PlusReportage

Hier aan de Donets wordt de oorlog met Rusland beslist

Correspondent Jan Hunin overnachtte in Zakitne op de heuvels aan de Donets zij aan zij met Oekraïense soldaten die daar hun stellingen hebben betrokken. Het gaat er heftig aan toe. Voorlopig zijn het de Russen die er aan het langste eind trekken.

Jan Hunin
Een Oekraïense soldaat bij een krater in de grond, veroorzaakt door een bom in de Donbas. De oostelijke regio geldt sinds medio april als frontlinie in de oorlog met Rusland.  Beeld Anadolu Agency via Getty Images
Een Oekraïense soldaat bij een krater in de grond, veroorzaakt door een bom in de Donbas. De oostelijke regio geldt sinds medio april als frontlinie in de oorlog met Rusland.Beeld Anadolu Agency via Getty Images

Nee, echt comfortabel kun je de slaapplaats die Volodimir – Vova voor de vrienden – en zijn kompanen in de aanbieding hebben niet noemen. De met plastic bedekte ondergrond ligt er hobbelig bij, een matje kan niet meteen gevonden worden en af en toe valt er een klont aarde op je hoofd.

Tot overmaat van ramp is het dan ook nog allesbehalve warm in deze uitgegraven holte. Alleen door met jas en al in de ter beschikking gestelde slaapzak te kruipen valt de kou enigszins te harden. Niet dat ik veel keuze heb. De zon gaat al onder en de weg terug is veel te lang om alleen in het donker af te leggen.

Geen warm eten

Vova, een man met ervaring, dat zie je, is met zijn groep gelegerd in een uithoek van de Donbas, aan het eind van een weg die er met uitzondering van een paar legervoertuigen en een in het struikgewas verscholen tank uitgestorven bijligt. De enige manier om zijn legerpost te bereiken is wandelend, 10 kilometer lang, tot aan de plaats waar het door een granaat opengereten asfalt aangeeft dat het niet raadzaam is om verder te lopen. Alleen de kikkers in de nabijgelegen vijver zijn er nog in staat het gedonder van de oorlog te overstemmen.

En niemand die er is om je te helpen, zelfs niet in het dorpje dat verderop tussen de bomen verscholen ligt. De enige levende ziel die er op straat te bespeuren valt, een vrouw wier koe voor de deur aan het grazen is, heeft alleen te vertellen dat ze niets te vertellen heeft. Zoals iedereen die in de buurt van het front woont weet ze dat spreken zilver is en zwijgen goud; straks staan de Russen hier voor de deur.

Maar zo moeilijk is het natuurlijk niet om te raden waar er gevochten wordt. Vanachter de huizen leiden een beschadigde winkel, een paar verlaten stellingen, twee onontplofte raketten die met hun staart uit de krijtgrond steken, verschroeide aarde en tenslotte brandende brem naar wat de mooiste frontlijn van de oorlog moet zijn: een 70 meter boven de omgeving uitstekende heuvel met een prachtig zicht op de vijandelijke stellingen.

Beter kun je als soldaat eigenlijk niet zitten, maar dan moet je er wel de ongemakken bij nemen, waarvan een hobbelige slaapplaats nog een van de minste is. Sinds ze hier een week geleden verzeild raakten, hebben Vova en zijn maten niet meer warm gegeten. Ze mogen al blij zijn dat ze met hun generator water kunnen koken voor thee of koffie, die ze drinken uit de potten waar opgelegd vlees of gekookte grutten in zaten. Een vuurtje maken is hoe dan ook uitgesloten: ze zouden onmiddellijk opgemerkt worden door een drone. Om dezelfde reden moet hun telefoongebruik drastisch beperkt worden.

Brug opgeblazen

Maar het ergst zijn natuurlijk de beschietingen.

Die zijn zo erg, dat er behalve een weghuppelende haas en een klapwiekende leeuwerik geen dieren meer in de omgeving te bespeuren zijn. De arenden die hier een paar maanden geleden nog het luchtruim domineerden, zijn allang weggejaagd.

Het gaat er hard aan toe op de krijtheuvel waar Vova met zijn manschappen gelegerd is. Wat amper een paar maanden geleden nog een reservaat was waar mensen geweerd werden, is herschapen in een gebied waar beslist wordt over het verdere verloop van de oorlog, tenminste in de Donbas.

Voorlopig zijn het de Russen die aan het langste eind trekken. Sinds zij een maand geleden hun doelgebied verschoven naar het uiterste oosten van Oekraïne zijn ze stapje voor stapje opgerukt, tot vlak bij de beneden in het dal kronkelende Donets, de rivier die zijn naam heeft gegeven aan de hele regio. Hij stroomt er onder een brug door waarvan Oekraïne hoopt dat het voor de Russen a bridge too far is. Mochten de Russen er in slagen de rivier over te steken, dan ligt de weg open naar de rest van het Donetsbekken, zoals de Donbas voluit genoemd wordt.

Zoals te zien valt aan de rookpluimen die uit de bossen aan de andere kant van de rivier opstijgen, doen de Oekraïners er alles aan om dat te voorkomen. De vijand wordt er onophoudelijk bestookt met raketten en granaten, in de hoop dat hij er uiteindelijk de brui aan geeft en zich terugtrekt, voorlopig echter zonder veel resultaat. Voor alle zekerheid hebben de Oekraïners ook het laatste deel van de brug over de Donets opgeblazen. Zoals in de rest van het land blijven de man-tegen-mangevechten beperkt. Slechts af en toe valt het geratel van machinegeweren te horen.

Loopgraven

Helaas voor de Oekraïners zijn de Russen niet van plan zich zomaar gewonnen te geven en schieten ze al even hard terug. Op het dorp beneden, waar het gouden dak van het orthodoxe kerkje tussen een gordijn van rook door schittert in de zon, en natuurlijk ook op de Oekraïense stellingen op de heuvel waar de groep van Vova zich bevindt.

Voorlopig lijkt het voor hem en zijn soldaten mee te vallen. Na een doffe knal komen de meeste projectielen na een tiental seconden met een boog neer op de stellingen van de meer in de achterhoede gelegen Oekraïense artillerie. Je kunt er de stofwolken zien opstijgen, hier en daar ontstaan brandjes.

Af en toe vinden Vova’s soldaten het toch nodig om zelf de loopgraven in te duiken of tenminste erbij in buurt te blijven tot ze er zeker van kunnen zijn dat het gevaar geweken is. Het went nooit, verklapt Misja, een jonge soldaat uit het aan de Slowaakse grens gelegen Oesjgorod die sinds het begin van de oorlog zijn familie niet meer gezien heeft. Voortdurend moeten ze de oren spitsen. Zijn verderop geparkeerde auto werd vandaag doorzeefd door een granaatscherf; hij laat de foto’s op zijn telefoon zien.

Onverlichte cel

Gelukkig dat de boomstammen waarmee het dak van hun onderkomen is uitgerust tegen een stootje kunnen. Ik zit er veilig, tot het er ’s nachts plots zo hevig aan toe begint te gaan dat Vova vindt dat zijn gastvrijheid niet meer te rijmen valt met het risico op een slechte afloop. Hij zou geen dode journalist op zijn geweten willen hebben. Tegenpruttelen heeft geen zin. Ieder zijn vak, zegt hij, ik het mijne en jij het jouwe.

Met een legervoertuig word ik weggevoerd naar een militaire basis verderop, waar de niet onsympathieke soldaten mij na een verhoor de nacht laten doorbrengen op een plaats die bewijst dat je nooit te snel moet klagen, omdat het altijd nog erger kan. Bij gebrek aan beter beland ik er in een kille, onverlichte cel waar het bed bestaat uit twee losse meubelbladen, de deken uit een besmeurd stuk plastic en het toilet uit een emmer die aan de op de vergrendelde deur gekraste namen te zien door Tolek, Sanja of ‘de Witte’ is volgeplast.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden