PlusNieuws

Groenen-lijsttrekker Baerbock onder vuur vanwege plagiaat. Is dat terecht?

Toen Annalena Baerbock in april naar voren werd geschoven als kanselierskandidaat van de Duitse Groenen, had ze de wind volop mee. Maar na meerdere relletjes staat ze onder druk. Terecht, of is het een storm in een glas water?

Annalena Baerbock, kanselierskandidaat van de Groenen, op campagne in Potsdam, niet ver van Berlijn. Beeld Soeren Stache/dpa-Zentralbild/dp
Annalena Baerbock, kanselierskandidaat van de Groenen, op campagne in Potsdam, niet ver van Berlijn.Beeld Soeren Stache/dpa-Zentralbild/dp

Ze zou niet de eerste zijn en vermoedelijk ook niet de laatste. Mocht de politieke carrière van Annalena Baerbock (40) stuklopen op plagiaat, dan past ze in een illuster rijtje Duitse politici. Alleen al tijdens het kanselierschap van Angela Merkel traden drie ministers af vanwege plagiaat tijdens hun promotieonderzoek. Niet machtsmisbruik of corruptie, maar intellectuele diefstal werd hen dus fataal.

Typisch Duits, stelde Gerhard Dannemann, hoogleraar Engels recht aan de Berlijnse Humboldt Universiteit, eerder in The Guardian. “Een doctoraat gold in Duitsland als toegangsbewijs tot de hogere sociale klassen. Dat is nu anders, maar het is nog altijd een mooi middel om je reputatie iets op te poetsen. Zeker voor jongere politici.”

Plagiaatjager

Nu moet Baerbock zich dus verdedigen. Alles draait om haar boek Jetzt: Wie wir unser Land erneuern (‘Nu: Hoe we ons land vernieuwen’), dat vorige maand verscheen. In 240 pagina’s koppelt ze haar persoonlijke verhaal aan haar idealen. De recensenten waren weinig enthousiast. Het had wel wat persoonlijker gemogen, schreef het liberale weekblad Die Zeit. De Frankfurter Allgemeine Zeitung vond het maar slappe hap. Lezers willen weten wie ze is en niet dit voorspelbare verhaal. Immers: als kanselierskandidaat van de Groenen – een soort lijsttrekker die uitspreekt bondskanselier te willen worden – maakt Baerbock kans om Merkel op te volgen. Die zwaait na de verkiezingen in september af en de Groenen stonden er goed voor.

Toch kwam het boek volop in de aandacht – maar om andere redenen dan de partij had gehoopt. De Oostenrijkse communicatiewetenschapper en zelfverklaard ‘plagiaatjager’ Stefan Weber stuitte namelijk op plagiaat. Aanvankelijk ging het om vijf verdachte passages, maar de teller bleef oplopen. De voorlopige (eind)stand: 43 verdachte stukken tekst.

Een schandaal was geboren, zeker gezien de Duitse aandacht voor plagiaat. Toch gaat de vergelijking met de afgetreden ministers niet helemaal op: Baerbocks boek is geen wetenschappelijke studie. Dat het boek geen voetnoten heeft – een van de belangrijkste kritiekpunten – was dus niet onlogisch. “Ze heeft gebruikgemaakt van openbare bronnen,” zegt ook Marja Verburg, medewerker van het Duitsland Instituut Amsterdam. “Het is maar de vraag of ze het auteursrecht heeft geschonden. Dat zou een rechter moeten bepalen, maar daarvoor moet iemand eerst een klacht indienen. Voor zover ik weet, is dat nog niet gebeurd.”

Toch stortten Duitse media, vooral de conservatieve, zich vol op de plagiaatzaak. Iedere dag, meer dan een week lang, verscheen het ene artikel na het andere. En dan was dit niet het eerste relletje rond Baerbock. Kort na haar presentatie als kanselierskandidaat bleek dat ze meermaals was vergeten een kerstbonus te melden bij het parlement. Daarna bleek dat ze haar online cv had opgepoetst door een hogere studie te vermelden dan ze daadwerkelijk had afgerond. De Groenen duikelden in de peiling. In april waren ze zelfs kort groter geweest dan Merkels CDU – een politieke aardverschuiving in Duitsland – maar inmiddels zijn de rollen weer omgedraaid.

Heksenjacht

Baerbock ging door het stof. Ze noemde het slordig en bood haar excuses aan. Maar bij het plagiaatschandaal namen zij en haar partij aanvankelijk een andere houding aan: hier was sprake van een heksenjacht, vonden ze.

Die strategie heeft averechts gewerkt, zegt Verburg, of ze nou gelijk had of niet. “Anderen hadden moeten vaststellen dat er sprake was van een lastercampagne. Niet Baerbock of haar partij.”

Uiteindelijk trok Baerbock zelf ook die conclusie: ze zegt nu de kritiek serieus te nemen en noemt het slordig dat ze geen voetnoten had toegevoegd. Ook de bijval kwam er alsnog. Prominente politici van concurrerende partijen namen het voor haar op. Laat het om de inhoud gaan, was hun boodschap.

Want hoeveel is er nou werkelijk aan de hand? “Los van elkaar waren het geen grote fouten,” zegt Verburg. “Maar bij elkaar opgeteld, was het slecht voor Baerbocks reputatie. Dat ze geen bronvermelding noemde, was naïef. Tegelijkertijd heeft de toon van de berichtgeving me wel een beetje verbaasd. Die was erg hard. Dat is vaker zo in de Duitse campagne. Maar ik vond de gretigheid om haar onderuit te willen halen wel wat overdreven.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden