PlusExclusief

Het Iraanse regime heeft er een dagtaak aan: protestkunst verwijderen

Afbeeldingen van gedode demonstranten in Iran bij de laatste demonstraties. Alle foto's verschenen op Instagram, op verschillende Iraanse accounts. Beeld Instagram
Afbeeldingen van gedode demonstranten in Iran bij de laatste demonstraties. Alle foto's verschenen op Instagram, op verschillende Iraanse accounts.Beeld Instagram

De protesten in Iran zijn al meer dan twee maanden bezig en lijken niet af te nemen. Demonstranten verzetten zich op allerlei manieren fel tegen het regime. Ook door straatkunst.

Isabel Bolle

Een week geleden werd Hamid Nikkhah van zijn bed gelicht. De Koerdische kunstenaar en grafisch ontwerper, woonachtig in Teheran, had een paar dagen eerder nog een van zijn nieuwe ontwerpen online gezet: een gebalde vuist in het groen en rood, boven de leus die de laatste maanden een van de kernspreuken van de opstand in Iran is geworden: ‘Vrouw, leven, vrijheid’. Sinds zijn arrestatie is er niks meer van hem vernomen.

Kort voordat hij werd meegenomen, had Nikkhah nog foto’s online gezet van hoe ‘zijn’ vuist op verschillende muren in de stad opdook, als sticker of als stencil-graffiti, een afbeelding die met een sjabloon en een spuitbus wordt gezet.

Sinds het begin van de grootschalige demonstraties, die in september uitbraken nadat de 22-jarige Mahsa Jina Amini stierf na een hardhandige arrestatie, maken demonstranten hun woede op verschillende manieren kenbaar. Zo speelt het verzet tegen het regime zich ook deels af op de muren van de steden, waar protest wordt geuit in de vorm van stickers, schilderingen en graffiti. Het is geen veilig verzet: de laatste weken zijn meerdere demonstranten gearresteerd voor het spuiten van graffiti. Sommigen zijn doodgeschoten.

Protestkunst

Door het grote gevaar dat demonstranten lopen tijdens het aanbrengen van de protestkunst, is het van belang er niet té lang over te doen. Op filmpjes die Iraniërs op sociale media delen, is te zien hoe jonge vrouwen en mannen in enkele seconden met een spuitbus of verf een leus op een muur kalken, om zich vervolgens snel uit de voeten te maken. Ook stencil-graffiti is populair: met een sjabloon kan in een paar seconden een boodschap op een muur worden gezet.

De Iraanse straatkunstenaar MAD volgt het allemaal op de voet. “Geruime tijd was het aantal straat- en graffitikunstenaars in Iran op één hand te tellen,” vertelt hij aan Trouw. “Het is geweldig om te zien hoeveel mensen – naast het feit dat ze de straat opgaan om een politieke en maatschappelijke strijd uit te vechten – nu een soort straatkunstenaars zijn geworden en prachtige dingen maken.”

MAD – zijn artiestennaam – begon al jong met het spuiten van graffiti in het Iraanse Tabriz, maar is een paar jaar geleden naar Istanboel verhuisd en exposeert inmiddels over de hele wereld, waaronder in Nederland. Net als veel graffitikunstenaars plaatst hij beelden van zijn werkzaamheden online waarin hijzelf niet herkenbaar is; zijn gezicht is geblurd – onherkenbaar gemaakt – of gemaskeerd door een petje.

Iran is al langer bekend met straatkunst als protest, legt hij uit. “Tijdens de revolutie van 1979 protesteerden mensen ook al door het aanbrengen van stencils met afbeeldingen van hun eigen leiders en martelaren, en door slogans tegen de sjah op de muren te kalken.”

Oproepen tot stakingen

In deze tijd zijn de berichten een manier om politieke boodschappen en praktische informatie te verspreiden, in een land waar het internet nog altijd gedeeltelijk geblokkeerd wordt. Zo zijn de leuzen ‘Vrouw, leven, vrijheid’ en ‘Dood aan de dictator’ vaak te lezen, maar er wordt ook opgeroepen tot algemene stakingen. Ook de meest recente dodenaantallen worden op deze manier doorgegeven.

Veel van de stencils zijn van de doden die de laatste weken zijn gevallen. Mahsa Jina Amini, Nika Shakarami, Hanana Kia, deze afbeeldingen zijn een eerbetoon aan de slachtoffers en een constante herinnering aan het repressieve geweld van het regime voor iedereen die langsloopt.

Andere stencils lichten dat geweld nog verder uit. Zo doet er een afbeelding de ronde van een ambulance met een automatisch geweer op het dak gemonteerd, met het bijschrift ‘ambulitie’ – een samentrekking van ‘ambulance’ en ‘politie’. Het is een verwijzing naar hoe de veiligheidsdiensten in ambulances rondrijden, om zo in de buurt van demonstranten te komen en ze vervolgens naar binnen te trekken. The New York Times heeft videomateriaal waarop dit te zien is deze week in een uitgebreide analyse geverifieerd.

Een groot deel van de protestkunst is tijdelijk; op beelden die online gedeeld worden, is niet alleen te zien hoe demonstranten ’s nachts in hoody’s en bivakmutsen met spuitbussen de straat opgaan, maar ook hoe gemeentewerkers er de volgende ochtend met een dikke laag verf overheen gaan.

Ondanks de inspanningen van het regime, die al het bewijs van verzet probeert uit te wissen, staat er de volgende dag meestal weer nieuwe kunst op de muren. “Wat mij op dit moment fascineert, is hoe vastberaden en hardnekkig mensen slogans en afbeeldingen tegen het regime aanbrengen op de muren, ondanks het feit dat het regime ze probeert te onderdrukken en arresteren,” vertelt MAD.

“We zien hoe nu op muren, viaducten, billboards en zelfs op het asfalt van de straten zich een grootschalige oorlog ontvouwt. Aan de ene kant staan mensen die op creatieve wijze een politieke en maatschappelijke boodschap delen, en aan de andere kant het regime dat alles wegpoetst en censureert.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden