PlusExclusief

Groeit ’s werelds ‘coolste president’ Nayib Bukele uit tot een dictator?

President Nayib Bukele van El Salvador (links) laat een selfie met zich nemen. Beeld Anadolu Agency via Getty Images
President Nayib Bukele van El Salvador (links) laat een selfie met zich nemen.Beeld Anadolu Agency via Getty Images

De 40-jarige Nayib Bukele regeert El Salvador per sociale media. Maar achter de façade van grappen en memes voert hij een steeds hardere, autoritaire agenda door. Verandert het land in een dictatuur?

Seije Slager

‘Ik ben officieel de coolste president ter wereld,’ schreef Nayib Bukele op Twitter, een week nadat hij in 2019 was beëdigd in het hoogste ambt van El Salvador. Hij herhaalde daarmee trots het oordeel van een Mexicaanse YouTuber.

En inderdaad, de destijds 37-jarige millennial was en is een aparte verschijning onder zijn collega-staatshoofden. Hij draagt het liefste een omgekeerd baseballpetje en communiceert voornamelijk via sociale media, ook met zijn ministers.

Als hij al interviews geeft, dan aan zulke Mexicaanse YouTubers. Niet aan journalisten, die hem maar met vervelende vragen zouden lastigvallen. Bijvoorbeeld over de manier waarop hij eind maart de noodtoestand afkondigde, allerlei burgerlijke vrijheden in zijn land introk, duizenden mensen zonder proces gevangenzette, en dreigde om hen uit te hongeren. Dit alles gebeurde tegen de achtergrond van een machtsstrijd met de bendes in zijn land.

Afgelopen week voerde El Salvador een wet in die tot vijftien jaar gevangenisstraf belooft voor het ‘verspreiden van informatie over bendes’. Veel media in het land voelen zich bedreigd door die vage bewoordingen, zeker aangezien Bukele op sociale media zijn miljoenen volgers regelmatig opzet tegen individuele journalisten.

Vorming van een dictatuur

Volgens critici is de wet de zoveelste stap in de vorming van een dictatuur. Na zijn verkiezingszege stuurde Bukele het leger al eens naar het parlement, toen dat hem dwarszat. Sinds de verkiezingen van 2021 steunt hij er op een meerderheid van zijn eigen, nieuw gevormde partij, en kan hij echt aan de slag. Het Hooggerechtshof zette hij vol met getrouwen, waarna datzelfde Hooggerechtshof ineens bepaalde dat hij in 2024 voor een tweede termijn mag opgaan – terwijl de grondwet daar toch echt iets anders over zegt.

Critici van zulke maatregelen kunnen een sneer krijgen. Uitdagend veranderde hij zijn Twitter-bio tijdelijk in ‘de coolste dictator ter wereld’.

Ironie met een onheilspellende ondertoon, analyseerde politicoloog Greg Weeks in een bijdrage op de site Global Americans. ‘Eén aspect van rechts autoritarisme in de eenentwintigste eeuw is het jezelf toe-eigenen van de beledigingen van je tegenstanders, om te kunnen zeggen wat eigenlijk onuitspreekbaar was.’

Weeks plaatst Bukele in het rijtje van Donald Trump, die de term deplorables als geuzennaam gebruikte, en de Braziliaanse president Jair Bolsonaro, die zoveel kritiek krijgt op zijn nostalgie voor de militaire dictatuur, dat zijn aanhangers nu die dictatuur kunnen verheerlijken onder het mom van het sarren van tegenstanders.

‘Een puber met macht’

Maar anders dan rechtse houwdegen Bolsonaro lijkt Bukele geen echt doorleefde politieke standpunten te bezitten. Voor hij de politiek inging werkte hij als marketeer, en volgens mensen die hem een beetje kennen lijkt hij vooral geïnteresseerd in het creëren van ophef en het verzamelen van macht. In El País noemde Bertha Deleón, zijn voormalige advocaat, hem ‘een puber met macht , die niet bij machte is om een gesprek over belangrijke dingen vol te houden zonder de hele tijd zijn mobieltje te checken’.

Maar na drie jaar is hij nog altijd intens geliefd in zijn land, met populariteitscijfers van rond de 70 tot 80 procent. Zijn critici breken zich het hoofd over hoe dat toch kan: een rijkeluiszoontje dat door de connecties van zijn ouders zonder enige weerstand een politieke carrière binnengleed en pocherige filmpjes in zijn Ferrari maakt, weet zichzelf te stileren als held van het volk, die het opneemt tegen de politieke elite.

Analisten schrijven het toe aan de ontevredenheid met het vermolmde partijbestel. En aan de manier waarop hij politiek tot onophoudelijk spektakel weet te maken – zo voerde hij in El Salvador de bitcoin in als officieel betaalmiddel. Economisch heeft geen Salvadoraan daar echt iets aan, maar het garandeerde weer een ronde aandacht.

Bendegeweld sterk verminderd

Bukele krijgt bovendien ook echt wel wat voor elkaar. Zo was zijn aanpak van de coronacrisis voortvarend – al benutte hij die volgens critici ook weer om macht naar zich toe te trekken. Verder had hij succes bij het bestrijden van bendegeweld. Enkele jaren geleden had El Salvador de hoogste moordcijfers op aarde; in 2015 werd jaarlijks een op de duizend Salvadoranen vermoord, inmiddels ligt het aantal moorden zes keer zo laag.

Volgens Bukele komt dat door zijn harde aanpak. Journalisten van onderzoeksplatform El Faro onthulden echter dat hij, net als zijn voorgangers, de misdaadcijfers omlaag kreeg door geheime afspraken met de bendes te maken. Twee weken geleden barstte dat pact, en volgde een orgie van moorden. Bukele slaat nu hard terug, met stoere taal en massa-arrestaties.

Het is nog niet gezegd dat hij die strijd wint – het grote aantal onschuldige arrestanten en het oplaaiende geweld kunnen zijn populariteit aantasten. Zelf lijkt hij echter vastbesloten om de huidige situatie te benutten om zijn kansen op herverkiezing te vergroten, door steeds meer critici de mond te snoeren.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden