Plus

‘Goud vergulde egomaniak’ Boris Johnson topfavoriet premierschap

De man die nooit een geheim maakte van zijn ambitie om het hoogste politieke ambt van het Verenigd Koninkrijk te bekleden, wordt al weken het meest genoemd als opvolger van premier Theresa May: Boris Johnson. Zijn grootste valkuil in die al bijna gelopen race, is Johnson zelf. 

Johnson schreef donderdag de eerste (van meerdere) stemronde in de Conservatieve Partij glansrijk op zijn naam. Beeld Getty Images

Boris Johnson (54) wordt door velen omschreven als het enfant terrible van de Britse politiek. Gehaat, zeker ter linkerzijde van het politieke spectrum. Vanwege de ontelbare keren dat hij een loopje nam met de waarheid. En vanwege zijn egocentrische neiging om alles te doen voor zijn eigen politieke carrière. Dat lijkt zijn vruchten af te gaan werpen. Tijdens de eerste stemronde die de Conservatieve fractie donderdag hield, kreeg 114 van de 313 uitgebrachte stemmen. Nummer twee Jeremy Hunt, nu minister van Buitenlandse Zaken, kreeg er 71 minder.

“Een met goud vergulde egomaniak,” noemde oud-hoofdredacteur van de Daily Telegraph Max Hastings hem eens. Nota bene de krant waar Johnson ooit correspondent in Brussel was en waar hij nog wekelijks een column heeft.

Als minister van Buitenlandse Zaken toonde hij zich verre van diplomatiek. Hij kreeg een stortvloed van kritiek over zich heen na lompe uitspraken over Libië na de burgeroorlog dat ‘vol lag met lijken’. Ook zei hij dat vrouwen in boerka eruitzien als brievenbussen.

Zijn ongepolijste voorkomen maakt hem daarmee het tegenovergestelde van Theresa May. Zij liet nooit het achterste van haar tong zien, zei hoogst zelden iets provocerends in interviews. May vertoonde zich nooit in de bar in het parlement en voelde nooit de behoefte aardig gevonden te worden.

BeLeaver

May kwam aan de macht met een imago een ‘bloody difficult woman’ te zijn, maar viel vooral in de verkiezingscampagne volledig door de mand. Ze was sociaal onhandig, ze kreeg de bijnaam Maybot, vanwege haar robotachtige antwoorden. Ze bleek allesbehalve een sterke salesvrouw: ze kreeg haar brexit-deal tot drie keer toe niet door het parlement.

Daarom snakken veel Conservatieven naar een charismatische opvolger. Een ‘BeLeaver’, grapte The Sun, iemand die werkelijk gelooft in een vertrek uit de EU. En dat is Johnson ten voeten uit. Ook is hij flamboyant, uiterst humoristisch en met zijn warrige haardos en vaak slordig gestrikte stropdas iemand die aanraakbaar is.

Bij zijn jaarlijkse toespraak op het congres van de Conservatieven vormt zich vaak al uren van tevoren een rij. Van keurige dames van in de zestig tot studenten: Conservatieve partijleden dragen hem op handen. De herinneringen aan de speeches van Theresa May zullen toch vooral de momenten zijn waarop ze haar stem verloor en de letters uit de partijslogan achter haar op de grond vielen. May had nooit de X-factor die Johnson wel heeft, hij kan een zaal vol Conservatieven echt in vervoering brengen. Als hij het tot de laatste twee kandidaten weet te schoppen kan het leiderschap hem niet meer ontgaan. Onder de 124 duizend partijleden zal hij hoe dan ook winnen.

Harde brexiteer

Het overgrote deel van de partijleden is uitgesproken pro-brexit. Bijna zestig procent pleit zelfs voor een no-dealbrexit, zonder afspraken. Zij zullen zonder twijfel voor een kandidaat kiezen die bereidheid toont om de EU zonder akkoord te verlaten. Een harde brexiteer dus.

Johnson heeft al gezegd dat hij hoe dan ook wil dat de Britten de EU uiterlijk 31 oktober verlaten, de nieuwe afgesproken deadline. Deal of geen deal. Hij wil als premier eerst een nieuwe onderhandelingspoging doen om het huidige akkoord met de EU open te breken. Hij wil, net als veel Conservatieve parlementsleden, af van de veelbesproken ‘backstop’, het mechanisme om de Noord-Ierse grens onder alle omstandigheden open te houden.

De EU, Ierland voorop, heeft echter al laten weten dat er over een aanpassing van het liggende akkoord niet te praten valt. Dus een serieuze heronderhandeling lijkt op dit moment onmogelijk.

Johnson is bereid van tafel weg te lopen als hij zijn zin niet krijgt, zei hij. Dan maar de Britten zonder afspraken uit de EU laten crashen, een scenario dat alom gezien wordt als het meest rampzalige voor de Britse economie. Over het feit dat het gros van het Britse bedrijfsleven zich hier fel tegen verzet, zei Johnson vorig jaar al eens: “Fuck business,” iets wat hem nog altijd achtervolgt. Veel Britse CEO’s zullen mede daarom hopen dat hij het niet redt.

Toch zal ook Johnson zich realiseren dat het afstevenen op zo’n harde no-dealbrexit heel veel risico’s met zich meebrengt. Het Britse parlement heeft via stemmingen al meerdere keren laten blijken dat het tegen dit scenario is. Ook al kunnen ze het niet eens worden over hoe brexit er wél uit moet komen te zien, ‘no deal’ wil een ruime meerderheid van parlementariërs niet.

Een nieuwe premier erft exact dezelfde politieke verhoudingen in het Lagerhuis als waar May keer op keer over struikelde. De Conservatieven hebben met de gedoogsteun van de Noord-Ierse DUP een meerderheid van slechts vijf zetels. En Johnson krijgt te maken met een groep van zo’n vijftien tot twintig Conservatieve pro-EU-parlementariërs die koste wat het kost een ‘no deal’ wil voorkomen.

Labour zal daarom vermoedelijk al snel een motie van wantrouwen tegen de regering indienen, mocht Johnson premier worden. En het is niet uit te sluiten dat de partijgenoten die fel tegen zijn brexitplannen gekant zijn niet tegen zo’n motie gaan stemmen, waardoor zijn regering al in een vroeg stadium ten val kan komen.

Armpjedrukken

Dat laat zien hoe ingewikkeld de politieke erfenis is voor de opvolger van May. Aan de ene kant willen veel partijleden brexit zo snel mogelijk geregeld zien, desnoods zonder akkoord. Daarnaast voelen de Conservatieven de hete adem van Nigel Farage en zijn snel opkomende Brexit Party in de nek, de politieke beweging die luidkeels een keiharde brexit propageert. De opvolger moet een premier zijn die in staat is Farage de wind uit de zeilen te nemen, vinden veel Conservatieven. En wat hen betreft is alleen Johnson in staat het wedstrijd populistisch armpjedrukken van Farage te winnen.

Als Johnson premier wordt, kan hij het zich niet veroorloven de rest van het parlement tegen zich in het harnas te jagen. De meerderheid is zo flinterdun dat met een te grote ruk naar rechts de regering zal sneuvelen en nieuwe verkiezingen nodig zijn. Gezien de dramatische uitslag van de Europese verkiezingen voor de Conservatieven, zal dat op korte termijn hoogstwaarschijnlijk betekenen dat Labour aan de macht komt. Dat zal ook Johnson zich realiseren.

Veel politieke analisten wijzen verder naar de grote valkuil van Boris Johnson. Hij zelf. Ook in 2016 was Johnson, vlak na het referendum, de grote favoriet om premier te worden. Hij trok zich toen op het laatste moment terug nadat zijn compagnon Michael Gove hem als een baksteen liet vallen door hem ‘ongeschikt als premier’ te noemen.

Ook zullen de tabloids weer uitvoerig in zijn privéleven gaan wroeten. Johnson is net gescheiden als gevolg van verschillende affaires die hij er op nahield.

Maar als er ooit een moment is geweest dat Johnson zijn lang gekoesterde verlangen in vervulling kan laten gaan, dan is het nu.

Hoe wordt de nieuwe leider gekozen?

In het Britse systeem is het niet nodig verkiezingen te organiseren als de premier verdwijnt. In plaats daarvan mag de regerende partij, intern een nieuwe leider kiezen die automatisch minister-president wordt.

En daar trekken de Tories flink wat tijd voor uit. De verwachting is dat er pas eind juli een nieuwe premier zal zijn. May zal tot die tijd blijven waarnemen.

Allereerst zal de Conservatieve fractie een eerste schifting maken. Alle 314 Conservatieve parlementsleden zullen in verschillende stemrondes duidelijk maken wie May moet opvolgen. Totdat er uiteindelijk twee overblijven. Op basis van de eerste stemronde donderdag zijn Mark Harper, Andrea Leadsom en Esther McVey afgevallen.

Na hun fractie, moet de overgebleven kandidaten de 124.000 partijleden van de Tories overtuigen. Via ontmoetingen overal in het land zullen de kandidaten met elkaar in debat gaan en Conservatieven de kans geven ze aan het werk te zien.

9x Boris uit de bocht

- ‘Napoleon, Hitler en nog vele anderen hebben het geprobeerd en het eindigde altijd in ellende. Wat het fundamentele probleem blijft is dat er geen onderliggende loyaliteit bestaat aan het idee van één Europa.” – Johnson tegen The Sunday Telegraph tijdens de campagne over het Brexit-referendum in mei 2016.

- ‘De afgelopen tien jaar zijn we bij de Conservatieve partij gewend geraakt aan orgies, kannibalisme en het kopje kleiner maken van leiders Papoea Nieuw-Guinea-stijl. ’ Johnson in zijn column in The Daily Telegraph in 2006 waarna hij excuses moest maken aan Papoea Nieuw-Guinea ‘dat ongetwijfeld een onschuldig bourgeois burgerleventje heeft’.

- ‘Het schijnt dat onze koningin van het Gemenebest houdt, deels omdat het haar regelmatig juichend publiek schenkt vol met vlaggen zwaaiende zwartjes.’ Johnson naar aanleiding van het bezoek van toenmalig premier Tony Blair aan Afrika.

- ‘Ze heeft geblondeerd haar, pruilerige lippen en een blauwe blik van staal, zoals die van een sadistische zuster in een gekkenhuis,’ Over Hillary Clinton in 2007.

- ‘De enige reden dat ik sommige wijken van New York zou vermijden is de reële kans dat ik Donald Trump ontmoet.’ Johnson in 2015 in een reactie op de opmerking van Donald Trump dat agenten delen van Parijs en Londen zouden mijden.

- ‘Pingpong is niet uitgevonden door de Chinezen maar op de eettafels van het Engeland van de 19de eeuw. En het heette wiff waff’ Tijdens de sluitingsceremonie van de Olympische Spelen in Bejing in 2008.

- ‘Het enige dat ze hoeven te doen is de lijken opruimen en dan zijn we d’r.’ Over de potentie van de kuststad Sirte om ‘het nieuwe Dubai’ te worden in het door een burgeroorlog verscheurde Libië in 2017.

- ‘Als meneer Hollande als straf zweepslagen wil toedienen aan een ieder die wil ontsnappen, alsof het een film over WOII betreft. Het lijkt me niet dat we er iets mee opschieten,’ Johnson in 2017 over de Franse president Hollande naar aanleiding van de Brexit.

- ‘Inwoners van Liverpool zwelgen in hun slachtofferrol’ Johnson schrijft in 2004 als hoofdredacteur van The Spectator dat fans van Liverpool deels zelf schuldig waren aan de Hillsboroughramp in 1989 die aan 96 fans het leven kostte.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden