PlusTen slotte

George Blake (1922-2020): spion, maar ook een charmante kerel

George Blake in 2001. Beeld Reuters
George Blake in 2001.Beeld Reuters

In 1991 ontmoette ik George Blake voor het eerst. Hij was toen achter in de zestig. Meteen viel zijn vitaliteit op, de schittering in zijn ogen en – nog het meest – zijn bulderende lach.

Wat een charmante kerel, dacht ik meteen.

Natuurlijk had ik al over hem gelezen. De beroemde spion van Nederlandse komaf die uit idealisme overliep naar de Russen en jarenlang het leven van een dubbelspion leidde. Tot hij tegen de lamp liep, in een Britse cel belandde, daaruit wist te ontsnappen, in de achterbak van een auto naar Oost-Berlijn werd gesmokkeld en daarna in Moskou terechtkwam.

Onderwerp van vele boeken, documentaires en speelfilms.

Een van zijn eerste opmerkingen zal ik nooit vergeten: dat was toen ik hem vroeg wat hij in 1966 voelde, eenmaal in het Sovjetparadijs gearriveerd. “Na een week Moskou wist ik al dat het communisme de grootste teleurstelling uit mijn leven was,” zei Blake, gevolgd door weer zo’n lachsalvo.

Al snel werden wij bij Blake en zijn Russische vrouw Ida thuis genood. Ze bewoonden een ruime flat aan de Prospekt Mira. Blake was inmiddels gepensioneerd als expert bij het Russische Midden-Oosteninstituut, maar hij vertrouwde ons toe dat hij de flat had gekregen van de KGB en daar ook pensioen van ontving. “Ze zorgen goed voor mij.”

Anders dan de andere beroemde dubbelspionnen Kim Philby en zijn vrienden van de ‘Cambridge Five’ – die wegkwijnden in het sombere Moskou en hun heil zochten in de fles – besloot Blake een nieuw leven op te bouwen. In de Russische Ida vond hij een ideale nieuwe levenspartner- een opgewekte, doortastende vrouw die zich niet van de wijs liet brengen door de bijna iconische status van Blake in Rusland.

We werden door de jaren heen echte vrienden. George sprak met ons het Nederlands uit zijn jeugd. De Rotterdamse tongval was na al die jaren niet verdwenen. De Blakes verbleven inmiddels de meeste tijd in hun datsja (ook van de KGB) buiten Moskou. Internet bestond nog niet, dus lieten wij een grote schotel bij Blake in de tuin neerzetten zodat hij de Nederlandse tv kon volgen.

Hij zag er de uitvaart van Juliana en Bernhard en zoveel andere gebeurtenissen die hem emotioneerden. Elk jaar vierden we sinterklaas, compleet met banketstaaf en pepernoten. Hun Russische zoon was met zijn familie te gast bij ons in Domburg en onze zoon Tom schreef zijn afstudeerscriptie over Blake.

Blake’s hoogbejaarde Nederlandse moeder woonde in een verzorgingstehuis in Rotterdam en George droomde ervan haar nog een keer te ontmoeten. De KGB wilde voor valse paspoorten zorgen om een snelle trip mogelijk te maken, maar hij durfde het zonder toestemming van de Nederlandse regering niet aan. Ik heb toen met de Nederlandse ambassadeur en premier Ruud Lubbers overlegd. Het bleek toch niet haalbaar. Want mochten de Britten er achter komen en om uitlevering vragen, dan kon Nederland hier juridisch niets tegen doen.

Naarmate de jaren meer vat op hem kregen – hij verloor langzaam zijn gezichtsvermogen – trok Blake zich terug uit het openbare leven. Interviews gaf hij liever niet meer. Maar zich daar helemaal aan onttrekken kon ook niet.

Poetin feliciteerde hem elk jaar op zijn verjaardag, en kwam op zijn negentigste zelfs langs. Hoffelijk als hij was, stond hij dan trouw de Russische pers te woord en sprak wat obligate woorden over internationale vriendschap.

Eens een KGB ’er altijd een KGB ‘er, gold ook voor George Blake. Maar zijn vrouw Ida foeterde wat af over Poetin. En ook George liet zich in onze gesprekken vaak ontvallen ongelukkig te zijn met de autoritaire koers die Poetin was ingeslagen.

Blake zag zichzelf niet als de held die de Russen van hem maakten. Hij geloofde oprecht dat na de vreselijke oorlogsjaren het communisme de beste weg voorwaarts was.

In Engeland bleef hij staatsvijand nr. 1. Door zijn verraad werden talloze Russen die voor de Britten spioneerden ontmaskerd. Zij belandden in Goelags, of erger, vonden de dood. In zijn latere leven kon Blake dit moeilijk onder ogen zien. Als dubbelspion hoopte hij juist bij te dragen aan een betere wereld.

Toen de realiteit hem in Moskou inhaalde, probeerde hij er het beste van te maken. Hij knoopte weer warme banden aan met zijn Engelse kinderen uit zijn eerste huwelijk en genoot van zijn Russische gezin; vrouw Ida, zoon en kleinkind.

Hij stierf als een tevreden mens.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden