo’n onderwerp waar veel specialistische kennis voor nodig is, waar Johnson in de regel niets van moet weten. Veel Britten vrezen dat hij zijn land naar een potentieel rampzalige ‘harde’ brexit zal leiden, zonder een akkoord met Europa. Reden voor Conservatieve ministers van Theresa May om dezer dagen te weigeren deel te nemen aan een regering-Johnson.

Na een loopbaan als journalist – waarbij The Times hem ontsloeg wegens het verzinnen van verhalen – werd Johnson in 2001 in het Lagerhuis gekozen. Hij belandde binnen zijn Conservatieve fractie al snel in de problemen. Hij verloor zijn functie als schaduwminister van Cultuur nadat hij geruchten had ontkend over een buitenechtelijke affaire. Die verhouding was in politiek en artistiek Londen een publiek geheim. “Er bestaat niet zoiets als rampen,” zei hij na deze zoveelste controverse. “Er bestaan alleen mogelijkheden. En, inderdaad, mogelijkheden voor nieuwe rampen.”

Johnson schreef geschiedenis toen hij in 2008 burgemeester werd van Londen, dat lang had gegolden als een bolwerk van Labour. Hij beloofde de veiligheid in de stad, een traditioneel rechts onderwerp, hard aan te zullen pakken.

Zijn twee ambtsperioden als burgemeester leverden nogal wat kostbare mislukkingen op, zoals de ‘Boris Bus’. Ken Livingstone, Johnsons voorganger, had een geliefd model dubbeldekkerbus afgeschaft, voorzien van een open achterdeur. Hij verving ze door meer conventionele bussen, groter en met meer ruimte voor passagiers. Veel Londenaren gruwden echter van wat ze beschouwden als moderne, zielloze monsters.

Johnson beloofde dat hij het oude model zou terugbrengen, compleet met de kaartjesverkopers. Dit ondanks waarschuwingen van experts dat zijn plan economisch niet vatbaar was. Een paar jaar later waren de kaartjesverkopers alweer verdwenen, net als de open deuren. De Boris bus kreeg binnen de kortste keren een slechte reputatie; passagiers stikten van de hitte. Het experiment kostte de belastingbetaler zo’n 340 miljoen euro.

Londen 2012

Toch gold Johnson toen al als een potentiële premier. Hij genoot van zijn status en invloed, volgens toenmalig gemeenteraadslid Jenny Jones van de Groenen. “Maar het idee ergens verantwoordelijkheid voor te nemen kwam niet bij hem op, details verveelden hem. Ik vertrouwde hem zelfs niet genoeg om hem te vragen mijn kat te eten te geven.”

Niets deed zoveel voor zijn imago als de Olympische Spelen van 2012. Ze verhoogden zijn populariteit bij de Londenaren, en internationaal speelde hij zichzelf in de kijker. Ook de bouw van een ‘tuinbrug’ over de Theems lag hem na aan het hart. Het kostte omgerekend zo’n 55 miljoen euro zonder dat er ook maar één steen voor werd gelegd. Caroline Pidgeon, gemeenteraadslid voor de Liberaal Democraten, voelde hem erover aan de tand. Johnson wuifde haar bezwaren weg.”Ik vind het erg deprimerend,” zei hij, “dat u blijk geeft van een haat tegen schone zaken die je eerder van de Taliban verwacht.”

En dan waren er de drie Duitse waterkanonnen van 25 jaar oud die hij aanschafte voor ordehandhaving. Hij bood aan zichzelf in de baan van een waterstraal te plaatsen om te bewijzen dat het veilig was. Experts van de politie verzekerden dat ze niet geschikt waren voor gebruik in Londen, maar hij zette door, totdat toenmalig minister van Binnenlandse Zaken Theresa May ze verbood. Uiteindelijk werden ze verkocht voor schroot, een verliespost van ruim 300.000 euro.

Toch bleven blunders hem zelden achtervolgen. “Zijn fouten golden altijd als bewijs van zijn authenticiteit,” zegt Tony Travers, hoogleraar openbaar bestuur aan de London School of Economics. “Bovendien wist hij zich op het stadhuis altijd te omringen met mensen die wél verstand van zaken hadden.”

Een kolonie

In 2016 leidde hij de campagne voor de brexit. Na de overwinning dacht hij premier te worden, maar May kreeg de baan. Ze benoemde hem tot minister van Buitenlandse Zaken, deels om hem uit de buurt te houden van de binnenlandse politiek. Hij hield het in die functie twee jaar vol. In juli vorig jaar trad hij af, want onder May stevende het Verenigd Koninkrijk volgens hem af ‘op de status van kolonie’.

Hoe gaat premier Johnson zijn land uit de EU loodsen? Een uiterst complexe zaak, en geheel in zijn stijl heeft hij de Britten daarover tot nu toe volledig in het ongewisse gelaten.

© The New York Times
Vertaling René ter Steege 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden