PlusReconstructie

Gewaagde Franse evacuatie werd vanaf april voorbereid: ‘Hele operatie al uitgedacht’

Op de dag dat Sigrid Kaag deze week in de Tweede Kamer zei ‘verrast’ te zijn over de opmars van de Taliban, landde in Parijs een eerste vliegtuig met 41 mensen die door de Fransen waren geëvacueerd uit Afghanistan. Een reconstructie van een gedurfde ontsnapping.

Aankomst van de groep Afghanen op het Parijse vliegveld Roissy.  Beeld EPA
Aankomst van de groep Afghanen op het Parijse vliegveld Roissy.Beeld EPA

Te midden van de ontsteltenis op en rond het vliegveld van Kabul worden dezer dagen risicovolle reddingsoperaties uitgevoerd door verschillende landen. Fransen, Britten en Duitsers hebben speciale eenheden ingezet voor busritten door ‘de chaos, crisis en gevaren’.

Waar Nederland deze week overvallen werd door de val van het Afghaanse regime, begonnen de Fransen al in april met de voorbereidingen voor een grote evacuatie. Die mondde uit in een spectaculaire reddingsoperatie waarmee Frankrijk in een keer bijna 216 mensen, onder wie 25 Fransen, naar de luchthaven in Kabul wist te krijgen. Het ging vooral om Afghaanse families die hun toevlucht op de ambassade hadden gezocht.

Details van de risicovolle operatie komen nu naar buiten. Alles klinkt als een zenuwslopende operatie. Het konvooi reed met bussen vol Afghanen dwars door Talibangebied. De route was geheim en nam een half uur in beslag. Naast speciale eenheden van het leger namen ook elf leden van de Raid, de speciale interventie-eenheid van de Franse Nationale politie, deel aan het gewapende escorte. “Ik ben buitengewoon opgelucht want dit was een riskante operatie in een vijandige en onzekere omgeving. Het was vingers kruisen, er leek maar geen einde te komen aan die vijf kilometer naar de luchthaven,” stelt grote baas van de Raid Jean-Baptiste Dulion in een gesprek met het radiostation RTL. Hij gaf een zeldzaam inkijkje in de operatie op de Franse radio.

Verrast

Op de dag dat Sigrid Kaag deze week in de Tweede Kamer zei ‘verrast’ te zijn over de opmars van de Taliban, landde in Parijs een eerste vliegtuig met 41 mensen die door de Fransen waren geëvacueerd uit Afghanistan. De Franse minister van Buitenlandse Zaken Jean-Yves Le Drian had twee dagen tevoren gemeld ‘al weken’ bezig te zijn met de voorbereidingen van evacuaties. Afgelopen woensdag landde in Parijs een tweede vlucht met nog eens ruim tweehonderd mensen – onder wie ook vier Nederlanders. Die groep was met bussen opgehaald in Kabul. Franse agenten en militairen die in Kabul gestationeerd zijn, begeleidden het konvooi met wapens en in gepantserde voertuigen. Dat was de door Dulion beschreven rit dwars door de Talibanlinies.

De elite-eenheid van de Franse politie Raid heeft een team van elf man in Kabul, dat normaal gesproken de Franse ambassadeur bewaakt. Nu moest het team de lang van tevoren gehuurde bussen met honderden mensen begeleiden door ‘de chaos, crisis en gevaren’ in Kabul, aldus Dulion, die de evacuatie op vele schermen ‘live’ volgde vanuit de crisiskamer in het Raid-hoofdkwartier Rue de Bièvre in Parijs. “We hadden ons er langdurig op voorbereid. De hele operatie was van tevoren uitgedacht.’’

Onderhandelen

De Raid-agenten in Kabul hadden onderhandeld met de Taliban. Die moesten toestemming geven voor het vertrek uit de ambassade en voor de rit van het gewapende konvooi naar het vliegveld. “Zonder hun medewerking kun je zo’n operatie niet uitvoeren,” vertelde Dulion. “Er werd op twee niveaus onderhandeld. De Franse ambassadeur deed zijn werk, intussen zochten wij een voldoende invloedrijk Talibanlid op het terrein. Met zijn steun konden we veilig de oversteek maken. We hebben alle mogelijke voorzorgen genomen. De bussen waren beveiligd en er werden ook geblindeerde voertuigen ingezet.” Met de Amerikaanse militairen op het vliegveld waren afspraken gemaakt over de doorgang naar het Franse vliegtuig dat klaarstond.

De Franse regering evacueert naast Fransen ook veel Afghanen die voor Franse overheden of organisaties hebben gewerkt. “Zij kunnen gevaar lopen en mogen met familie naar Frankrijk komen,” aldus minister Le Drian. “We zetten ons ook in om mensenrechtenactivisten, kunstenaars en journalisten te helpen.”

In totaal werden de afgelopen dagen 350 mensen geëvacueerd. Volgens Dulion begon Frankrijk al in april met de voorbereiding van deze actie. Dat was vlak voor de Amerikanen begonnen met het terugtrekken van hun troepen. Het Franse ministerie van Buitenlandse Zaken en de ambassadeur ter plekke, David Martinon, benaderden toen Franse hulporganisaties in het land.

“De inschatting is toen al gemaakt dat het regime in Afghanistan zou instorten,” zegt politicoloog Gilles Dorronsoro van de Sorbonne Universiteit. “De ambassadeur liep op de feiten vooruit. De hulporganisaties wilden in eerste instantie nog in Afghanistan blijven. Dat was, weten we nu, een onderschatting van de risico’s.” In juni en juli werden in totaal meer dan zeshonderd Afghanen (en familieleden) die voor de Franse organisaties werkten met verschillende vluchten naar Frankrijk overgevlogen.

Voor de aanpak is veel lof, maar er is ook kritiek. Onderzoeker Dorronsoro en anderen benadrukken dat er nog steeds veel Afghanen zijn die géén visum krijgen, hoewel ze langdurig voor de Fransen hebben gewerkt. “Onder die zeshonderd mensen die zijn overgevlogen zit niemand die voor het Franse leger heeft gewerkt,” vertelt Abdul Raziq Adil. Hij was zelf dertien jaar tolk voor Franse militairen in Afghanistan, en kreeg een visum. Hij leidt nu een belangenvereniging van Afghaanse e-xmedewerkers van het Franse leger. “We weten van 85 collega’s, die ook voor het leger werkten, dat ze nog vastzitten in Afghanistan en nog steeds geen visum hebben gekregen. Ze zijn bang en ze lopen gevaar.”

Ook Britten en Duitsers draaien op volle toeren

Het Britse evacuatieprogramma in Afghanistan ‘draait op volle toeren’. De snel veranderende politieke situatie betekent dat de Britten zich het ‘niet kunnen veroorloven te pauzeren,’ aldus viceadmiraal Sir Ben Key, die de evacuatie leidt. Bijna negenhonderd Britse soldaten zijn nu ingezet om elke dag ongeveer duizend mensen in een vliegtuig te krijgen. Zo’n drieduizend Afghanen zouden de komende dagen naar Groot-Brittannië worden gevlogen. Key hield ook rekening met het scenario dat de Taliban de luchthaven van Kabul op elk moment konden sluiten. “Het is heel goed mogelijk dat de veiligheidssituatie op de grond het onhoudbaar maakt om door te gaan met het evacueren van andere mensen.”

Een bijzonder evacuatieplan loopt via een Britse oud-commando, Paul ‘Pen’ Farting. Hij runt al vijftien jaar een asiel in de Afghaanse stad Nowzat (provincie Helmand) met 140 honden, 40 katten en 70 man Afghaans personeel. Op Britse sociale media is een actie gestart dieren en verzorgers naar Engeland te halen. Het Britse ministerie van Buitenlandse zaken liet weten in contact te staan met Farting.

Duitsland heeft inmiddels enige honderden Duitsers en Afghanen via Oezbekistan naar Frankfurt gevlogen. De Duitse autoriteiten hebben tot 600 bewapende soldaten ingezet voor de evacuatie waaronder een groep commando’s. De voorlopige kosten van die operatie worden geschat op 40 miljoen euro. Duitsland wil naast Duitse staatsburgers ook ‘vrienden’ uit andere landen, Afghaanse ex-medewerkers en andere Afghanen die bescherming nodig hebben ophalen. Bondskanselier Merkel schatte eerder dat het in totaal om 10.000 mensen kon gaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden