PlusWereldstad

Groen, goedkoper en futuristisch: Stockholm test een ‘vliegende’ pont. Ook iets voor Amsterdam?

Artist’s impression van de Candela P-12. Beeld Candela
Artist’s impression van de Candela P-12.Beeld Candela

Een razendsnelle, elektrische pont die over de golven ‘vliegt’? Stockholm begint volgend jaar een proef. Zijn de pontjes ook een optie voor Amsterdam? ‘Zo’n vliegende boot heeft ruimte nodig om winst te behalen ten opzichte van een normale pont.’

Sam de Graaff

Wie de kaart van Stockholm erbij pakt, ziet water en eilanden, heel veel eilanden. In de archipel zijn het er tienduizenden. Bewoond en onbewoond, groot en klein. De stad zelf is gebouwd op 14 eilanden, verbonden door 57 bruggen. Op zich een flink aantal, maar in de spits staat het er regelmatig vast. Bovendien: als er tussen twee eilanden toevallig géén brug ligt, moet je een eind om.

Op papier is er vrijwel altijd een kortere route: over het water, dwars door de archipel. Tussen de eilanden varen al volop pontjes. “In sommige gevallen zijn die ook daadwerkelijk sneller,” zegt Gustav Hemming, als raadslid verantwoordelijk voor het watertransport in de regio Stockholm. Maar niet altijd. Hoewel de ponten een stuk kunnen afsnijden, varen ze relatief traag. Weg tijdwinst.

Vanaf volgend voorjaar, als het ijs zeker is gesmolten, vaart er echter ook een snellere én duurzamere pont door de Stockholmse wateren. In eerste instantie gaat het om een proef, maar Hemming heeft hoge verwachtingen. “Op het water is dit potentieel de snelste manier van reizen.”

Tesla van het water

De proef wordt uitgevoerd in samenwerking met de Zweedse scheepsbouwer Candela. Het bedrijf, opgericht in 2014, bouwt ‘hydrofoilboten’ – draagvleugelboten. Bij hoge snelheid komen drie koolstof draagvleugels naar beneden, waardoor de boot opstijgt. Of beter: ‘vliegt’, zoals Candela het noemt. Doordat het ‘vliegende’ vaartuig minder weerstand ondervindt van het water, haalt de Candela hoge snelheden en verbruikt hij minder energie. Win-win, kortom.

Al rond 1900 werd er met draagvleugelboten geëxperimenteerd. Tussen Amsterdam en Velsen pendelde tot 2014 de ‘Fast Flying Ferry’ (waarover later meer). Maar elektrisch? Dat is een noviteit, zegt Mikael Mahlberg, woordvoerder van Candela. Terwijl de combinatie eigenlijk logisch is. “Een normale speedboot verbruikt vijftien keer meer energie dan een auto. Gooi je daar een batterij in zoals bij een Tesla, dan krijg je een boot met een hoge maximumsnelheid, maar amper bereik. Of omgekeerd.”

De naam Tesla is gevallen – hét grote voorbeeld van Candela. Zover als Elon Musk zijn de Zweden nog lang niet, maar de eerste speedboten van Candela zoeven al over het water. Net als bij een Tesla spelen computers en software een belangrijke rol. “Door de hydrofoils is de boot in principe vrij instabiel,” zegt Mahlberg. “De software houdt hem recht.” Doordat de boot boven de golven zweeft, is een tochtje volgens de woordvoerder uiterst comfortabel. Van de golfslag heeft de boot geen last.

Thuisbasis van de koning

De nieuwe pont is nog in ontwikkeling, maar moet gaan varen tussen de populaire gemeente Ekerö (tevens thuisbasis van de Zweedse koning) en het centrum van Stockholm. De huidige pont doet zo’n 50 minuten over de 15 kilometer, net zolang als de bus. De Candela P-12, de versie die voor Stockholm wordt ontwikkeld, zou slechts 25 minuten kwijt zijn.

Op die reis kunnen maar dertig passagiers mee, tegen driehonderd op de ‘oude’ pont. Geen probleem, stelt woordvoerder Mahlberg echter: de huidige ponten zijn gemiddeld slechts voor 17 procent bezet. Raadslid Hemming erkent dat ze vaak niet vol zitten, en wijst erop dat Candela binnen de huidige reistijd twee keer op en neer kan. En dat tegen lagere gebruikskosten, aangezien de boot elektrisch is. In de aanschaf zijn de boten volgens Candela overigens vergelijkbaar met een ‘normale’ pont van soortgelijke grootte, al is de exacte prijs pas na de ontwikkeling bekend.

Sneller, duurzaam, goedkoper. En dan veroorzaakt de Candela ook nog eens minder golven, wat schade aan de oevers (en frustratie bij suppers en kanoërs) beperkt. Het klinkt allemaal te mooi om waar te zijn, maar is het dat ook? Aan draagvleugelboten kleven problemen. Een botsing met iets op het water – hout, een rots, een ander vaartuig – kan desastreus uitpakken. Op hoge snelheid manoeuvreren ze ook minder makkelijk. En bij lage snelheden kan de boot niet opstijgen. De hydrofoils liggen dan in het water, wat de weerstand juist vergroot. Het gevolg: geen lager, maar hoger energieverbruik.

Bestemmingen verderop

Over de veiligheid, maakt Kasper Uithof, innovatiemanager bij brancheorganisatie Netherlands Maritime Technology, zich weinig zorgen. “De pont zal meestal in de vaargeul blijven, in diep water.”

Het probleem van de snelheid ziet hij wel. Althans, potentieel. In Stockholm hoeft de P-12 zich niet aan de snelheidslimiet te houden. De pont zal varen met een snelheid van ongeveer 27 knopen (50 kilometer per uur), tegen een huidige limiet van 12 (variërend per locatie). Dat moet ook wel: de P-12 ‘vliegt’ vanaf 16 knopen.

In Amsterdam ligt de maximumsnelheid beduidend lager, met maximaal 12 kilometer per uur achter het Centraal Station (6,47 knopen) en daarbuiten 16 kilometer per uur (8,63 knopen). Volgens het GVB is dat omwille van de veiligheid. De eerder genoemde Fast Flying Ferry tussen Velsen en Amsterdam-Centraal werd (mede) stilgelegd na een verlaging van de snelheidslimiet, die dan weer werd ingevoerd na meerdere ongelukken. De reistijd liep op, de populariteit nam af.

Het probleem van de verhoogde weerstand in het water speelt bij Candela overigens niet: de hydrofoils op de P-12 zijn intrekbaar. Maar ‘vliegen’ zit er in Amsterdam dus voorlopig niet in. Tegelijkertijd, zegt Uithof, bieden overheden bij innovaties vaak extra ruimte om de regels op te rekken. Hij verwacht echter niet dat de Candela een alternatief zal vormen voor de pont naar de Buiksloterweg. “Zo’n vliegend bootje heeft afstand nodig om winst te behalen op een normale pont.”

Verderop gelegen bestemmingen zouden potentieel wel kunnen werken. Velsen misschien? Of Zaandam? Geen Fast Flying Ferry, maar een Zweedse water-Tesla.

Eerst de resultaten in Stockholm maar eens afwachten.

Niet alleen schepen

De klassieke gondels vormen het probleem niet. Nee, het zijn de motorboten die de ‘moto ondoso’ veroorzaken, de golfslag die de Venetiaanse kademuren aantast. Volgens Candela vormen hun elektrische boten een oplossing, al ligt de snelheidslimiet ook in Venetië voorlopig te laag. Maar, zo zegt woordvoerder Mahlberg, van over de hele wereld wordt de proef in Stockholm met belangstelling gevolgd. “Voor de zomer hadden we delegaties uit New York en San Francisco op bezoek.”

Ondertussen zijn ook nog veel ‘ouderwetse’, niet elektrische draagvleugelboten operationeel, met name in Oost-Europese landen en de voormalige Sovjet-Unie. Dat is geen toeval, aangezien daar veel in de technologie werd geïnvesteerd. Het scheepstype Meteor vaart bijvoorbeeld nog bij Sint-Petersburg, terwijl de Cometa onder meer bij Vladivostok wordt gebruikt. Ook de Fast Flying Ferry, van het type Voskhod, werd aanvankelijk in de Sovjet-Unie en later in Oekraïne geproduceerd.

Overigens is de elektrische draagvleugeltechnologie ook op surfplanken en kiteboards te vinden. Het idee is hetzelfde: met een draagvleugel onder het bord, zweef je over het water. De hoogte van de golven speelt daarbij amper een rol, net als de kracht van de wind.

Serie Wereldstad

Er is geen stad als Amsterdam, maar veel zaken waar wij ons druk om maken spelen ook elders in de wereld. In de serie Wereldstad onderzoeken we hoe andere steden daarmee omgaan. Dit is de eerste aflevering na een korte zomerstop.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden