PlusExclusief

Franse verkiezingen: traditionele partijen weggevaagd, populisten scoren

De Franse president Emmanuel Macron na de eerste verkiezingsronde, afgelopen zondag. In de tweede, beslissende ronde neemt hij het op tegen Marine Le Pen. Beeld ANP/EPA
De Franse president Emmanuel Macron na de eerste verkiezingsronde, afgelopen zondag. In de tweede, beslissende ronde neemt hij het op tegen Marine Le Pen.Beeld ANP/EPA

Traditionele partijen hebben zondag opnieuw flinke klappen in de eerste ronde van de Franse presidentsverkiezingen. Kandidaten van populistische partijen deden het juist goed: de helft van de Fransen stemde op een van hen.

Pieternel Gruppen

Het was stil in het restaurant in het veertiende arrondissement in Parijs waar Anne Hidalgo met een paar trouwe partijgenoten gelaten de uitslag tot zich liet doordringen. Nog geen 2 procent van de stemmen had de presidentskandidate van de Parti Socialiste achter zich weten te krijgen, de laagste score ooit voor de partij die in het verleden presidenten als François Mitterrand en François Hollande voortbracht.

In een ander deel van de Franse hoofdstad nam de kandidate van Les Républicains Valérie Pécresse juist het woord, nog voordat de einduitslag binnen was. In het conferentiecentrum La Maison de la Chimie sprak ze zo’n tweehonderd partijgenoten toe. “Ik heb op twee fronten moeten vechten,” verdedigde zij zichzelf, “tegen de zittende president en tegen de extremen.” Pécresse gaf toe dat ze er niet in was geslaagd de kiezers te overtuigen.

En toen moest de historische nederlaag nog worden aangekondigd: nog geen 5 procent van de Fransen zette in het stembureau het kruisje bij de naam van Pécresse.

Emmanuel Macron heeft traditionele partijen weggevaagd

Samen wisten de kandidaten van de twee traditionele partijen, die decennialang de Franse politiek domineerden en illustere presidenten leverden, dus nog geen 7 procent van de Fransen achter zich te krijgen. Hoewel het verlies nog groter is dan pessimisten van tevoren hadden voorspeld, kwam de neergang niet onverwacht. In 2017 behaalden de kandidaten van deze partijen ongeveer een kwart van de stemmen – ook al erg weinig.

Daarmee past de Franse uitslag binnen een trend in Europa; ook in andere landen brokkelen traditionele partijen af. Maar in Frankrijk lijkt deze ontwikkeling zich in razend tempo te ontwikkelen, zegt Susi Dennison van de denktank European Council of Foreign Relations (ECFR). Dat heeft volgens haar onder meer te maken met de opkomst en het succes van Emmanuel Macron zelf, die zich in 2017 vanuit het niets in het midden van het politieke spectrum wist te manoeuvreren.

“Ik kan niet een, twee, drie een andere leider in Europa bedenken die het blok van traditioneel links en rechts zo succesvol heeft weten te doorbreken,” zegt Dennison. “In Spanje hebben we bijvoorbeeld gezien dat partijen in het politieke midden zoals Ciudadanos de links-rechts-verhoudingen doorbraken, maar uiteindelijk heeft de socialistische partij in dat land toch weer voet aan de grond gekregen.”

Meer dan helft Fransen stemt op extreme kandidaten

Macron wist afgelopen jaren linkse en rechtse aanhangers van de traditionele partijen met succes aan zich te binden. Toch was hij zeker niet de enige die deze partijen heeft ‘leeggegeten’. Meer dan de helft van de Fransen heeft op kandidaten van extreme partijen gestemd.

Aan de rechterkant zijn Marine Le Pen en Eric Zemmour goed voor zo’n 30 procent van de stemmen. En met 20 procent van de kiezers achter zich, deed aan de radicaal-linkse kant Jean-Luc Mélenchon het zelfs beter dan in de peilingen was voorspeld.

Ook al doen populistische partijen het in heel Europa goed, in Frankrijk bewegen de kiezers volgens Dennison zich opvallend snel in de richting van antisysteembewegingen. En daar schaart ze niet alleen de radicaal-rechtse Le Pen en Zemmour onder, maar ook de partij van Jean-Luc Mélenchon. De linkse kandidaat loopt bijvoorbeeld niet warm voor de Europese Unie en de Navo. “Ook Mélenchon daagt de status quo uit.”

Gevestigde, arrogante elitepartij

Dat Fransen de traditionele partijen negeren en uitwijken naar de extremen, heeft volgens Dennison te maken met wantrouwen in het politieke systeem. “Bij ECFR peilen we al een aantal jaar in Europa of mensen het gevoel hebben dat hun nationale politieke systeem werkt. Frankrijk komt uit dat onderzoek altijd naar voren als een van de landen waar een groot deel van de inwoners denkt dat hun nationale politieke systeem stuk is.”

“Begin dit jaar was bijna 70 procent van de Fransen die mening toegedaan,” vervolgt Dennison. “Ze hebben er geen vertrouwen meer in dat de regering kan zorgen voor redelijke kosten van hun levensonderhoud, voor publieke zaken als veiligheid, onderwijs en zorg. Mensen hebben het gevoel dat het systeem niet meer goed voor hen werkt. Dat vertaalt zich in de bereidheid om te stemmen op nieuwe politieke partijen en bewegingen.”

Het was juist de belofte van een nieuwe manier van politiek bedrijven die veel Fransen bij de vorige verkiezingen in 2017 ertoe brachten om op Emmanuel Macron te stemmen. Nu hebben zij het gevoel dat Macron die belofte niet heeft waargemaakt, zegt Dennison “Wat begon als een soort grassrootsbeweging, heeft zich ontwikkeld tot een gevestigde partij waar een arrogante elite vooral met zichzelf praat. Zo luidt het sentiment.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden