PlusReportage

Frustratie in Oekraïne: helden van Majdan wachten op gerechtigheid

Het bloedbad waarin de Majdanrevolutie zes jaar geleden eindigde, blijft nagenoeg onbestraft. Tot frustratie van veel Oekraïners.

Het Majdanplein op 19 februari 2014, een dag nadat de eerste 13 doden waren gevallen.Beeld Sergey Dolzhenko/EPA

In het roestbruine metaal van het monument, halverwege de kasteelheuvel, is een strofe van een gedicht gekerfd. ‘Laat je hart niet onverschillig worden, want dan sterft de mens.’ De dichter geldt postuum als held in de West-Oekraïense stad Lviv. “We groeiden samen op,” zegt Stepan Soltsjanik, wijzend op het portret van de dichter, een jongeman met baard en muts. “Ik ben hem kwijtgeraakt.”

De 32-jarige inwoner van Lviv is een neef van Bogdan Soltsjanik, die naast dichter ook geschiedenisdocent was aan de plaatselijke universiteit. Nu behoort hij tot de ‘Hemelse Honderd’, zoals de demonstranten worden genoemd die de dood vonden tijdens de Majdanrevolutie. Drie maanden lang, in de winter van 2013 op 2014, kampeerde Soltsjanik op het centrale Majdanplein in de Oekraïense hoofdstad Kiev om te demonstreren tegen de corrupte regering en voor toenadering tot Europa. De protesten leidden tot de val van de toenmalige president, Viktor Janoekovitsj, maar niet dan nadat sluipschutters dood en verderf hadden gezaaid in de Kievse straten.

Schieten om te doden

Terwijl de rechtszaken nu pas zijn begonnen, is voor nabestaanden zoals Stepan Soltsjanik de hoop op gerechtigheid al de bodem in geslagen. Een aantal strafprocedures, zoals die tegen agenten die insloegen op studenten toen de revo­lutie begon, zijn afgehandeld met kleine geldboetes.

Voor de beschietingen op 20 februari 2014, waarbij naast Bogdan Soltsjanik 47 andere demon­stranten om het leven kwamen, dreigt niemand te worden veroordeeld. Vijf van de belangrijkste verdachten, officieren van de Oekraïense oproerpolitie Berkoet, kwamen vlak voor de jaarwisseling vrij na een gevangenenruil met Rusland.

Soltsjanik, die de kou trotseert om de blauw-gele lintjes naast het portret van zijn neef recht te hangen, weet de oorzaak van het stroeve verloop van de rechtsgang. “Na al die jaren zitten we met een postcommunistisch rechtssysteem. De ministeries en gerechtshoven zijn nog altijd niet hervormd.” Rusland speelt een sleutelrol, denkt hij. Niet alleen nam oud-president Janoekovitsj zijn toevlucht in het buurland, in zijn kielzog nam hij tientallen Berkoetagenten mee. “Met de nieuwe regering van president Zelenski ziet Rusland nieuwe kansen het proces te verstoren.”

Een van de gedupeerden van de gevangenenruil, die gebeurde op initiatief van Zelenski, is de 26-jarige Igor Zastavni. In zijn flatje, even buiten Lviv, laat hij foto’s zien van de februaridagen van zes jaar geleden. In de rook van brandende autobanden is een massa demonstranten zichtbaar in geïmproviseerde wapenrusting van helmen, schilden en stokken. Ze strompelen over het zwartgeblakerde plaveisel van het Majdanplein, tot snerpend geweervuur klinkt. Bogdan Soltsjanik, die niet ver van Igor Zastavni rondloopt, valt als eerste. “Ze richtten op hart en hoofd. Ze schoten om te doden.”

Gedenkplek voor de demonstranten die omkwamen in 2014. Beeld STEPAN FRANKO/EPA

Dan valt Zastavni, op dat moment 20 jaar, zelf ook. Op een close-upfoto zie je hem liggen, met bebloed been. In paniek roepen zijn kameraden om hulp. Naast hem wordt een andere demonstrant, een grote man, beademd, maar tevergeefs. “Hij was al dood, maar op dat moment wisten ze dat niet.”

Bij het eerste schot had Zastavni omhoog gekeken, zegt hij, en een in het blauw geklede Berkoetagent gezien. Sinds de rechtszaak kent hij zelfs zijn naam: Oleg Janisjevski. Op de zitting, afgelopen december, werd Zastavni gevraagd of hij het ermee eens was dat de agent werd uitgewisseld met Rusland: in ruil zouden Oekraïense soldaten terugkeren uit Russische gevangenschap. “Dat onze jongens vrij zijn is natuurlijk geweldig,” zegt hij erover. “Maar waarom is niet gewacht tot de rechter zijn vonnis uitsprak?”

Het kwam president Zelenski op stevige kritiek te staan. Maar het staatshoofd hield voet bij stuk. “Hoe vreselijk ook, de doden kan ik niet terug­brengen,” sprak hij. “Als ik honderd Berkoetagenten zou moeten uitleveren om een van onze krijgsgevangen helden terug te krijgen, zou ik het doen.”

“Maar dit is in het belang van Rusland,” riposteerde de advocate van de Hemelse Honderd. “Ze ontnemen Oekraïne de kans op verzoening.”

Opnieuw leren lopen

Aan de randen van het Majdanplein zijn nog altijd bloemen en portretten te zien. Halverwege de Institoetskastraat, waar Zastavni en Soltsjanik werden beschoten, wordt een nieuw monument opgericht. Mensen slenteren er met bedrukte gezichten langs.

Zastavni heeft opnieuw moeten leren lopen, wat dankzij een prothese stilaan lukt. Soltsjanik is nog steeds optimistisch over de ‘erfenis’ van de revolutie. “Dankzij ‘Majdan’ beweegt Oekraïne langzaam richting het Westen,” zegt hij. Een fonds voor actieve studenten draagt de naam van zijn omgekomen neef en diens gedichten zijn gebundeld. “Maar in een beschaafd Europees land worden misdadigers gestraft.”

Majdanrevolutie

De Majdanrevolutie begon nadat toenmalig president Janoekovitsj had geweigerd het Associatieverdrag met de Europese Unie te tekenen. Tijdens de volks­opstand, die drie maanden duurde, kwamen meer dan honderd mensen om het leven, onder wie een dozijn politieagenten. Tweeduizend mensen raakten gewond. Janoekovitsj ontvluchtte het land. Op de Majdanrevolutie volgden de Russische annexatie van de Krim en vervolgens ook de oorlog in het oosten van Oekraïne.

Onder president Zelenski is nu een voormalig advocaat van Janoekovitsj tot vice­directeur benoemd van de dienst die de Majdanmoorden onderzoekt. Dat maakt de revolutie opnieuw voorwerp van hevig debat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden