PlusAchtergrond

Gaat basalt ons afhelpen van het broeikasgas?

Door basalt in poedervorm uit te strooien over land, kunnen we jaarlijks miljarden tonnen CO2 uit de lucht halen, blijkt uit nieuw onder­zoek. Grootschalige toepassing is echter nog ver weg en is mogelijk zelfs onwenselijk.

Jean-Paul Keulen
Microscopische opname van basalt. Als dit vulkaangesteente verweert, maakt het de bodem vruchtbaarder doordat de voedingsstoffen die dan vrijkomen. Als het gesteente is verpoederd verloopt dat proces veel sneller. Beeld Getty Images/iStockphoto
Microscopische opname van basalt. Als dit vulkaangesteente verweert, maakt het de bodem vruchtbaarder doordat de voedingsstoffen die dan vrijkomen. Als het gesteente is verpoederd verloopt dat proces veel sneller.Beeld Getty Images/iStockphoto

Om de klimaatverandering af te remmen, kunnen we ernaar streven zo min mogelijk broeikasgassen uit te stoten. Bovendien kunnen we proberen de broeikasgassen die we wél uitstoten – of al hebben uitgestoten – weer uit de lucht te halen. Eén manier om dat laatste te doen, is basalt uitstrooien over land, stellen fysisch geograaf en klimatoloog Daniel Goll van de Universiteit van Augsburg in Duitsland en collega’s in een publicatie in Nature Geoscience. Maar zet het ook zoden aan de dijk? En wat zijn de mogelijke nadelen?

Normaal is het opnemen van CO2 door de mineralen in het vulkanische stollingsgesteente een uiterst traag proces, zegt Rik Leemans, hoogleraar milieusysteemanalyse aan Wageningen University & Research en niet betrokken bij de studie. “Dan heb je het over duizenden tot honderdduizenden jaren.”

Als je dit gesteente vermaalt en zo het reactieoppervlak vergroot, gaat het een stuk sneller. “Maar dan nog praten we waarschijnlijk over decennia,” zegt Leemans.

Toch klinkt het uitstrooien van basaltpoeder als een interessante optie. Het spul maakt namelijk ook de bodem vruchtbaarder doordat het voedingsstoffen bevat die vrijkomen als het verweert. Dankzij die voedingsstoffen neemt de plantengroei toe en die extra planten zullen ook weer koolstofdioxide uit de lucht opnemen.

Dat is meteen een belangrijk verschil met de plannen van de Nederlandse emeritus hoogleraar Olaf Schuiling, die al jaren voorstelt olivijn uit te strooien om CO2 uit de atmosfeer te halen. Dat mineraal neemt weliswaar sneller CO2 op dan basalt, legt Leemans uit, maar bevat veel minder voedingsstoffen die plantengroei kunnen stimuleren.

Akkerland

Wat basalt betreft, keken eerdere studies vooral naar het effect van het poeder op akkerland. Goll en zijn collega’s richtten zich in hun studie met name op wat er gebeurt als je het poeder uitstrooit over braakliggend land op meer dan drie uur reizen van de dichtstbijzijnde bewoning.

‘Wij stelden vast dat het toepassen van 5 kilo basaltstof per vierkante meter over een gebied van 55 miljoen vierkante kilometer vijftig jaar lang 2,5 gigaton koolstofdioxide per jaar kan vastleggen,’ schrijven de onderzoekers. Als je een vergelijkbare hoeveelheid basaltpoeder zou verdelen over acht miljoen vierkante kilometer akkerland, vervolgen ze, zou daarbij volgens een eerdere studie twee gigaton koolstofdioxide per jaar uit de atmosfeer verdwijnen. Daarbij moet worden aangetekend dat die studie geen rekening hield met de extra CO2-opname door toenemende plantengroei.

De vraag is alleen hoe je dat basalt op dat afgelegen land krijgt. Dat kan, schrijven Goll en zijn team, met helikopters of vliegtuigen. Geen gek idee, op zich. Vliegtuigen worden nu immers ook ingezet om pesticiden of kunstmest te verspreiden over grote stukken akkerland.

Braakliggend land

Wel brengt het vervoeren over grote afstand en vervolgens uitstrooien van basaltstof extra CO2-uitstoot met zich mee, onderkennen de onderzoekers. Bij afstanden van meer dan 450 kilometer weegt die uitstoot vaak niet meer op tegen het positieve effect van het basaltpoeder, schrijven ze. Al zijn er ook gebieden op duizend kilometer afstand die zó veel baat hebben bij het poeder dat uitstrooien toch de moeite waard kan zijn.

Een ander punt is dat basalt eerst uit de grond gehaald en vermalen zal moeten worden. Ook daarbij zal CO2 vrijkomen, al is die uitstoot volgens de onderzoekers kleiner dan de uitstoot die komt kijken bij het vervoer en het uitstrooien van het poeder. Daarnaast zou de basaltmijnbouw werk kunnen opleveren voor de mensen die hun baan kwijtraken als we minder steenkool gaan delven.

Leemans is echter kritisch. De Nederlandse hoogleraar vindt de studie wel erg optimistisch waar het de kosten van het winnen, vermalen, vervoeren en toepassen van het mineraal betreft. Ook de CO2-uitstoot die bij het plan komt kijken, wordt volgens hem onderschat. “De onderzoekers noemen hun schattingen conservatief omdat we in de toekomst meer duurzame energie zullen gaan gebruiken. Dat is nog maar de vraag als het gaat om zware industrieën als de mijnbouw en als je vliegtuigen gaat inzetten.”

Luchtschepen

De onderzoekers speculeren overigens ook over ‘luchtschepen en drones, of alternatieven zoals spoorbanen en pijpleidingen’ om het basalt te verspreiden. Maar, zo zeggen ze daar gelijk bij: we zullen dan wel eerst flink moeten investeren in de ontwikkeling van zulke technologieën.

Een ander punt is: wat doet dat basalt met de natuur? Het voegt weliswaar voedingsstoffen toe aan de bodem, maar dat is niet altijd en overal even wenselijk. Leemans: “Er zijn veel ecosystemen met weinig voedingsstoffen en een grote biodiversiteit. Als je die rijker aan voedingsstoffen gaat maken, zullen daardoor veel zeldzame soorten verdwijnen. De natuur wordt dan een saaie eenheidsworst. En dat zal onaanvaardbaar zijn voor het Biodiversiteitsverdrag van de VN. Om dezelfde redenen werd eerder ook al het toevoegen van ijzer aan oceanen verboden om die meer CO2 te laten opnemen.”

Dat betekent overigens niet dat de hoogleraar nergens een rol ziet weggelegd voor verpoederd basalt. “Ik denk dat het toevoegen van gemalen basalt lokaal kan helpen de bodemvruchtbaarheid te verbeteren en meer kooldioxide vast te leggen. Maar dit idee zal niet zomaar op grote schaal worden toegepast.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden