PlusReportage

Geldontwaarding in Turkije: ‘Na elke speech van Erdogan is ons geld minder waard’

Turkije zucht onder een enorme geldontwaarding. Veel Turken weten wel wie er schuldig is: president Erdogan. ‘Alle markten zijn instabiel,’ zeggen economen. De gewone Turk op straat ziet dat zijn geliefde broodje simit bijna elke dag duurder wordt.

Mitra Nazar
Voor veel mensen in Turkije is de prijs van het populaire broodje ‘simit’ de graadmeter voor de inflatie. Beeld NurPhoto via Getty Images
Voor veel mensen in Turkije is de prijs van het populaire broodje ‘simit’ de graadmeter voor de inflatie.Beeld NurPhoto via Getty Images

In de kleine levensmiddelenwinkel van Birol Seker staat de tv aan. Op het nieuws hoort hij president Erdogan voor de zoveelste keer een speech geven over de economie. De ondernemer in het Istanboelse district Kartal zucht. ‘‘Ik zou erom lachen, als het niet zo ernstig was,” zegt hij. ‘‘Hij doet alsof er geen problemen zijn. Maar na elke speech die hij geeft, is ons geld minder waard”.

Het gaat al langer bergafwaarts met de Turkse lira, maar vorige week maakte de munt een ongekende vrije val. In één dag verloor de lira tien procent van z’n waarde. De directe katalysator was een toespraak van Erdogan, waarin hij zijn controversiële visie op de economie verdedigde. Hij vindt dat de rente laag moet blijven, zodat er meer kan worden geïnvesteerd en de export kan groeien. De inflatie komt dan vanzelf onder controle, meent de Turkse president.

Economische theorie

Dit druist in tegen de gangbare economische theorie dat de rente juist omhoog moet, wil je inflatie binnen de perken houden. Erdogan gaat verder. Hij zegt dat Turkije de strijd aan gaat met valutahandelaren, die hij de schuld geeft van de scherpe devaluatie van de lira. Hij wil een nieuw economisch systeem en noemt wat hij doet een ‘oorlog voor economische onafhankelijkheid’.

Volgens econoom Veysel Ulusoy speelt president Erdogan een gevaarlijk spel. ‘‘Alles is ondersteboven,” zegt hij. ‘‘Alle markten zijn instabiel, puur omdat we worden blootgesteld aan een experiment van één persoon die niet geïnteresseerd lijkt in enige economische principes.” Naar een echte verklaring wordt ook door Turkse economen gegist. ‘‘Ik denk dat hij best weet dat we de verkeerde kant op gaan. Maar niemand mag en kan hem er vanaf praten.”

Simit als graadmeter van inflatie

Voor veel mensen in Turkije is de prijs van een ‘simit’ de graadmeter voor de inflatie. Simit is een populair broodje in de vorm van een bagel, te koop in kraampjes op elke hoek van de straat. Tot gisteren kostte het broodje 2,50 lira. Nu 3,50 lira. Een prijsstijging van maar liefst 40 procent. ‘‘Simit kan ik al heel lang niet meer betalen,” zegt Latif Ozturk, seizoenswerker in de landbouw en vader van twee jonge kinderen. ‘‘We werken lange dagen, maar kunnen niet eens een bak yoghurt kopen.”

Ozturk staat op straat bij de buurtsuper in Sultanbeli, een wijk in Istanboel waar van oudsher een meerderheid op de AKP stemt. Erdogan’s partij zorgde twintig jaar geleden voor verharde wegen en betere woningen in de armoedige buurt. Maar op straat wordt nu hardop geklaagd over het economische beleid van de president. ‘‘Ik heb al die jaren op hem gestemd,” gaat Ozturk verder. ‘‘Maar nu heb ik spijt.”

De gepensioneerde Ahmet komt erbij staan. ‘‘Mijn pensioen is 2500 lira. Een paar jaar geleden was dat omgerekend 450 dollar. Nu is het 190 dollar. Snap je wat ik bedoel? Zelfs brood is nu te duur voor me.”

Wie zelfs brood niet meer kan betalen, kan terecht bij de gemeente Istanboel voor gesubsidieerd brood dat wordt verkocht in stalletjes in de wijken. Daar kost een brood 1,25 lira, bijna de helft minder dan bij de bakker. Het wordt gebakken in een speciale broodfabriek van de gemeente. Volgens woordvoerder Mustafa Irkilmez is de productie de afgelopen maand met 25 procent gestegen. Normaal gesproken bedienen ze alleen de allerlaagste inkomens, maar nu groeit de vraag ook in de middenklasse, zegt hij. ‘‘Soms staan er rijen mensen. Dit is een abnormale toename.”

Schuld

Erdogan belooft de Turkse burgers dat het beter wordt. Tijdes de vorige economische crisis, in 2018, werd de schuld neergelegd bij het buitenland. Een internationale rentelobby zou erop uit zijn om de Turkse economie kapot te maken. Het resoneert nog steeds bij een deel van Erdogan’s achterban. Zoals bij Zakir Akgoz, een vishandelaar uit Sultanbeli, die de kritiek op Erdogans economische beleid schandalig vindt. “We moeten kijken naar de goede dingen die hij voor dit land heeft gedaan. Ik vertrouw de regering, ik geloof dat het snel beter wordt.”

Econoom Ulusoy denkt dat de steun voor Erdogan de komende maanden flink zal afnemen, als er niks verandert in het beleid. ‘‘Simpelweg omdat de keuken in brand staat, en iedereen weet hoe snel dat door het hele huis kan gaan.”

Birol Seker van de levensmiddelenwinkel ziet zijn klanten elk dubbeltje omdraaien, en laat mensen hun boodschappen opschrijven. ‘‘Ik heb nu 70 mensen die een schuld hebben openstaan. Ik doe dit om mensen te helpen, ik wou dat de staat dat deed.” Het is bijna niet vol te houden. ‘‘Ik moet zelf ook de huur betalen, maar ik kan de deur toch niet dichtgooien voor die mensen?”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden