PlusAnalyse

Het Westen dreigt met sancties tegen Rusland, maar zijn die wel effectief? ‘De EU is te afhankelijk van Russisch gas’

Het Westen dreigt Rusland hard te treffen met economische sancties, mocht de situatie in Oekraïne militair escaleren. Maar zullen strafmaatregelen effectief zijn?

Joost Bosman
De Duitse regering dreigde eerder deze week bij Russische agressie tegen Oekraïne Nord Stream 2, de nieuwe pijpleiding tussen Rusland en Duitsland via de Oostzee, niet in gebruik te nemen. Beeld REUTERS
De Duitse regering dreigde eerder deze week bij Russische agressie tegen Oekraïne Nord Stream 2, de nieuwe pijpleiding tussen Rusland en Duitsland via de Oostzee, niet in gebruik te nemen.Beeld REUTERS

De opties om Rusland economisch te raken zijn velerlei, zo stellen westerse experts. Sinds Rusland in 2014 de Krim annexeerde en de oorlog in Oost-Oekraïne ontketende, kreeg het al een stortvloed aan strafmaatregelen te verduren.

Zo kunnen Russische banken en bedrijven moeilijker bij westers kapitaal, is de aankoop van technologische kennis uit het Westen grotendeels taboe voor Rusland en kregen verschillende hooggeplaatste Russen een inreisverbod voor de EU en VS opgelegd.

Maar als het moet, kan het nog veel erger, menen diverse politici en deskundigen. Edward Fishman van de Atlantic Council noemde onlangs de huidige maatregelen tegen Rusland ‘lichtvoetig’. “Als de sancties tegen Iran een intensiteit van 10 op 10 zijn, zijn de huidige sancties tegen Rusland misschien een 2 of een 3,” aldus Fishman. “Geen enkel groot Russisch staatsbedrijf staat onder volledige blokkeringssancties.”

En dat zal ook nu niet gaan gebeuren, voorspelt de onafhankelijke Russische econoom Andrej Movtsjan. “Hoe wil je Rosneft (Ruslands grootste oliebedrijf, red.) treffen met sancties, als een groot deel van de wereld nog afhankelijk is van die olie?” vraagt hij zich af.

“Vroeg of laat komt er een embargo op olieactiva, maar niemand denkt daar nu aan,” zegt Movtsjan. “Laat staan aan sancties tegen de Russische gasindustrie, want daarvan is Europa te zeer afhankelijk.”

Bevoorrading stremmen

Mocht het in Oekraïne uit de hand lopen, dan zal Moskou in geval van sancties de bevoorrading aan Europa nog meer stremmen dan het nu al doet, denkt Movtsjan. “Rusland kan overleven met minder gaslevering, doordat het de prijs ervan kan opdrijven. Dus zal de EU wel twee keer nadenken over nieuwe strafmaatregelen.”

De Duitse regering dreigde eerder deze week bij Russische agressie tegen Oekraïne Nord Stream 2, de nieuwe pijpleiding tussen Rusland en Duitsland via de Oostzee, niet in gebruik te nemen. Maar dat zal – paradoxaal genoeg – alleen maar gunstig zijn voor Moskou, stelt Movtsjan. “Zolang de pijpleiding niet gebruikt wordt, kan Gazprom de gasprijs hoog houden.”

Een verbod op Russische obligaties is eveneens zinloos, zegt Movtsjan. De Russische buitenlandse schuld is ongeveer een derde van de Russische reserves. Het verlies voor Rusland zou zo’n 14 miljard dollar zijn. Movtsjan: “Alleen al met gas verdient Rusland meer dan dat. Bovendien zullen sancties het Kremlin een zoveelste argument in handen geven om het volk te laten zien dat het Westen vijandig is. Dat zal de Russen weer verenigen met de autoriteiten.”

Als ultieme kastijding kan het Westen Rusland afsluiten van het internationale betalingsverkeersysteem Swift. Sommige experts noemen dat wel de ‘nucleaire optie’. Maar Movtsjan noemt ook die sanctie niet rampzalig. “De Russische Centrale Bank heeft al een eigen, intern systeem ingevoerd, dat al 20 procent van de betalingen verwerkt.” Swift is bovendien niets anders dan een communicatiesysteem over betalingen. “Voor buitenlandse betalingen is er nog altijd de telex. Daarmee kunnen Russische en buitenlandse banken nog altijd communiceren,” zegt de econoom.

Ook zullen westerse banken problemen krijgen door uitsluiting van Rusland: Europese bedrijven die in Rusland grondstoffen kopen, zullen daar toch voor moeten betalen. “Als er geen betaling is, is er geen levering.”

Technologie

Volgens de econoom is de pijnlijkste sanctie voor Rusland een verbod op technologie-import. Het zal de ontwikkeling van Rusland voor vele jaren vertragen, voorspelt hij. “Maar ik heb niet de indruk dat de mensen in het Kremlin erg veel geven om de ontwikkeling van het land. Ze zien dat het geld binnenstroomt en dat de budgetten positief zijn. Ze kijken niet verder dan hun neus lang is.”

Of de sancties van de afgelopen acht jaar de Russische economie schade hebben berokkend, kan zelfs de Wereldbank niet aantonen. Dat de buitenlandse investeerders wegblijven of vertrekken uit Rusland, heeft volgens Movtsjan niets met de sancties te maken. “Ze investeren niet vanwege de staat van de Russische economie, de repressie tegen enkele grote buitenlandse investeerders, het gebrek aan rechtsorde en vanwege het feit dat Poetin en zijn entourage bedrijven plunderen als ze dat willen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden