PlusAnalyse

Het Russische leger grijpt terug op oude methoden – en dat belooft niet veel goeds

Een bewoner van Irpin, nabij Kiev, ziet zijn woning afbranden na een bombardement. Beeld AFP
Een bewoner van Irpin, nabij Kiev, ziet zijn woning afbranden na een bombardement.Beeld AFP

Ruim een week na het begin van de inval in Oekraïne lijkt het Russische leger de druk op te voeren. Het Westen vreest het ergste, maar blijft op afstand.

Sam de Graaff

Terwijl het Russische leger oprukte in het noorden, het oosten en het zuiden van Oekraïne, spraken de Franse president Emmanuel Macron en zijn Russische ambtgenoot Vladimir Poetin donderdag aan de telefoon. Macron vertelde Poetin – volgens het Franse gespreksverslag – dat hij een ‘serieuze fout’ maakt. Andersom benadrukte Poetin dat alles ‘volgens planning verloopt’. Het Kremlin wil heel Oekraïne bezetten, concludeerden de Fransen na afloop. ‘We verwachten dat het ergste nog moet komen.’

Die boodschap is omineus, maar niet geheel onverwacht. Beelden van de bloedige strijd gaan de hele wereld over: van de bombardementen op Kharkiv, tientallen uitgebrande flatgebouwen en kinderen in schuilkelders van Kiev.

Te veel doden om te ontkennen

De afgelopen dagen zagen (westerse) waarnemers hoe het Russische leger allengs een andere strategie kiest. De Oekraïense bevolking toont zich strijdbaar, Russische troepen worden niet onthaald als bevrijders – waar Poetin ze, hoe onwaarschijnlijk ook, daadwerkelijk voor lijkt te houden.

Oekraïense burgers trachten tanks desnoods met hun blote handen tegen te houden. Het Oekraïense leger, hoewel in het defensief, strijdt door op meerdere fronten. President en oud-komiek Zelenski ontpopt zich als oorlogsleider. Volgens The Times overleefde hij afgelopen week drie liquidatiepogingen.

Het Russische leger lijdt ondertussen grotere verliezen dan verwacht. De cijfers lopen sterk uiteen: Oekraïne spreekt van bijna 10.000 Russische doden, Moskou van enkele honderden. Dat de Russen überhaupt bevestigen dat bij de ‘speciale militaire operatie’ – een eufemisme voor de invasie – doden vallen, is veelzeggend; het zijn er te veel om te ontkennen. Het Russische leger kampt volgens experts met logistieke problemen en een gebrekkige moraal.

Diezelfde experts signaleren dat het Kremlin terugvalt op beproefde methoden, ingezet in Tsjetsjenië en Syrië. Grozny en Aleppo veranderden door bombardementen in spooksteden, ruïnes. Ook nu, in Charkov, met anderhalf miljoen inwoners de tweede stad van Oekraïne, is de schade al enorm. Richting Kiev (drie miljoen inwoners) trekt een Russisch militair konvooi van tientallen kilometers lang. De hoofdstad geldt voor Poetin als hoofdprijs. Een stadsoorlog dreigt.

Poetin verenigt Europa

Europa heeft in de afgelopen week een historische draai gemaakt. Duitsland, met het gewicht van de Tweede Wereldoorlog op de schouders, was decennia allergisch voor al te veel militarisme. Nu trekt bondskanselier Scholz 100 miljard euro extra uit voor defensie – en dat is pas het begin. Het eeuwig neutrale Zwitserland doet mee aan het sanctiepakket. Finland en Zweden, geen lid van de Navo, leveren wapens. Notoire Poetingezinde politici als de Hongaarse premier Orbán en de Franse presidentskandidaat Marine Le Pen keren zich (voorzichtig) van hem af.

‘Poetin heeft het onmogelijke gedaan: Europa daadwerkelijk verenigd,’ schreef Politico. Ook de Navo, in 2019 nog ‘hersendood’ verklaard door Macron, is springlevend. Europa gaat zich herbewapenen, maar dat proces kan (vele) jaren in beslag nemen. In de tussentijd blijft het afhankelijk van de Amerikaanse Navoparaplu.

Direct ingrijpen in Oekraïne lijkt voor het verbond geen optie. Navobaas Jens Stoltenberg had een zelfde boodschap als de Franse – het ergste moet vermoedelijk nog komen – maar benadrukte dat het bondgenootschap zich niet direct in het conflict zal mengen. “Dat zou alleen maar gevaarlijker zijn, nog grotere verwoesting veroorzaken en leiden tot nog meer leed.”

Het Westen zit midden in een doorlopende risico-inschatting: waar trekt Poetin een rode lijn? Wanneer ziet hij westerse steun aan Oekraïne als een oorlogsverklaring aan Rusland, en handelt hij daar ook naar?

Tegelijkertijd groeit de frustratie in (West-)Europa. De roep om een zogeheten no-flyzone – waarbij Russische vliegtuigen niet boven Oekraïne zouden mogen vliegen – klinkt steeds luider. Zelenski heeft er al expliciet om gevraagd, maar westerse leiders benadrukken dat het er niet van zal komen. De reden: een no-flyzone dwingt zichzelf niet af. Amerikaanse en Europese F16’s, Rafales en Eurofighters zouden de confrontatie moeten aangaan met Russische MiGs en Soechojs. De kans op verdere escalatie, een kernoorlog zelfs, wordt te groot geacht.

Wat als Rusland doorzet?

Maar wat gebeurt er als Kiev daadwerkelijk wordt belegerd? Als de raketten blijven inslaan op het Vrijheidsplein in Charkov? Als de Russen oprukken naar het westen van Oekraïne? Als de vluchtelingenstroom, nu al ruim een miljoen mensen groot, verder groeit? Neemt dan ook de druk vanuit de westerse samenlevingen toe?

En – mogelijk doorslaggevend – wat doet de Russische bevolking? Door heel Rusland vinden anti-oorlogsdemonstraties plaats, maar voorlopig niet op grote schaal. Wie durft deel te nemen, loopt grote kans opgepakt te worden. Volgens mensenrechtenorganisatie OVD-Info zijn sinds de start van de invasie al meer dan achtduizend mensen gearresteerd. Journalisten die ‘nepnieuws’ verspreiden riskeren celstraffen tot vijftien jaar.

Uiteindelijk, stellen waarnemers, is dit Poetins oorlog. Niet die van de Russen. Diezelfde Poetin lijkt nergens voor terug te deinzen, zoveel heeft hij in Tsjetsjenië en Syrië bewezen.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden